Ο Ίλον Μασκ έχει χτίσει την αυτοκρατορία του πάνω σε μια μοναδική ικανότητα: να πείθει επενδυτές, εργαζομένους και αγορές να πιστέψουν σε ένα μέλλον που μοιάζει αδύνατο. Αυτή η ικανότητα τον μετέτρεψε από έναν φιλόδοξο επιχειρηματία σε έναν από τους ισχυρότερους ανθρώπους του πλανήτη. Όμως, πόσο συχνά οι υποσχέσεις του γίνονται πραγματικότητα;
Μια εκτενής ανάλυση εκατοντάδων δημόσιων δηλώσεών του από τους New York Times αποκάλυψε ότι η απόσταση ανάμεσα στα φιλόδοξα χρονοδιαγράμματα και την πραγματικότητα είναι πολύ μεγαλύτερη απ' όσο πιστεύουν πολλοί.
Η έρευνα εξέτασε περισσότερες από 600 δημόσιες δεσμεύσεις που διατύπωσε ο Μασκ τα τελευταία 15 χρόνια για τις επιχειρήσεις του. Το αποτέλεσμα είναι αποκαλυπτικό.
Μόλις το 19% των στόχων που ανακοίνωσε υλοποιήθηκαν εντός του χρονικού πλαισίου που ο ίδιος είχε θέσει. Περίπου το 35% καθυστέρησε σημαντικά ή δεν υλοποιήθηκε ποτέ, ενώ για το 33% των εξαγγελιών δεν υπήρξε ποτέ σαφής δημόσια ενημέρωση ή οι στόχοι ήταν τόσο αόριστοι, ώστε να μην μπορεί να διαπιστωθεί εάν επιτεύχθηκαν. Άλλο ένα 13% αφορά δεσμεύσεις με ημερομηνίες που βρίσκονται ακόμη στο μέλλον.
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο, ωστόσο, είναι η μεταβολή με την πάροδο του χρόνου. Το 2015, σχεδόν τα τρία τέταρτα των στόχων που ανακοίνωσε υλοποιήθηκαν σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα. Το 2020, το ποσοστό αυτό είχε υποχωρήσει κάτω από το 50%, ενώ αρκετές από εκείνες τις υποσχέσεις εξακολουθούν να παραμένουν ανεκπλήρωτες.
Η Wall Street αγοράζει το μέλλον
Σε οποιαδήποτε άλλη εταιρεία οι διαρκείς καθυστερήσεις θα μπορούσαν να αποτελέσουν σοβαρό πρόβλημα αξιοπιστίας. Στην περίπτωση του Μασκ, όμως, η κατάσταση είναι διαφορετική. Οι επενδυτές δεν αποτιμούν απλώς τα σημερινά οικονομικά μεγέθη των εταιρειών του. Αγοράζουν κυρίως το όραμα για το αύριο.
Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τη SpaceX, η οποία προχωρά σε μία από τις μεγαλύτερες δημόσιες εγγραφές στην ιστορία των αγορών. Ο Μασκ διατηρεί περίπου το 50% της εταιρείας και ελέγχει περισσότερο από το 85% των δικαιωμάτων ψήφου. Η αποτίμηση της επιχείρησης βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε μελλοντικά σχέδια που ακόμη δεν έχουν υλοποιηθεί: διαστημικά κέντρα δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης, αποικίες εκτός Γης και νέες γενιές διαστημικών υποδομών.
Το ίδιο μοτίβο παρατηρείται και στην Tesla. Παρά τις πιέσεις στις πωλήσεις αυτοκινήτων τα τελευταία χρόνια, η χρηματιστηριακή αξία της εταιρείας εξακολουθεί να στηρίζεται κυρίως στις προσδοκίες για το τι θα καταφέρει στο μέλλον και όχι αποκλειστικά στα σημερινά της αποτελέσματα.
Ο στόχος που δεν λέει να πιαστεί
Καμία άλλη δέσμευση του Μασκ δεν έχει επαναληφθεί τόσο συχνά όσο η υπόσχεση για πλήρως αυτόνομη οδήγηση. Από το 2016 μέχρι σήμερα, ο δισεκατομμυριούχος έχει διατυπώσει δεκάδες προβλέψεις για το πότε τα οχήματα της Tesla θα μπορούν να κινούνται χωρίς καμία ανθρώπινη παρέμβαση.
Η εταιρεία έχει αναμφίβολα σημειώσει πρόοδο. Το 2026 προσφέρει ήδη αυτόνομες διαδρομές σε ορισμένες πόλεις του Τέξας χωρίς οδηγούς ασφαλείας μέσα στο όχημα.
Παρόλα αυτά, η Tesla εξακολουθεί να βρίσκεται πίσω από ορισμένους ανταγωνιστές. Η θυγατρική της Alphabet, Waymo, παρέχει ήδη υπηρεσίες πλήρως αυτόνομης μετακίνησης σε πολλές αμερικανικές μητροπολιτικές περιοχές.
Ακόμη και ο ίδιος ο Μασκ αναγκάστηκε πρόσφατα να παραδεχθεί ότι παλαιότερα συστήματα υπολογιστών της Tesla δεν μπορούν τελικά να υποστηρίξουν τις δυνατότητες πλήρους αυτονομίας που είχε υποσχεθεί στους κατόχους τους. Ήταν μια σπάνια δημόσια παραδοχή αστοχίας, από έναν άνθρωπο που συνήθως προτιμά να κοιτάζει προς το επόμενο μεγάλο όραμα.
Ο Άρης απομακρύνεται όσο τον πλησιάζει
Αν η αυτόνομη οδήγηση αποτελεί το μεγαλύτερο εμπορικό στοίχημα του Μασκ, ο Άρης παραμένει η μεγαλύτερη προσωπική του εμμονή. Από την ίδρυση της SpaceX το 2002 ο διακηρυγμένος στόχος του ήταν να μετατρέψει την ανθρωπότητα σε «πολυπλανητικό είδος».
Το πρόβλημα είναι ότι το χρονοδιάγραμμα αλλάζει συνεχώς. Το 2011 εκτιμούσε ότι η SpaceX θα έφτανε στον Άρη μέσα σε περίπου δέκα χρόνια. Αργότερα μίλησε για αποστολές εντός της δεκαετίας του 2020. Το 2024 δήλωνε ότι το Starship θα βρεθεί στον κόκκινο πλανήτη μέσα σε πέντε χρόνια. Έναν χρόνο αργότερα, προσδιόριζε την πρώτη αναχώρηση για το τέλος του επόμενου έτους. Την ίδια περίοδο υποστήριζε ότι μέσα σε περίπου είκοσι χρόνια θα ζούσε στον Άρη μια πόλη ενός εκατομμυρίου κατοίκων.
Λίγους μήνες αργότερα αναθεώρησε ξανά τις εκτιμήσεις του, παραδεχόμενος ότι η δημιουργία μιας πραγματικής αρειανής αποικίας θα απαιτήσει «πάνω από 20 χρόνια», ενώ έστρεψε προσωρινά την προσοχή του στη δημιουργία ανθρώπινης παρουσίας στη Σελήνη.
Η αντίθεση με τις εκτιμήσεις της NASA είναι εμφανής. Ο αμερικανικός οργανισμός θεωρεί ότι ακόμη και στο πιο αισιόδοξο σενάριο, η πρώτη ανθρώπινη αποστολή στον Άρη δύσκολα θα πραγματοποιηθεί πριν από τα μέσα της δεκαετίας του 2030.
Οραματιστής ή υπερβολικός υποσχεσιολόγος;
Οι επικριτές του θεωρούν ότι η συνεχής μετατόπιση στόχων υπονομεύει την αξιοπιστία του και δημιουργεί υπερβολικές προσδοκίες.
Οι υποστηρικτές του αντιτείνουν ότι ακριβώς αυτή η τάση να θέτει σχεδόν αδύνατους στόχους, είναι που επέτρεψε στην Tesla να ανατρέψει την αυτοκινητοβιομηχανία και στη SpaceX να αλλάξει τη διαστημική βιομηχανία.
Η πραγματικότητα πιθανότατα βρίσκεται κάπου ανάμεσα. Ο Μασκ έχει αποτύχει να τηρήσει πολλά από τα χρονοδιαγράμματα που ο ίδιος ανακοίνωσε. Ταυτόχρονα όμως, έχει υλοποιήσει αρκετά πράγματα που κάποτε θεωρούνταν εξίσου απίθανα με τις σημερινές του υποσχέσεις.
Γι' αυτό και η αγορά εξακολουθεί να τον ακολουθεί. Όχι επειδή πετυχαίνει πάντα όσα υπόσχεται, αλλά επειδή έχει αποδείξει ότι ακόμη και όταν χάνει τις προθεσμίες του, συχνά καταφέρνει να μετακινεί τα όρια του εφικτού περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο επιχειρηματία της εποχής του.
