Το πόσο περιορισμένη παραμένει η δυνατότητά της ΕΕ να διαμορφώνει τις εξελίξεις που επηρεάζουν άμεσα την οικονομία και την ασφάλειά της φέρνουν στην επιφάνεια οι πολλαπλές κρίσεις από τις συγκρούσεις στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, τους ακραοίυς καύσωνες, τις πυρκαγιές και τις νέες μεταναστευτικές πιέσεις.
Η ανθεκτικότητα και πολιτική συνοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης δοκιμάζεται από εξελίξεις που σε μεγάλο βαθμό διαμορφώνονται εκτός των συνόρων της. Η ανησυχία αυξάνεται διαρκώς για την ενεργειακή ασφάλεια, τον πληθωρισμό, τις τιμές των τροφίμων, την ασφάλεια των εφοδιαστικών αλυσίδων και την πολιτική σταθερότητα, αλλά οι διαδοχικές έκτακτες συσκέψεις αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων δεν μπορούν να αλλάξουν τους βασικούς συσχετισμούς ισχύος.
Παρά τη συζήτηση των τελευταίων ετών περί «στρατηγικής αυτονομίας», οι σημαντικότερες αποφάσεις εξακολουθούν να λαμβάνονται στην Ουάσιγκτον, στη Μόσχα, στο Πεκίνο ή στην Τεχεράνη, ενώ η ΕΕ συχνά περιορίζεται σε ρόλο διαχειριστή των συνεπειών.
Η ΕΕ κόβει το ρωσικό αέριο, αλλά φοβάται και την εξάρτηση από τις ΗΠΑ
Η αδυναμία της ΕΕ να επηρεάσει αποφασιστικά τις εξελίξεις στην Ουκρανία παραμένει εμφανής, παρά τα δισεκατομμύρια ευρώ στρατιωτικής και οικονομικής βοήθειας που έχει διαθέσει τα τελευταία χρόνια. Μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιχείρησαν μέσω της λεγόμενης «Συμμαχίας των Προθύμων» να διασφαλίσουν ότι οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία θα λάμβανε υπόψη τα ευρωπαϊκά συμφέροντα και την ασφάλεια της Ουκρανίας. Ωστόσο, οι απευθείας επαφές της Ουάσιγκτον με τη Μόσχα και το Κίεβο περιόρισαν σημαντικά τον ευρωπαϊκό ρόλο.
Ανάλογη είναι η εικόνα και στη Μέση Ανατολή. Η ευρωπαϊκή αντίθεση στην αμερικανική στρατιωτική εμπλοκή κατά του Ιράν δεν απέτρεψε τη σύγκρουση, ενώ οι οικονομικές επιπτώσεις έγιναν άμεσα αισθητές μέσω της ανόδου των τιμών της ενέργειας, των μεταφορών και βασικών αγαθών. Η Βρετανία και η Γαλλία έχουν επεξεργαστεί σχέδιο ναυτικής επιχείρησης για την προστασία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ μετά από μια μόνιμη εκεχειρία, όμως η αβεβαιότητα στις επιχειρήσεις έχει παγώσει κάθε σχεδιασμό.
Η εξάρτηση της Ευρώπης από εξελίξεις που δεν μπορεί να ελέγξει αναδεικνύει τα διαρθρωτικά όρια της κοινής εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής. Παράλληλα, η τεχνητή νοημοσύνη, ένας ακόμη κρίσιμος τομέας του διεθνούς ανταγωνισμού, εξελίσσεται κυρίως στις ΗΠΑ και την Κίνα, αφήνοντας την Ευρώπη να αναζητά ακόμη τον δικό της ρόλο.
Το σχέδιο της ΕΕ για ψηφιακή ανεξαρτησία σκοντάφτει... στην πραγματικότητα
Κλιματική κρίση και πολιτικές πιέσεις
Την ίδια στιγμή, η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει τις πιέσεις στο εσωτερικό της ηπείρου. Η Ευρώπη καταγράφει αύξηση της θερμοκρασίας ταχύτερη από οποιαδήποτε άλλη ήπειρο, με παρατεταμένους καύσωνες και μεγάλες πυρκαγιές να πλήττουν πολλές χώρες. Η Βρετανία βίωσε τον ξηρότερο Ιούλιο εδώ και σχεδόν δύο αιώνες, ενώ στη Γαλλία και την Ισπανία περισσότεροι από 300.000 άνθρωποι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους εξαιτίας των πυρκαγιών. Στην Ελλάδα, οι πυροσβεστικές δυνάμεις συνεχίζουν να δίνουν μάχη με μεγάλα μέτωπα, με ανθρώπινες απώλειες στις επιχειρήσεις κατάσβεσης.
Γιατί η Ευρώπη θερμαίνεται ταχύτερα από κάθε άλλη ήπειρο
Παρότι η ΕΕ έχει επενδύσει συστηματικά στη μείωση των εκπομπών και στην πράσινη μετάβαση, οι προσπάθειές της δεν αρκούν για να αντισταθμίσουν τις παγκόσμιες εκπομπές μεγάλων οικονομιών όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα, γεγονός που περιορίζει την αποτελεσματικότητα της ευρωπαϊκής στρατηγικής απέναντι στην κλιματική κρίση.
Το μεταναστευτικό αναζωπυρώνει τις διαιρέσεις
Νέες εντάσεις προκάλεσε και η αιφνίδια είσοδος δεκάδων χιλιάδων μεταναστών στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα, στη βόρεια Αφρική. Η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ αντέδρασε άμεσα με την ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων, την ταχεία επιστροφή των περισσότερων μεταναστών στο Μαρόκο και τη δημιουργία πλωτού φράγματος σε τμήμα των θαλάσσιων συνόρων.
Το περιστατικό ανέδειξε για ακόμη μία φορά τις διαφορετικές προσεγγίσεις των κρατών-μελών στο μεταναστευτικό. Αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επέκριναν την Ισπανία, ενώ η άνοδος ακροδεξιών κομμάτων σε πολλές χώρες συνεχίζει να ενισχύει τις πιέσεις για αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική, δυσκολεύοντας την επίτευξη κοινής ευρωπαϊκής γραμμής.
Στο Μεταναστευτικό, η Ευρώπη μιλά πλέον τη γλώσσα της Ακροδεξιάς
Η συσσώρευση αυτών των κρίσεων αναζωπυρώνει το ερώτημα κατά πόσο η Ευρώπη μπορεί να εξελιχθεί σε πραγματικά αυτόνομο γεωπολιτικό παράγοντα. Παρά την οικονομική της ισχύ και τις σημαντικές πρωτοβουλίες που έχει αναλάβει τα τελευταία χρόνια, η ΕΕ εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από αποφάσεις που λαμβάνονται εκτός των ευρωπαϊκών θεσμών, γεγονός που καθιστά ολοένα δυσκολότερη την προσπάθειά της να καθορίσει η ίδια το μέλλον της.
Photo by ALEXANDRE LALLEMAND on Unsplash
