Η Ιαπωνία αυξάνει κατά 2.000% το τέλος για τη μόνιμη διαμονή ξένων και θεσπίζει αυστηρότερα κριτήρια για εισόδημα, σύνταξη και γνώση ιαπωνικών, καθώς η κυβέρνηση της Σανάε Τακαΐτσι επιχειρεί να απαντήσει στην αυξανόμενη ανησυχία για τη μετανάστευση, ενώ η χώρα αντιμετωπίζει οξύ δημογραφικό και εργασιακό πρόβλημα.
Η Ιαπωνία κάνει ακριβότερη και δυσκολότερη τη μόνιμη εγκατάσταση ξένων στη χώρα, με την κυβέρνηση της πρωθυπουργού Σανάε Τακαΐτσι να αυξάνει από την 1η Οκτωβρίου το τέλος για την αίτηση μόνιμης διαμονής από 10.000 σε 200.000 γεν. Πρόκειται για αύξηση 20 φορές ή περίπου 2.000%, τη μεγαλύτερη στην ιστορία της χώρας.
Η αλλαγή δεν περιορίζεται στο κόστος. Οι νέοι κανόνες εισάγουν για πρώτη φορά συγκεκριμένα κριτήρια σχετικά με το εισόδημα, τις συνταξιοδοτικές εισφορές και τη γνώση της ιαπωνικής γλώσσας, ενώ οι υποψήφιοι για μόνιμη διαμονή θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι κατανοούν τους κανόνες και τα έθιμα της χώρας. Για το εισόδημα προβλέπεται ελάχιστο επίπεδο περίπου 36.428 δολαρίων ετησίως, ενώ εξετάζεται και το ύψος των αναμενόμενων συνταξιοδοτικών παροχών.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι τα μέτρα απαντούν σε μια αυξανόμενη αίσθηση «ανησυχίας και αδικίας» μεταξύ των Ιαπώνων, καθώς ο αριθμός των ξένων κατοίκων και των τουριστών έχει αυξηθεί σημαντικά μετά την πανδημία. Η αδύναμη ισοτιμία του γεν, αλλά και η προσπάθεια των επιχειρήσεων να καλύψουν τα κενά στην αγορά εργασίας με εργαζομένους από το εξωτερικό, έχουν ενισχύσει την παρουσία ξένων στη χώρα.
Στο Μεταναστευτικό, η Ευρώπη μιλά πλέον τη γλώσσα της Ακροδεξιάς
Πιο ακριβή η παραμονή, αυστηρότεροι οι κανόνες
Οι αυξήσεις επεκτείνονται και σε άλλες κατηγορίες αδειών. Το κόστος για ανανέωση ή αλλαγή καθεστώτος διαμονής πλέον διαμορφώνεται ανάλογα με τη διάρκεια της άδειας και μπορεί να φτάσει τα 75.000 γεν για πενταετή ή μεγαλύτερη παραμονή, έναντι ενιαίου τέλους 6.000 γεν προηγουμένως. Η αλλαγή προβλέπεται από τη νέα ρύθμιση που τέθηκε σε ισχύ την 1η Οκτωβρίου.
Η αυστηροποίηση εντάσσεται σε μια ευρύτερη μετατόπιση της ιαπωνικής μεταναστευτικής πολιτικής. Η κυβέρνηση έχει ήδη αυξήσει σημαντικά ορισμένα τέλη για τουριστικές βίζες, ενώ έχουν γίνει αυστηρότεροι οι όροι για τις άδειες επιχειρηματικής διαχείρισης. Στην τελευταία περίπτωση, οι μικρές επιχειρήσεις που ιδρύονται από ξένους καλούνται να διαθέτουν κεφάλαιο 30 εκατ. γεν, έναντι 5 εκατ. προηγουμένως, εξέλιξη που έχει επηρεάσει και μακροχρόνιους κατοίκους της Ιαπωνίας.
Με βάση τους νέους κανόνες για τη μόνιμη διαμονή, η κυβέρνηση μπορεί να ανακαλέσει το καθεστώς μόνιμου κατοίκου σε περιπτώσεις μη καταβολής συνταξιοδοτικών εισφορών, φόρων ή ασφαλιστικών υποχρεώσεων, καθώς και για παραβιάσεις της μεταναστευτικής νομοθεσίας ή του ποινικού κώδικα. Η αλλαγή σηματοδοτεί μια αυστηρότερη προσέγγιση απέναντι σε όσους επιδιώκουν να εγκατασταθούν μόνιμα στη χώρα.
Η αντίφαση με την αγορά εργασίας
Η πολιτική αυτή έρχεται αντιμέτωπη με μια διαφορετική πραγματικότητα: η Ιαπωνία χρειάζεται περισσότερους εργαζομένους. Ο πληθυσμός της χώρας μειώθηκε κατά περισσότερα από 3 εκατομμύρια ανθρώπους μεταξύ 2020 και 2025, ενώ η γήρανση του πληθυσμού και η υπογεννητικότητα περιορίζουν συνεχώς τη διαθέσιμη εργατική δύναμη. Αναλυτές και επιχειρηματικοί παράγοντες υποστηρίζουν ότι η χώρα θα χρειαστεί εκατομμύρια επιπλέον ξένους εργαζομένους για να αντιμετωπίσει τη δημογραφική πίεση και να στηρίξει την οικονομική δραστηριότητα.
Ευρωπαϊκή «στροφή»: Πράσινο φως για κέντρα μεταναστών εκτός ΕΕ
Οι ξένοι εξακολουθούν να αποτελούν μικρό ποσοστό του πληθυσμού, αλλά βρίσκονται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Περίπου 3,4% των 119 εκατομμυρίων κατοίκων της Ιαπωνίας είναι πλέον αλλοδαποί, το υψηλότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί. Οι μόνιμοι κάτοικοι ανέρχονταν πέρυσι σε 947.125, από 807.517 το 2020, σημειώνοντας αύξηση περίπου 17%.
Ακριβώς αυτή η αντίφαση βρίσκεται στο επίκεντρο της κριτικής. Από τη μία πλευρά, η Ιαπωνία προσελκύει ξένους εργαζομένους για να καλύψει κενές θέσεις σε μια οικονομία με συρρικνούμενο πληθυσμό. Από την άλλη, η κυβέρνηση αυξάνει το κόστος και τα εμπόδια για όσους θέλουν να μετατρέψουν την προσωρινή παραμονή τους σε μόνιμη εγκατάσταση. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η πολιτική αυτή μπορεί να περιορίσει την ικανότητα της χώρας να κρατήσει ανθρώπους που ήδη εργάζονται και έχουν δημιουργήσει τη ζωή τους στην Ιαπωνία.
«Ανησυχία», παραπληροφόρηση και... "Japan First"
Η κυβέρνηση της Τακαΐτσι υποστηρίζει ότι στόχος της είναι μια πιο «τακτοποιημένη συνύπαρξη» Ιαπώνων και ξένων κατοίκων. Ωστόσο, οι επικριτές θεωρούν ότι η πολιτική τροφοδοτεί ένα ευρύτερο κλίμα αρνητικής αντιμετώπισης των μεταναστών. Ο βουλευτής Τάκου Γιαμαζόε του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ιαπωνίας κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι αξιοποιεί τους φόβους της κοινωνίας χωρίς να παρουσιάζει στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι ξένοι αποτελούν απειλή για την ασφάλεια.
Παρόμοιες αντιδράσεις έχουν εκφραστεί και από οργανώσεις που υποστηρίζουν μετανάστες. Η Λένι Τολεντίνο, συντονίστρια του Kalakasan Migrant Women Empowerment Center, που στηρίζει Φιλιππινέζες οι οποίες ζουν και εργάζονται στην Ιαπωνία, δήλωσε ότι οι αυξήσεις θα προσθέσουν οικονομικό βάρος στους μετανάστες, ιδιαίτερα σε όσους έχουν οικογένειες και εξαρτώμενα μέλη.
Στο εσωτερικό της Ιαπωνίας, δεξιές ομάδες που προωθούν το σύνθημα "Japan First" ζητούν ακόμη αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική και υποστηρίζουν ότι οι ξένοι αλλοιώνουν την ιαπωνική κουλτούρα ή χρησιμοποιούν τους κανόνες για να παραμένουν επ' αόριστον στη χώρα. Η αυξανόμενη πολιτική πίεση έχει συμπέσει με την άνοδο αντι-μεταναστευτικών μηνυμάτων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τη διάδοση ανακριβών ισχυρισμών σχετικά με τους ξένους και την κοινωνική ασφάλιση.
ΗΠΑ: Προσωρινό «πράσινο» στον Τραμπ για απελάσεις σε τρίτες χώρες
Οι συνέπειες των νέων κανόνων γίνονται ήδη αισθητές. Πριν τεθούν σε ισχύ οι αυξημένες χρεώσεις, εκατοντάδες άνθρωποι περίμεναν σε υπηρεσίες μετανάστευσης του Τόκιο για να καταθέσουν τις αιτήσεις τους με το προηγούμενο κόστος.
Για ανθρώπους που έχουν περάσει μεγάλο μέρος της ζωής τους στην Ιαπωνία, η αλλαγή δεν είναι απλώς οικονομική. Ο Αμερικανός εκπαιδευτικός Ντένις ΜακΆνταμς, ο οποίος ζει στη χώρα εδώ και 13 χρόνια και είναι παντρεμένος με Γιαπωνέζα, δήλωσε ότι η πρόσφατη αίτησή του για μόνιμη διαμονή απορρίφθηκε, αφού, σύμφωνα με τον ίδιο, οι αρχές του είπαν ότι είχε καθυστερήσει μία ημέρα σε πληρωμή συνταξιοδοτικής εισφοράς. Τώρα ανησυχεί ότι, αν υποβάλει εκ νέου αίτηση, οι νέοι κανόνες θα κάνουν ακόμη δυσκολότερη την έγκρισή της.
Το πώς η Ιαπωνία θα ισορροπήσει ανάμεσα στις ανάγκες της αγοράς εργασίας και στην αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική, θα είναι ένα από τα σημαντικά ζητήματα της επόμενης περιόδου.
