Επανάληψη του πληθωριστικού σοκ του 2022, μετά το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία, φοβάται το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης, καθώς όλα δείχνουν ότι ο πόλεμος κατά του Ιράν δεν θα τελειώσει σύντομα και υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να παραταθεί το «έμφραγμα» στην παγκόσμια ενεργειακή αγορά από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και τα προβλήματα στην παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου στο Κατάρ και τη Σαουδική Αραβία.
Το φάντασμα του 2022 – όταν η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία πυροδότησε ένα εξαιρετικά σοβαρό ενεργειακό και πληθωριστικό σοκ – πλανάται ξανά πάνω από την ελληνική οικονομία. Όπως αποτυπώνεται χαρακτηριστικά και στο γράφημα με τα στοιχεία για τον πληθωρισμό της περιόδου, η Ελλάδα βίωσε μια τρομακτική έκρηξη τιμών, με τον πληθωρισμό να σπάει το φράγμα του 12% και να κορυφώνεται στο 12,1% τον Ιούνιο του 2022.
Η πληθωριστική «έκρηξη» του 2022
Παρότι είναι πολύ νωρίς για να εξαχθούν συμπεράσματα για την εξέλιξη της σημερινής κρίσης, τα χειρότερα σενάρια δεν μπορούν να αποκλεισθούν, δεδομένου ότι δεν πρόκειται για μια πολεμική επιχείρηση λίγων ημερών, αλλά για μια επέμβαση στο Ιράν από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ με στόχο την πλήρη καταστροφή των δομών του θεοκρατικού καθεστώτος.
Το οποίο με τη σειρά του, στοχοποιεί όχι μόνο το Ισραήλ, αλλά και τις πετρελαϊκές μοναρχίες του Κόλπου, καθώς και βασικές δομές της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς, όπως τα Στενά του Ορμούζ.
Η ελληνική κυβέρνηση παρακολουθεί πλέον με κομμένη την ανάσα τις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου να εκτοξεύονται, ενώ κορυφαίοι κεντρικοί τραπεζίτες, όπως ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας, προειδοποιούν για αλλαγή πλεύσης στα επιτόκια.
Η ανατομία της ευπάθειας και τα σχέδια επιδοτήσεων
Η ελληνική οικονομία είναι, λόγω της δομής της, ιστορικά εξαιρετικά ευάλωτη σε εξωγενείς κρίσεις προσφοράς. Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση (SUERF Policy Brief 1240) των οικονομολόγων της Τράπεζας της Ελλάδος, Σοφίας Λαζαρέτου και Γιώργου Παλαιόδημου , τα τελευταία χρόνια παρατηρείται σημαντική κλιμάκωση των παγκόσμιων γεωπολιτικών εντάσεων.
Ως αποτέλεσμα, ο παγκόσμιος πληθωρισμός έχει αυξηθεί στον απόηχο αυτών των γεωπολιτικών σοκ. Ειδικά για τη χώρα μας, τα δεδομένα είναι αμείλικτα: δεδομένου του υψηλότερου μεριδίου της ενέργειας και των τροφίμων στο καταναλωτικό καλάθι, ο ελληνικός πληθωρισμός έχει επίσης αυξηθεί σημαντικά.
Η μελέτη υπογραμμίζει πως τα τελευταία 50 χρόνια, τα παγκόσμια σοκ στην πλευρά της προσφοράς έχουν πυροδοτήσει πληθωρισμό κόστους στην Ελλάδα. Μέσα από την εμπειρική τους ανάλυση, οι ερευνητές διαπιστώνουν ότι υπάρχει άμεση αλληλεπίδραση μεταξύ του πληθωρισμού, των εγχώριων διαταραχών ζήτησης και προσφοράς, και των γεωπολιτικών κινδύνων.
Η παγκόσμια γεωπολιτική αβεβαιότητα αποδεικνύεται εξαιρετικά επίμονη: σε περίπτωση ενός παγκόσμιου γεωπολιτικού σοκ, η επίδραση είναι πιο διαρκής και ουσιαστική. Αναμένεται, μάλιστα, ότι αυτή η αύξηση θα συνεχιστεί για χρονικό διάστημα έως και δύο ετών μετά την εκδήλωση του σοκ.
Επιπλέον, παρά την ασθενή αρχική αντίδραση, η μεσοπρόθεσμη επίδραση του παγκόσμιου γεωπολιτικού κινδύνου αποδεικνύεται αρνητική σε σχέση με τον αντίκτυπό του στον ρυθμό αύξησης της πραγματικής παραγωγής. Βέβαια, το εύρημα αυτό για την ελληνική περίπτωση φαίνεται να είναι πιο συγκρατημένο.
Οι αναλυτές της ΤτΕ το αποδίδουν αυτό στον σημαντικό ρόλο που διαδραμάτισαν οι συντονισμένες δημοσιονομικές και νομισματικές απαντήσεις για τη στήριξη της πραγματικής οικονομίας (π.χ. δημοσιονομικά μέτρα για την αντιστάθμιση του αυξανόμενου ενεργειακού κόστους).
Εδώ ακριβώς εντοπίζεται η μεγαλύτερη αγωνία του οικονομικού επιτελείου: αντέχει ο κρατικός προϋπολογισμός του 2026, με τους νέους, αυστηρούς δημοσιονομικούς κανόνες της Ε.Ε., να χρηματοδοτήσει νέα, μαζικά μέτρα στήριξης;
Για να προλάβει τις εξελίξεις, η κυβέρνηση ήδη κάνει υπολογισμούς για τη χορήγηση ενισχύσεων στους καταναλωτές, προκειμένου να αντιμετωπιστεί μια νέα έξαρση του πληθωρισμού.
Για τις τιμές των καυσίμων εξετάζεται επαναφορά του fuel pass, ενώ για το ρεύμα σχεδιάζεται να ενεργοποιηθεί και πάλι το μοντέλο της έκτακτης φορολόγησης (windfall tax) των παραγωγών με μονάδες φυσικού αερίου.
Μέσω της φορολόγησης αυτών των απροσδόκητων υπερκερδών, το κράτος θα μπορέσει να επιδοτήσει απευθείας τους λογαριασμούς των καταναλωτών, δημιουργώντας ένα δίχτυ προστασίας χωρίς να προκαλέσει δημοσιονομικό εκτροχιασμό.
Η βίαιη αναθεώρηση των προβλέψεων
Η επιτυχία αυτών των παρεμβάσεων εξαρτάται άμεσα από το μέγεθος του ενεργειακού τσουνάμι. Μέχρι και τον Φεβρουάριο, τα τμήματα ανάλυσης των μεγαλύτερων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων είχαν «χτίσει» τα μοντέλα τους πάνω στην προσδοκία της παγκόσμιας υπερπροσφοράς.
Η J.P. Morgan προέβλεπε πτώση της τιμής του Brent στα 58 δολάρια ανά βαρέλι για το 2026 και η Goldman Sachs ήταν στο ίδιο μήκος κύματος, τοποθετώντας τις τιμές στα 56-62 δολάρια. Στο φυσικό αέριο, οι τιμές για το ολλανδικό TTF αναμένονταν να σταθεροποιηθούν κάτω από τα 30 ευρώ/MWh.
Μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα, τα μακροοικονομικά αυτά μοντέλα αναθεωρήθηκαν ριζικά. Η αγορά τιμολογεί πλέον ανοιχτά τον κίνδυνο να κλείσουν τα Στενα του Ορμούζ.
Η Goldman Sachs προειδοποιεί ότι ένα κλείσιμο της διόδου έστω για έναν μήνα θα αποκόψει 8-10 εκατ. βαρέλια ημερησίως, εκτοξεύοντας την τιμή του πετρελαίου άμεσα πάνω από τα 100 δολάρια.
Ο οίκος Bernstein αναβάθμισε το βασικό του σενάριο στα 80 δολάρια, ενώ τονίζει πως σε ένα «ακραίο» σενάριο κλιμάκωσης, ο «μαύρος χρυσός» μπορεί να δει τιμές στη ζώνη των 120-150 δολαρίων.
Για το φυσικό αέριο, η κατάσταση θυμίζει έντονα το καλοκαίρι του 2022. Το χτύπημα στις υποδομές του Κατάρ σήμανε συναγερμό στην Ευρώπη. Οι τιμές του TTF ήδη κατέγραψαν κατακόρυφο άλμα άνω του 40-50% ξεπερνώντας τα 54 ευρώ/MWh.
Στα χείριστα σενάρια, η Goldman Sachs βλέπει κίνδυνο για ανατιμήσεις έως και 130%. Την ίδια στιγμή, οι εναλλακτικές διαδρομές των πλοίων μεταφοράς LNG οδηγούν τα ημερήσια ναύλα να φλερτάρουν με το όριο των 100.000 δολαρίων – ένα εξωφρενικό κόστος που νομοτελειακά θα μετακυληθεί στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος.
Έρχονται αυξήσεις στα επιτόκια;
Ένα πληθωριστικό σοκ δεν απειλεί απλώς τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς· απειλεί να ανατρέψει τη νομισματική πολιτική της ευρωζώνης, πνίγοντας την ανάπτυξη.
Μέχρι πρόσφατα, οι αγορές ανέμεναν μειώσεις επιτοκίων μέσα στο 2026. Τώρα, η ρητορική αλλάζει. Σε δηλώσεις του στο ειδησεογραφικό πρακτορείο Reuters, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, κατέστησε σαφές ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα βρίσκεται μπροστά σε ένα νέο σταυροδρόμι. Υπογράμμισε ότι η ΕΚΤ οφείλει να κρατήσει «ανοιχτές όλες τις επιλογές της» στον καθορισμό των επιτοκίων.
Ο Έλληνας κεντρικός τραπεζίτης χαρακτήρισε τη σύρραξη στο Ιράν ως «ένα ακόμη σοβαρό σοκ στην πλευρά της προσφοράς», που χτυπά μια ευρωπαϊκή οικονομία η οποία μόλις άρχιζε να συνέρχεται από το ενεργειακό σοκ του 2022.
«Αν οι διαπραγματεύσεις ξεκινήσουν αύριο, θα υπάρξει αποκλιμάκωση. Αν η σύρραξη συνεχιστεί, θα υπάρξουν ανοδικές πιέσεις στον πληθωρισμό. Δεν αποκλείω κανένα από τα δύο σενάρια. Επομένως, θα πρέπει να δείξουμε ευελιξία», ξεκαθάρισε ο κ. Στουρνάρας.
Αυτή η δήλωση είναι μια σαφής προειδοποίηση προς τις αγορές: αν ο πόλεμος μεταφρασθεί σε ένα ενεργειακό ράλι με διάρκεια, η ΕΚΤ ίσως αναγκαστεί όχι απλώς να "παγώσει" τις μειώσεις, αλλά να προβεί σε νέες αυξήσεις επιτοκίων για να τιθασεύσει τον πληθωρισμό, αυξάνοντας το κόστος δανεισμού.
