Τραγανό φαγητό με ελάχιστο ή και καθόλου λάδι, χαμηλότερο κόστος και μικρότερο αποτύπωμα στην κουζίνα υπόσχονται τα air fryers -φριτέζες αέρος στα ελληνικά- που εξελίχθηκαν τα τελευταία χρόνια στη δημοφιλέστερη οικιακή συσκευή μαγειρέματος παγκοσμίως. Όμως, είναι πράγματι πιο υγιεινές, έχουν μειονεκτήματα και τελικά, αξίζει να επενδύσει κανείς σε μία;
Όταν πρωτοεμφανίστηκαν, οι φριτέζες αέρος έμοιαζαν καταδικασμένες να ακολουθήσουν την τύχη δεκάδων «μονοθεματικών» συσκευών κουζίνας: μηχανές για ντόνατς, cupcake makers, συσκευές για hot dog ή panini, που ξεκινούν ως μόδα και καταλήγουν ξεχασμένες σε ντουλάπια, ή στα ράφια των thrift stores.
Η καταναλωτική κουλτούρα, άλλωστε, έχει αποδείξει ότι μπορεί να μετατρέψει ακόμη και την πιο εξειδικευμένη ανάγκη σε ξεχωριστή συσκευή. Από μηχανές για pretzel με ειδικό δοχείο για λιωμένο τυρί, μέχρι σοκολατένια συντριβάνια fondue, η υπερβολή δεν έχει όρια.
Κι όμως, τα air fryers δεν ακολούθησαν αυτή την πορεία. Αντίθετα, εξελίχθηκαν σε μία από τις πιο σταθερές και διαδεδομένες συσκευές κουζίνας. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς, η παγκόσμια αγορά air fryers αναμένεται να αυξηθεί από περίπου 1,4 δισ. δολάρια το 2024 σε σχεδόν 2,9 δισ. δολάρια έως το 2034.
Τί είναι το air fryer
Το air fryer είναι μία συσκευή που μαγειρεύει μέσω κυκλοφορίας πολύ ζεστού αέρα σε κλειστό χώρο, λειτουργώντας παρόμοια με φούρνο αέρα, αλλά σε πολύ μικρότερη κλίμακα. Ένας ισχυρός ανεμιστήρας διαχέει τη θερμότητα ομοιόμορφα, δημιουργώντας τραγανή υφή εξωτερικά, χωρίς να απαιτείται λάδι.
Το μικρό της μέγεθος, συνήθως χωρητικότητας 2 έως 6 λίτρων, έχει δύο βασικά πλεονεκτήματα:
- ταχύτερο μαγείρεμα χωρίς να στεγνώνει το φαγητό
- περιορισμένες απαιτήσεις χώρου στον πάγκο
Με απλά λόγια, αν υπάρχει χώρος για καφετιέρα, υπάρχει και για air fryer.
Οι τιμές ξεκινούν από περίπου 40 ευρώ και μπορούν να ξεπεράσουν τα 300 ευρώ, ανάλογα με το brand και τις λειτουργίες.
Γιατί μας αρέσει τόσο το τραγανό φαγητό;
Η έλξη μας προς την τραγανή υφή φαίνεται να έχει βαθύτερες ρίζες. Ο εγκέφαλος συσχετίζει το «κρατς» με φρεσκάδα και ποιότητα, κάτι που εξηγεί γιατί τα τραγανά λαχανικά και οι καλοψημένες πατάτες είναι τόσο ελκυστικά.
Οι φριτέζες αέρος εκμεταλλεύονται ακριβώς αυτή την ψυχολογική προτίμηση, προσφέροντας αποτέλεσμα που θυμίζει τηγάνισμα, χωρίς τα μειονεκτήματά του.
Πλεονεκτήματα των air fryers
1. Ελάχιστο ή καθόλου λάδι
Το βασικό τους πλεονέκτημα είναι προφανές: μειώνουν δραστικά την κατανάλωση λαδιού και θερμίδων. Σε πολλές περιπτώσεις, δεν απαιτείται καθόλου προσθήκη λιπαρών.
Αυτό έχει σημασία, καθώς τα θερμαινόμενα φυτικά έλαια, ειδικά όταν επαναχρησιμοποιούνται, έχουν συνδεθεί με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.
2. Ταχύτητα και ευκολία
Οι περισσότερες φριτέζες λαδιού δεν χρειάζονται προθέρμανση. Κατεψυγμένα λαχανικά ή πατάτες μπορούν να μπουν απευθείας στο καλάθι και να είναι έτοιμα μέσα σε λίγα λεπτά.
3. Ιδανικό για ζέσταμα φαγητού
Σε αντίθεση με τον φούρνο μικροκυμάτων, που συχνά «λασπώνει» το φαγητό, το air fryer επαναφέρει τη θερμοκρασία και την υφή, μειώνοντας και τη σπατάλη τροφίμων.
4. Πολυχρηστικότητα
Πέρα από πατάτες, μπορούν να ψήσουν, να ψήσουν στον αέρα, να αφυδατώσουν ή να ζεστάνουν:
- λαχανικά
- όσπρια (π.χ. τραγανά ρεβίθια)
- ξηρούς καρπούς
- φυτικά nuggets
- ακόμη και πίτσα
Μελέτες καταναλωτών δείχνουν ότι τα air-fried λαχανικά είναι ιδιαίτερα δημοφιλή ακόμη και στα παιδιά.
5. Λιγότερη ατμοσφαιρική ρύπανση στο σπίτι
Μελέτη του University of Birmingham (2024) έδειξε ότι τα air fryers εκπέμπουν πολύ χαμηλότερα επίπεδα αιωρούμενων σωματιδίων και VOCs σε σχέση με το τηγάνισμα ή τις φριτέζες λαδιού.
Μειονεκτήματα και προβληματισμοί
1. Ακρυλαμίδια
Σε αμυλούχα τρόφιμα (όπως οι πατάτες), τα air fryers μπορούν να παράγουν ακρυλαμίδια, ουσίες που συνδέονται με αυξημένο καρκινικό κίνδυνο όταν καταναλώνονται σε μεγάλες ποσότητες.
Η λύση:
- θερμοκρασία έως 180°C
- χρυσαφί χρώμα, όχι σκούρο καφέ
- μούλιασμα πατάτας πριν το ψήσιμο
2. Καθαρισμός
Δεν είναι όλες οι συσκευές εύκολες στο καθάρισμα. Καλάθια με πολλές εγκοπές συγκρατούν λίπη και υπολείμματα.
3. Μικρή χωρητικότητα
Για οικογένειες άνω των 4 ατόμων, συχνά απαιτούνται πολλαπλές παρτίδες.
4. Αντικολλητικές επιστρώσεις
Πολλά μοντέλα χρησιμοποιούν PTFE (Teflon). Σε υψηλές θερμοκρασίες, τα υλικά αυτά μπορεί να απελευθερώνουν χημικές ουσίες.
5. Δεν είναι «βάζω και φεύγω»
Απαιτεί ανακάτεμα, έλεγχο και προσοχή. Ορισμένα φθηνά μοντέλα έχουν αναφερθεί ακόμη και ως δυνητικά επικίνδυνα.
6. Κίνδυνος υπερκατανάλωσης junk food
Η ευκολία μπορεί να μετατρέψει την κουζίνα σε… fast food.
Τελικά, αξίζει να πάρω μία φριτέζα αέρος;
Η απάντηση μάλλον είναι ναι, αλλά υπό προϋποθέσεις.
Αν χρησιμοποιείται για λαχανικά, πατάτες κομμένες στο σπίτι, όσπρια και φυτικά τρόφιμα μπορεί να αποτελέσει ένα από τα πιο υγιεινά εργαλεία της σύγχρονης κουζίνας.
Αν όμως χρησιμοποιείται κυρίως για κατεψυγμένα επεξεργασμένα τρόφιμα, τότε απλώς αλλάζει ο τρόπος μαγειρέματος, όχι η ποιότητα της διατροφής.
