Η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται στο πιο καθοριστικό τεχνολογικό σοκ της σύγχρονης οικονομίας. Όμως, όπως προειδοποιεί πλέον ανοιχτά και ο επικεφαλής της BlackRock, Larry Fink, η επόμενη φάση της ψηφιακής επανάστασης ενδέχεται να διευρύνει τις κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες, αν δεν υπάρξει έγκαιρη πολιτική και επιχειρηματική παρέμβαση.
Το βασικό επιχείρημα είναι σαφές: αν η τεχνητή νοημοσύνη επιφέρει στη "white-collar" εργασία (σε επίπεδο στελεχών γραφείων) ό,τι επέφερε η παγκοσμιοποίηση στη βιομηχανική εργασία των προηγούμενων δεκαετιών, τότε οι αγορές και τα κράτη βρίσκονται μπροστά σε μια γνώριμη αλλά επικίνδυνη δυναμική.
Από την παγκοσμιοποίηση… στην αυτοματοποίηση της γνώσης
Η παγκοσμιοποίηση ενίσχυσε τα εταιρικά κέρδη και τη συνολική ανάπτυξη, αλλά ταυτόχρονα συμπίεσε μισθούς και θέσεις εργασίας σε μεγάλα τμήματα της μεσαίας τάξης. Σήμερα, η γενετική τεχνητή νοημοσύνη απειλεί να επαναλάβει το ίδιο μοτίβο, αυτή τη φορά όχι σε εργοστάσια, αλλά σε γραφεία, χρηματοοικονομικά τμήματα, νομικές και συμβουλευτικές υπηρεσίες.
Η ιδιαιτερότητα της AI δεν είναι απλώς η ταχύτητα υιοθέτησης, αλλά το ότι αυτοματοποιεί γνωστικές, επαναλαμβανόμενες εργασίες υψηλής προστιθέμενης αξίας. Δηλαδή ακριβώς το κομμάτι της εργασίας που αποτέλεσε τη βάση της μεταπολεμικής μεσαίας τάξης.
Τι δείχνουν μέχρι τώρα τα δεδομένα
Παρά τους φόβους, οι μέχρι στιγμής μελέτες δείχνουν ότι η αγορά εργασίας δεν έχει υποστεί ακόμη μαζική αποδιάρθρωση. Η παραγωγικότητα αυξάνεται, αλλά χωρίς ορατή γενικευμένη απώλεια θέσεων. Ωστόσο, αυτή η εικόνα μπορεί να είναι μεταβατική.
Η ιστορία της τεχνολογίας δείχνει ότι οι μεγάλες ανατροπές δεν έρχονται γραμμικά. Πρώτα αυξάνεται η απόδοση κεφαλαίου και στη συνέχεια επαναπροσδιορίζεται η εργασία. Αν η μετάβαση γίνει χωρίς θεσμικές δικλείδες, τότε τα κέρδη συγκεντρώνονται στους κατόχους τεχνολογίας και κεφαλαίου, αφήνοντας τους εργαζόμενους πίσω.
Παραγωγικότητα ναι, αλλά για ποιους;
Από επενδυτική σκοπιά, η AI έχει ήδη αρχίσει να αναδιαμορφώνει αποτιμήσεις, στρατηγικές και ροές κεφαλαίων. Οι εταιρείες που καταφέρνουν να ενσωματώσουν αποτελεσματικά την τεχνητή νοημοσύνη βελτιώνουν περιθώρια, μειώνουν κόστη και αυξάνουν ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα.
Το μεγάλο ερώτημα για τις αγορές είναι αν αυτή η αύξηση παραγωγικότητας θα μεταφραστεί σε ευρύτερη μισθολογική άνοδο και νέα απασχόληση ή περαιτέρω συγκέντρωση κερδών και ισχύος.
Η απάντηση δεν είναι τεχνολογική, αλλά πολιτική και εταιρική.
Πώς μπορεί η AI να γίνει «σύμμαχος» και όχι απειλή
Η οικονομική έρευνα συγκλίνει σε ένα βασικό συμπέρασμα: η τεχνητή νοημοσύνη αποδίδει περισσότερο όταν λειτουργεί συμπληρωματικά -όχι ως υποκατάστατο- της ανθρώπινης εργασίας.
Οι εργαζόμενοι που αξιοποιούν την AI ως εργαλείο ενίσχυσης δεξιοτήτων, τείνουν να αυξάνουν την παραγωγικότητά τους και τη διαπραγματευτική τους ισχύ.
Παράλληλα, δεξιότητες όπως η κριτική σκέψη, η δημιουργικότητα, η επικοινωνία και η στρατηγική κρίση παραμένουν δύσκολα αυτοματοποιήσιμες.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος των επιχειρήσεων είναι κομβικός: επενδύσεις σε επανεκπαίδευση, σαφή σήματα εργασιακής ασφάλειας και ενσωμάτωση της AI στα workflows με τρόπο που αυξάνει -και δεν αντικαθιστά- το ανθρώπινο κεφάλαιο.
Το πραγματικό διακύβευμα
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι από μόνη της ανισοκατανεμητική. Όπως και κάθε τεχνολογικό άλμα, απλώς ενισχύει τις δομές μέσα στις οποίες εντάσσεται.
Αν οι αγορές λειτουργήσουν αποκλειστικά με όρους βραχυπρόθεσμου κέρδους, οι ανισότητες θα διευρυνθούν. Αν όμως η AI ενταχθεί σε ένα πλαίσιο συμμετοχικής ανάπτυξης, τότε μπορεί να εξελιχθεί στον ισχυρότερο πολλαπλασιαστή παραγωγικότητας των τελευταίων δεκαετιών, με οφέλη που διαχέονται.
Το στοίχημα δεν είναι πλέον αν η τεχνητή νοημοσύνη θα αλλάξει την οικονομία. Αυτό έχει ήδη κριθεί. Είναι ποιοι θα συμμετέχουν στην επόμενη φάση της ανάπτυξης και ποιοι θα μείνουν εκτός.
