Ένσταση αντισυνταγματικότητας επί των άρθρων του νομοσχεδίου για την επέκταση ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ που αφορούν στη μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων ΟΤΑ κατέθεσε σύσσωμη η Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ.
Ειδικότερα, οι υπογράφοντες βουλευτές του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής προβάλλουν ένσταση λόγω αντισυνταγματικότητας κατά των άρθρων 3, 4, 6 και 16 με τίτλο «Επέκταση της γεωγραφικής αρμοδιότητας της Εταιρείας Υδρεύσεως και Αποχετεύσεως Πρωτευούσης και της Εταιρείας Ύδρευσης και Αποχέτευσης Θεσσαλονίκης», «Διαδικασία ολοκλήρωσης της ειδικής διαδοχής των παρόχων υπηρεσιών ύδατος από την Εταιρεία Υδρεύσεως και Αποχετεύσεως Πρωτευούσης και την Εταιρεία Ύδρευσης και Αποχέτευσης Θεσσαλονίκης», «Μεταφορά της αρμοδιότητας διαχείρισης του δικτύου ομβρίων υδάτων στην Εταιρεία Υδρεύσεως και Αποχετεύσεως Πρωτευούσης και στην Εταιρεία Ύδρευσης και Αποχέτευσης Θεσσαλονίκης» και «Μεταφορά αρμοδιοτήτων των Οργανισμών Εγγείων Βελτιώσεων και υπηρεσιών άρδευσης του πρώην Οργανισμού Κωπαΐδας στην Εταιρεία Υδρεύσεως και Αποχετεύσεως Πρωτευούσης και στην Εταιρεία Ύδρευσης και Αποχέτευσης Θεσσαλονίκης», αντίστοιχα.
Όπως αναφέρουν, «με τις προτεινόμενες διατάξεις, προβλέπεται η επέκταση της γεωγραφικής αρμοδιότητας της Ε.ΥΔ.Α.Π. Α.Ε. και της Ε.Υ.Α.Θ. Α.Ε. στο σύνολο των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) α' βαθμού των οριζόμενων Περιφερειακών Ενοτήτων (άρθρο 3), η διαδικασία ειδικής διαδοχής των υφιστάμενων παρόχων υπηρεσιών ύδατος από τις δύο εταιρείες (άρθρο 4), η μεταφορά στις τελευταίες της αρμοδιότητας διαχείρισης των δικτύων ομβρίων υδάτων, με μόνη εξαίρεση τον καθαρισμό των φρεατίων (άρθρο 6), καθώς και η μεταφορά στις Ε.ΥΔ.Α.Π. Α.Ε. και της Ε.Υ.Α.Θ. Α.Ε. αρμοδιοτήτων των Οργανισμών Εγγείων Βελτιώσεων και υπηρεσιών άρδευσης του πρώην Οργανισμού Κωπαϊδας.
Η προτεινόμενη ρύθμιση των άρθρων 3, 4, 6 και 16 του σχεδίου νόμου αντίκειται στο άρθρο 102 του Συντάγματος, το οποίο κατοχυρώνει τη διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια των ΟΤΑ και αναγνωρίζει ως τοπικές υποθέσεις εκείνες που συνδέονται με την εξυπηρέτηση των αναγκών της τοπικής κοινωνίας, και στο άρθρο 25 του Συντάγματος σχετικά με την αρχή της αναλογικότητας».
«Ειδικότερα, σύμφωνα με το άρθρο 102 παρ. 1 του Συντάγματος, η διοίκηση των τοπικών υποθέσεων ανήκει στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ), υπέρ των οποίων συντρέχει σχετικό τεκμήριο αρμοδιότητας. Η συνταγματική αυτή κατοχύρωση δεν εξαντλείται στην απλή ύπαρξη των ΟΤΑ α' και β' βαθμού ως οργανωτικών σχημάτων, αλλά προϋποθέτει ότι αυτοί διαθέτουν πραγματική εξουσία λήψης αποφάσεων, μέσω των αιρετών οργάνων τους, επί των υποθέσεων που συνδέονται άμεσα με τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας. Ο κοινός νομοθέτης διαθέτει ευρεία διακριτική ευχέρεια να οργανώνει τη λειτουργία της τοπικής αυτοδιοίκησης και να επιλέγει αποτελεσματικότερους τρόπους παροχής δημόσιων υπηρεσιών.
Η ευχέρεια αυτή, όμως, δεν εκτείνεται μέχρι του σημείου να αποδυναμώνει ουσιωδώς τη διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια των ΟΤΑ ή να τους αποστερεί αρμοδιότητες και μέσα που είναι αναγκαία για την εκπλήρωση της συνταγματικά κατοχυρωμένης αποστολής τους. Η ύδρευση, η αποχέτευση, η διαχείριση των ομβρίων και, κατά περίπτωση, η άρδευση συνδέονται άμεσα με τη δημόσια υγεία, την προστασία του τοπικού περιβάλλοντος, τη λειτουργία των οικισμών και την καθημερινή εξυπηρέτηση των κατοίκων. Πρόκειται, επομένως, για υποθέσεις με έντονα τοπικό χαρακτήρα, οι οποίες, ακόμη και όταν παρουσιάζουν υπερτοπικές ή εθνικές διαστάσεις λόγω της ανάγκης ενιαίας διαχείρισης των υδατικών πόρων, παραμένουν κατ' αρχήν αντικείμενο της τοπικής αυτοδιοίκησης», προσθέτουν οι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ.
Επίσης, σημειώνουν ότι «οι προτεινόμενες διατάξεις εισάγουν ανεπίτρεπτη επέμβαση στη συνταγματικά κατοχυρωμένη αυτοτέλεια των ΟΤΑ, καθώς η μεταφορά των σχετικών αρμοδιοτήτων και της αντίστοιχης περιουσίας των τοπικών παρόχων υπηρεσιών ύδατος επέρχεται ευθέως εκ του νόμου και όχι κατόπιν απόφασης ή συναίνεσης των οικείων ΟΤΑ, με τους οποίους συνδέονται. Εν προκειμένω, η βούληση του κοινού νομοθέτη υποκαθιστά πλήρως τη βούληση των αιρετών τοπικών οργάνων, αφού οι ΟΤΑ δεν καλούνται να αποφασίσουν αν η μεταφορά εξυπηρετεί τις ιδιαίτερες ανάγκες της περιοχής τους, ούτε διαθέτουν δικαίωμα να την αποτρέψουν ή να συμμετάσχουν αποφασιστικά στην επιλογή του νέου οργανωτικού σχήματος.
Κατά συνέπεια, οι ΟΤΑ δεν περιορίζονται απλώς ως προς τον τρόπο άσκησης μιας αρμοδιότητας, αλλά αποξενώνονται πλήρως από αυτήν, παύοντας να αποτελούν τους φορείς λήψης των βασικών αποφάσεων για την οργάνωση, τη λειτουργία και την ανάπτυξη των υπηρεσιών ύδατος και περιοριζόμενοι σε έναν δευτερεύοντα ή συμβουλευτικό ρόλο. Το γεγονός αυτό έρχεται σε προφανή αντίθεση με τη συνταγματική εγγύηση του άρθρου 102, η οποία απαιτεί η ουσιαστική ευθύνη διοίκησης των τοπικών υποθέσεων να παραμένει στα αιρετά όργανά των ΟΤΑ και δεν εξαντλείται στη διατήρηση μιας τυπικής συμμετοχής των ΟΤΑ σε αυτές.
Η προσβολή της διοικητικής αυτοτέλειας των ΟΤΑ καθίσταται ακόμη εντονότερη με το άρθρο 4 του σχεδίου νόμου, το οποίο προβλέπει την αυτοδίκαιη μεταφορά του ενεργητικού και του παθητικού των υφιστάμενων φορέων στις Ε.ΥΔ.Α.Π. Α.Ε. και Ε.Υ.Α.Θ. Α.Ε. Η περιουσία των ΟΤΑ και των δημοτικών τους επιχειρήσεων αποτελεί το αναγκαίο υλικό υπόβαθρο για την άσκηση των τοπικών αρμοδιοτήτων. Η μεταβίβαση των δικτύων, του εξοπλισμού, των συμβάσεων, των απαιτήσεων, των πόρων και των λοιπών περιουσιακών στοιχείων στερεί από τους σημερινούς φορείς την οργανωτική και οικονομική βάση που καθιστά δυνατή την άσκηση της συγκεκριμένης δημόσιας υπηρεσίας».
Υπό αυτά τα δεδομένα, όπως τονίζουν οι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ, «οι προτεινόμενες ρυθμίσεις θίγουν σωρευτικά τόσο τη διοικητική όσο και την οικονομική αυτοτέλεια των ΟΤΑ: Αφενός αφαιρούν από τους ΟΤΑ την εξουσία διοίκησης μιας κατεξοχήν τοπικής υπόθεσης και αφετέρου τους στερούν τα περιουσιακά μέσα που αποκτήθηκαν και χρησιμοποιούνται για την άσκησή της. Η υποχρεωτική μεταβίβαση της αρμοδιότητας και της αντίστοιχης περιουσίας, χωρίς τη συναίνεση των οικείων ΟΤΑ, οδηγεί σε ουσιώδη αποδυνάμωση της συνταγματικά κατοχυρωμένης αυτοτέλειάς τους.
Η δυνατότητα των δημοτικών συμβουλίων να αποφασίσουν τη διατήρηση της κυριότητας ορισμένων παγίων δεν αίρει τη συνταγματική πλημμέλεια. Και τούτο διότι αφενός η βασική αρμοδιότητα παροχής των υπηρεσιών έχει ήδη αφαιρεθεί εκ του νόμου και αφετέρου ακόμη και στις περιπτώσεις διατήρησης της κυριότητας οι Ε.ΥΔ.Α.Π. Α.Ε. και Ε.Υ.Α.Θ. Α.Ε. αποκτούν εκ του νόμου την εξουσία χρήσης, διαχείρισης, εκμετάλλευσης, συντήρησης και επισκευής των σχετικών υποδομών. Έτσι, ο δήμος ενδέχεται να παραμένει τυπικά κύριος των παγίων, χωρίς όμως να διατηρεί την ουσιαστική εξουσία αξιοποίησής τους για την εκπλήρωση της τοπικής του αποστολής.
Ομοίως, ούτε η πρόβλεψη αποτίμησης των περιουσιακών στοιχείων ούτε η καταβολή ανταλλάγματος θεραπεύουν την αντισυνταγματικότητα των ρυθμίσεων. Οι διατάξεις αυτές ενδέχεται να διασφαλίζουν την οικονομική αποτίμηση της μεταβίβασης, δεν αναπληρώνουν, όμως, τη συνταγματικά κατοχυρωμένη αρμοδιότητα των ΟΤΑ να διοικούν τις τοπικές υποθέσεις. Το άρθρο 102 του Συντάγματος προστατεύει τόσο την οικονομική αξία της δημοτικής περιουσίας όσο και τη λειτουργική σύνδεσή της με την άσκηση των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων.
Τέλος, οι επίμαχες ρυθμίσεις δεν φαίνεται να ανταποκρίνονται ούτε στην αρχή της αναλογικότητας του άρθρου 25 του Συντάγματος. Η επίκληση της ανάγκης ολιστικής διαχείρισης των υδατικών πόρων, της ενότητας των δικτύων ή της προστασίας της δημόσιας υγείας δεν αρκεί, αφ' εαυτής, για να δικαιολογήσει την καθολική και υποχρεωτική μεταφορά των σχετικών αρμοδιοτήτων και της αντίστοιχης περιουσίας. Για να θεωρηθεί συνταγματικά ανεκτή μια τόσο εκτεταμένη επέμβαση στην αυτοτέλεια των ΟΤΑ, θα έπρεπε να προκύπτει ότι αποτελεί αναγκαίο και συγχρόνως το ηπιότερο πρόσφορο μέτρο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού.
Αντιθέτως, δεν αιτιολογείται γιατί οι ίδιοι σκοποί δεν θα μπορούσαν να επιτευχθούν με ηπιότερες λύσεις, όπως η ενίσχυση της κρατικής εποπτείας, η επιβολή ενιαίων τεχνικών και ποιοτικών προδιαγραφών, η σύναψη προγραμματικών συμβάσεων, η ανάπτυξη διαδημοτικών συνεργασιών ή η οικειοθελής ένταξη των ΟΤΑ στο νέο οργανωτικό σχήμα».
«Για τους ανωτέρω λόγους, θεωρούμε πως οι προτεινόμενες διατάξεις των άρθρων 3, 4, 6 και 16 του σχεδίου νόμου του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας είναι αντισυνταγματικές», καταλήγουν οι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής.
Παράλληλα, η Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ ζήτησε ονομαστική ψηφοφορία επί της αρχής και επί των άρθρων 4, 16, 28, 32, 33, 36, 39 του ίδιου νομοσχεδίου.
