Κάποτε το Χόλιγουντ έβλεπε τους ιδρυτές της Silicon Valley ως εκκεντρικές ιδιοφυΐες που θα άλλαζαν τον κόσμο. Σήμερα τους αντιμετωπίζει όλο και περισσότερο ως αλαζόνες και επικίνδυνους μεγιστάνες. Μόνο που, την ίδια στιγμή, οι ίδιες οι Big Tech εταιρείες αποκτούν ολοένα μεγαλύτερο έλεγχο στην κινηματογραφική βιομηχανία.
Πριν από το "The Social Network" του 2010 υπήρχε αμφιβολία για το αν μια ταινία γύρω από έναν ιστότοπο θα μπορούσε να ενδιαφέρει το κοινό. Η επιτυχία της ταινίας απέδειξε το αντίθετο. Κέρδισε τρία Όσκαρ, μεταξύ άλλων για το σενάριο του Άαρον Σόρκιν και καθιερώθηκε ως μία από τις σημαντικότερες ταινίες του 21ου αιώνα. Κυρίως, όμως, δημιούργησε ένα νέο κινηματογραφικό είδος: την ιστορία του ιδρυτή της τεχνολογίας ως ιδιοφυούς, εμμονικού και συχνά προβληματικού ανθρώπου που θέλει να αλλάξει τον κόσμο.
Η μυθολογία αυτή είχε ξεκινήσει πολύ νωρίτερα. Ο Μπιλ Γκέιτς, ο Στιβ Τζομπς και ο Στιβ Βόζνιακ ενσάρκωναν ήδη από τη δεκαετία του 1980 τον μύθο του εκκεντρικού νεαρού που δουλεύει σε ένα εργαστήριο ή γκαράζ και δημιουργεί τεχνολογία για τις μάζες. Η τηλεταινία "Pirates of Silicon Valley" του 1999 ήταν μία από τις πρώτες κινηματογραφικές απόπειρες να μεταφέρει αυτή την ιστορία στην οθόνη. Ακόμη και όταν οι χαρακτήρες παρουσιάζονταν ως αλαζόνες ή δύσκολοι, παρέμενε η ιδέα ότι ήταν, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, επαναστάτες.
Ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ του "The Social Network" αποτέλεσε την επόμενη εκδοχή αυτού του αρχέτυπου. Η ταινία δεν τον αντιμετώπισε απλώς ως ήρωα, αλλά ούτε και ως καθαρό κακό. Η ιδιοφυΐα, η φιλοδοξία και η εμμονή του συνυπήρχαν με την αλαζονεία και την προβληματική συμπεριφορά του. Το αποτέλεσμα ήταν ένας χαρακτήρας που μπορούσε να εκνευρίζει το κοινό, αλλά ταυτόχρονα να το γοητεύει. Σταδιακά, όμως, αυτή η σχέση άρχισε να αλλάζει.
Η στροφή έγινε ιδιαίτερα εμφανής μετά το σκάνδαλο της Cambridge Analytica το 2018, όταν αποκαλύφθηκε η χρήση δεδομένων χρηστών του Facebook χωρίς τη συγκατάθεσή τους για πολιτικούς σκοπούς. Ακολούθησε μια σειρά ταινιών και σειρών που έβλεπαν πλέον τους τεχνολογικούς ιδρυτές πολύ πιο καχύποπτα: από το δυστοπικό "The Circle" έως τα "The Dropout" για την Ελίζαμπεθ Χολμς της Theranos, "WeCrashed" για τον Άνταμ Νόιμαν της WeWork και "Super Pumped" για τον Τράβις Κάλανικ της Uber.
Ο ιδρυτής-ιδιοφυΐα άρχισε να μετατρέπεται σε ιδρυτή-απατεώνα, έναν ναρκισσιστή που βάζει την ανάπτυξη και την αξία της εταιρείας πάνω από την ηθική και τους κανόνες.
Η μεταμόρφωση γίνεται ακόμη πιο έντονη σήμερα. Το "Mountainhead" του 2025 παρουσίασε τέσσερις φανταστικούς δισεκατομμυριούχους τεχνολογικούς ιδρυτές να αντιμετωπίζουν τον εαυτό τους ως κυρίαρχους του κόσμου, ενώ το "The Audacity" κινείται επίσης σε πολύ πιο σκοτεινό τόνο από τις παλαιότερες ιστορίες του είδους. Τον Οκτώβριο, το "The Social Reckoning", η συνέχεια του "The Social Network", θα επαναφέρει τον Ζάκερμπεργκ στη μεγάλη οθόνη, αυτή τη φορά μέσα από την αποκάλυψη εγγράφων του 2021 για τις συνέπειες των προϊόντων του Facebook στην ψυχική υγεία και την κοινωνική ζωή.
Το παράδοξο είναι ότι η κινηματογραφική βιομηχανία, που γίνεται όλο και πιο επικριτική απέναντι στους τεχνολογικούς μεγιστάνες, βρίσκεται ταυτόχρονα όλο και πιο κοντά στη Silicon Valley. Το 2010 καμία μεγάλη εταιρεία τεχνολογίας δεν είχε τον έλεγχο ενός μεγάλου στούντιο. Σήμερα η εικόνα είναι διαφορετική: η Amazon διαθέτει την MGM, το Netflix έχει εξελιχθεί σε μεγάλο παραγωγό και διανομέα, ενώ οι παραδοσιακές εταιρείες του Χόλιγουντ επενδύουν τεράστιους πόρους στις δικές τους πλατφόρμες streaming, οι οποίες βασίζονται σε δεδομένα χρηστών και αλγορίθμους.
Η τεχνολογία και το Χόλιγουντ δεν είναι πλέον δύο ξεχωριστοί κόσμοι.
Η υπόθεση του "Artificial" ανέδειξε με τον πιο καθαρό τρόπο αυτή την αντίφαση. Η ταινία του Λούκα Γκουαντανίνο, με πρωταγωνιστή τον Άντριου Γκάρφιλντ στον ρόλο του συνιδρυτή της OpenAI, Σαμ Άλτμαν, είχε σχεδόν ολοκληρωθεί όταν η Amazon MGM αποφάσισε να μην την κυκλοφορήσει. Η εταιρεία υποστήριξε ότι η ταινία θα εξυπηρετούνταν καλύτερα από άλλο στούντιο. Η απόφαση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή λίγο νωρίτερα η Amazon είχε συμφωνήσει με την OpenAI να επεκτείνει τη χρήση των υπηρεσιών υπολογιστικού νέφους της και είχε επενδύσει 50 εκατ. δολάρια στην εταιρεία. Τελικά, το "Artificial" κατέληξε στη Neon.
Το θέμα περιπλέκεται περαιτέρω, επειδή ακόμη και μια ανεξάρτητη εταιρεία όπως η A24, που θεωρήθηκε πιθανός αγοραστής της ταινίας, έχει επενδυτικές σχέσεις με τον κόσμο της τεχνολογίας. Μεταξύ των χρηματοδοτών της βρίσκεται η Thrive Capital του Τζος Κούσνερ, επενδυτή της OpenAI, ενώ τον Ιούνιο η DeepMind της Google επένδυσε περίπου 75 εκατ. δολάρια στην A24.
Καθώς κεφάλαια, πλατφόρμες και τεχνολογικές εταιρείες διαπλέκονται όλο και περισσότερο με την παραγωγή περιεχομένου, τα όρια ανάμεσα σε εκείνους που αφηγούνται τις ιστορίες και εκείνους που αποτελούν το αντικείμενό τους γίνονται δυσδιάκριτα.
Έτσι, η εξέλιξη από το "The Social Network" στο "The Social Reckoning" αντανακλά τη βαθύτερη μεταβολή στη σχέση κοινωνίας και Silicon Valley: οι άνθρωποι που κάποτε παρουσιάζονταν ως αντισυστημικοί επαναστάτες έχουν αποκτήσει τεράστια οικονομική, πολιτική και πολιτιστική ισχύ. Και όσο περισσότερο η Big Tech διεισδύει στο Χόλιγουντ, τόσο πιο δύσκολο γίνεται για την ίδια τη βιομηχανία του θεάματος να αφηγείται χωρίς περιορισμούς τις ιστορίες των ανθρώπων που πλέον βρίσκονται στην άλλη πλευρά της κάμερας.