Το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της περιόδου 2028-2034 - δηλαδή ο επταετής χρηματοδοτικός σχεδιασμός της ΕΕ - είναι το κεντρικό θέμα συζήτησης και διαπραγματεύσεων στη Σύνοδο Κορυφής που διεξάγεται σήμερα-αύριο στις Βρυξέλλες της ΕΕ που θα καθορίσει τις κοινοτικές δαπάνες και τις ροές πόρων προς τις χώρες της Ένωσης για τα επόμενα χρόνια.
Δεν είναι απλώς μια τεχνική διαπραγμάτευση για αριθμούς. Είναι μια αναμέτρηση ισχύος μεταξύ διαφορετικών αντιλήψεων για το ποιος θα πληρώσει το κόστος των νέων ευρωπαϊκών φιλοδοξιών και ποιοι θα είναι τελικά οι κερδισμένοι και οι χαμένοι της επόμενης επταετίας.
Πίσω από τους αριθμούς εξελίσσεται μια ευρύτερη πολιτική σύγκρουση για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης:
- Από τη μία πλευρά βρίσκονται τα κράτη που ζητούν περισσότερους πόρους για άμυνα, ενεργειακή αυτονομία και βιομηχανική πολιτική.
- Από την άλλη, το στρατόπεδο των λεγόμενων «φειδωλών» επιμένει ότι οι νέες προτεραιότητες δεν μπορούν να μεταφραστούν σε διαρκή αύξηση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, ούτε σε νέες μορφές κοινού δανεισμού.
Οι αποφάσεις που θα δρομολογηθούν στη Σύνοδο θα επηρεάσουν τόσο τον οικονομικό προσανατολισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όσο και τις πολιτικές ισορροπίες σε αρκετά κράτη-μέλη.
Στο επίκεντρο τα ευρωπαϊκά κονδύλια
Για την ελληνική πλευρά, οι διαβουλεύσεις έχουν ιδιαίτερο βάρος. Η Ελλάδα εξακολουθεί να συγκαταλέγεται μεταξύ των χωρών που επωφελούνται σημαντικά από τα ευρωπαϊκά κονδύλια συνοχής και τις ενισχύσεις της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Οι συγκεκριμένοι πόροι αποτελούν βασικό πυλώνα χρηματοδότησης για έργα υποδομών, αναπτυξιακές παρεμβάσεις και τη στήριξη του αγροτικού τομέα.
Ενδεχόμενη μείωση των διαθέσιμων κονδυλίων θα περιόριζε τα περιθώρια άσκησης αναπτυξιακής πολιτικής κατά την επόμενη προγραμματική περίοδο, με επιπτώσεις που θα μπορούσαν να επεκταθούν και στο πολιτικό πεδίο.
Για την Αθήνα είναι προφανές ότι η μάχη δεν αφορά μόνο τα μεγέθη του επόμενου προϋπολογισμού αλλά και την πολιτική φυσιογνωμία της Ένωσης τα επόμενα χρόνια. Η ελληνική κυβέρνηση επιδιώκει να διασφαλίσει ότι οι νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες δεν θα χρηματοδοτηθούν εις βάρος των παραδοσιακών πολιτικών συνοχής και γεωργίας, από τις οποίες η χώρα εξακολουθεί να αντλεί σημαντικούς πόρους.
Η Αθήνα έχει καταστήσει σαφές ότι οι νέες προτεραιότητες της Ευρώπης — από την αμυντική θωράκιση και την ενεργειακή μετάβαση έως την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας — απαιτούν ανάλογους οικονομικούς πόρους. Στο πλαίσιο αυτό, η ελληνική κυβέρνηση υποστηρίζει τη διατήρηση ισχυρής χρηματοδότησης για τις πολιτικές συνοχής και τη γεωργία, ενώ αντιμετωπίζει θετικά πρωτοβουλίες που προβλέπουν κοινή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ή νέους μηχανισμούς δανεισμού για στρατηγικές επενδύσεις.
Η κόντρα για δαπάνες και περικοπές
Η συμβιβαστική πρόταση που βρίσκεται στο τραπέζι προβλέπει περικοπές της τάξης των 32,8 δισ. ευρώ - περίπου 2% χαμηλότερες από την αρχική εισήγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ομως στις Βρυξέλλες ελάχιστοι θεωρούν ότι η συζήτηση έχει ουσιαστικά κλείσει. Διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι η πραγματική διαπραγμάτευση μόλις ξεκινά, καθώς αρκετές βόρειες χώρες εμφανίζονται αποφασισμένες να πιέσουν για ακόμη μεγαλύτερο περιορισμό των κοινοτικών δαπανών.
Το παρασκήνιο των τελευταίων εβδομάδων δείχνει ότι οι χώρες του Νότου επιχειρούν να συγκροτήσουν ένα άτυπο μέτωπο απέναντι σε βαθύτερες περικοπές. Η ανησυχία τους είναι ότι η μεταφορά κονδυλίων προς την άμυνα και την ανταγωνιστικότητα θα οδηγήσει σε σταδιακή αποδυνάμωση των Ταμείων Συνοχής, τα οποία παραμένουν βασικό εργαλείο χρηματοδότησης για υποδομές, περιφερειακή ανάπτυξη και δημόσιες επενδύσεις.
Σε πολιτικό-εκλογικό φόντο
Στην κυβέρνηση παρακολουθούν στενά τις διαπραγματεύσεις, αναγνωρίζοντας ότι το τελικό αποτέλεσμα θα επηρεάσει σημαντικά τις δυνατότητες οικονομικής πολιτικής τα επόμενα χρόνια. Ένα ευνοϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα μπορούσε να προσφέρει πρόσθετα εργαλεία χρηματοδότησης και μεγαλύτερη ευχέρεια στον σχεδιασμό αναπτυξιακών πρωτοβουλιών.
Αντίθετα, μια πιο περιοριστική συμφωνία ενδέχεται να δημιουργήσει πρόσθετες δημοσιονομικές προκλήσεις και να δυσκολέψει τον πολιτικό σχεδιασμό της επόμενης περιόδου.
Καθοριστικός παράγοντας θεωρείται και το χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης της συμφωνίας. Αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες επιδιώκουν να έχει διαμορφωθεί το νέο πλαίσιο πριν από τις προεδρικές εκλογές στη Γαλλία το 2027, μια χρονική συγκυρία που συμπίπτει σχεδόν με τον ελληνικό εκλογικό κύκλο. Η χρονική εγγύτητα των δύο πολιτικών αναμετρήσεων προσδίδει ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα στις διαπραγματεύσεις που ξεκινούν τώρα στις Βρυξέλλες.
