Σύστημα πιστοληπτικής αξιολόγησης δανειοληπτών και πλατφόρμα συναλλαγών για αγοραπωλησίες ιδιωτικού χρέους δημιουργεί το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Παράλληλα, επιχειρεί να βάλει "στενό κορσέ" στους servicers και αυστηρούς κανόνες στη συμπεριφορά τους απέναντι στους δανειολήπτες-οφειλέτες.
Αιτία και αφορμή για την ανάληψη πρωτοβουλιών προς αυτή την κατεύθυνση ήταν η πληθώρα σοβαρών καταγγελιών από δικηγορικούς συλλόγους για καταχρηστικές πρακτικές των εταιρειών διαχείρισης μη εξυπηρετούμενων δανείων.
Μετά από εμπεριστατωμένη διερεύνηση του θέματος, στο ΥΠΕΘΟ διαπίστωσαν ότι οι καταγγελίες έχουν βάση και ότι οι servicers συχνά καταστρατηγούν τους ισχύοντες κανόνες και αντί να διευκολύνουν την επίτευξη συμφωνιών ρύθμισης χρέους, την δυσχεραίνουν - σκοπίμως ή εκ των πραγμάτων.
Για να αντιμετωπιστεί ή να αμβλυνθεί το πρόβλημα, στο υπουργείο αποφασίστηκε να δημιουργηθεί ένα σύστημα παρακολούθησης-εποπτείας, που θα περιλαμβάνει και ειδικό τμήμα υποδοχής και αξιολόγησης παραπόνων για τους servicers
Το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου, που δόθηκε σε δημόσια διαβούλευση, φέρνει σημαντικές αλλαγές σε θέματα διαχείρισης του ιδιωτικού χρέους. Οι νέες ρυθμίσεις επιχειρούν να δώσουν ουσιαστική διέξοδο στους δανειολήπτες απέναντι στις πρακτικές των servicers.
Υπενθυμίζεται ότι τον περασμένο Νοέμβριο η Ολομέλεια των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων είχε εκδώσει αναλυτική ανακοίνωση για να καταγγείλει σειρά καταχρηστικών πρακτικών που ακολουθούν οι servicers.
Συγκέντρωση στοιχείων
Μέσα από τις οργανωτικές ρυθμίσεις του νομοσχεδίου αναδιαρθρώνεται η Διεύθυνση Υποστήριξης και Εποπτείας Εργαλείων Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους. Συστήνεται ειδικό τμήμα στη Γενική Γραμματεία Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους, το οποίο θα αποτελεί τον επίσημο αποδέκτη των καταγγελιών. Αρμοδιότητες του θα είναι
- Η υποδοχή, εξέταση και διερεύνηση καταγγελιών πολιτών και επιχειρήσεων σχετικά με την εφαρμογή του ν. 5072/2023 (Α’ 198)
- Η αξιολόγηση ευρημάτων και τη διαβίβαση υποθέσεων στις αρμόδιες υπηρεσίες ή εποπτικές αρχές και την παρακολούθηση της προόδου και ολοκλήρωσης αυτών
- Η δημιουργία και τήρηση μητρώου καταγγελιών
- Η παραγωγή στατιστικών, αναφορών και δεικτών, καθώς και τον χειρισμό κάθε άλλου συναφούς θέματος.
Η κίνηση αυτή αναμένεται να ενισχύσει τον έλεγχο και τη λογοδοσία στην αγορά, προσφέροντας έναν θεσμικό δίαυλο επικοινωνίας στους δανειολήπτες που έρχονται αντιμέτωποι με αδιαφανείς ή καταχρηστικές συμπεριφορές.
Πλατφόρμα για αγοραπωλησίες κόκκινων δανείων
Το δεύτερο σημαντικό μέτρο είναι η δημιουργία της «Ηλεκτρονικής Πλατφόρμας Συναλλαγών Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων» (Ηλεκτρονική Πλατφόρμα Συναλλαγών Μ.Ε.Δ.).
Σκοπός της νέας αυτής πλατφόρμας είναι η δημιουργία ενός κεντρικού πυλώνα πληροφόρησης και η διευκόλυνση της μεταβίβασης χαρτοφυλακίων μη εξυπηρετούμενων δανείων μεταξύ πωλητών (πιστωτικών ιδρυμάτων) και αγοραστών (επενδυτών).
Όπως ορίζεται στο νομοσχέδιο, η πλατφόρμα θα λειτουργεί ως κεντρικός κόμβος δεδομένων που θα διαλειτουργεί με τρίτα συστήματα και θα επιτρέπει τη δρομολόγηση και ολοκλήρωση της διαδικασίας διαπραγμάτευσης. Αυτό αναμένεται να δώσει μεγαλύτερη ώθηση στη δευτερογενή αγορά των NPLs μέσα σε ένα διαφανές περιβάλλον.
Πιστοληπτική Αξιολόγηση
Το νομοσχέδιο εισάγει και επιπλέον σημαντικές αλλαγές:
Το σύνολο των λειτουργιών της Ανεξάρτητης Αρχής Πιστοληπτικής Αξιολόγησης (Α.Α.Π.Α.) μεταφέρεται πλέον απευθείας στη Γενική Γραμματεία Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους του Υπουργείου Οικονομικών.
Συστήνεται και στελεχώνεται νέα Διεύθυνση Πιστοληπτικής Αξιολόγησης και Αναφορών, η οποία αναλαμβάνει την τήρηση του πληροφοριακού συστήματος, τη συλλογή οικονομικών δεδομένων από δημόσιους φορείς και την εξαγωγή της πιστοληπτικής βαθμολόγησης (credit scoring) για φυσικά και νομικά πρόσωπα.
Βασικός σκοπός όλων των παρεμβάσεων είναι η δημιουργία ενός αποτελεσματικού πλαισίου πιστοληπτικής αξιολόγησης προκειμένου να αποτραπεί η μελλοντική αύξηση των μη εξυπηρετούμενων και ληξιπρόθεσμων οφειλών.
Τι είχαν καταγγείλει οι Δικηγορικοί Σύλλογοι
Τον περασμένο Νοέμβριο, η Ολομέλεια των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων της χώρας είχε ανακοινώσει ότι «απέστειλε επιστολές προς τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκο Πιερρακάκη και τον διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννη Στουρνάρα, ζητώντας:
- Αμεση ανάληψη νομοθετικής πρωτοβουλίας, προκειμένου να ενισχυθεί το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο με τη θέσπιση αυστηρών διοικητικών κυρώσεων για την αποφυγή τέτοιων συμπεριφορών και πρακτικών στο μέλλον
- Ασκηση των εκ του νόμου εποπτικών αρμοδιοτήτων της Τράπεζας της Ελλάδας, με βάση το σημερινό κανονιστικό καθεστώς.
Όπως αναφέρεται στις επιστολές, το ιδιωτικό χρέος των πολιτών προς το Δημόσιο, τις Τράπεζες και τους χρηματοπιστωτικούς φορείς παραμένει σε δυσθεώρητα ύψη, παρά τις όποιες προσπάθειες περιορισμού του.
«Αποτελεί αναμφίβολα ένα μείζον κοινωνικό πρόβλημα, που πλήττει ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας και ιδίως τους οικονομικά αδύναμους συμπολίτες μας.
Οι πλειστηριασμοί ακινήτων, που αφορούν πλέον και σε πρώτες κατοικίες, αποτελούν καθημερινότητα.
α. Η δυνατότητα ουσιαστικής δικαστικής προστασίας έχει αποφλοιωθεί, η δε λειτουργία του εξωδικαστικού μηχανισμού χωρίς την πρόβλεψη υποχρεωτικής συμμετοχής των πιστωτών (πλην της περίπτωσης των ευάλωτων οφειλετών) καθίσταται «κενό γράμμα», καθώς οι πιστωτές είτε δεν μετέχουν είτε προτείνουν ρυθμίσεις μη ρεαλιστικές για τους δανειολήπτες, που οδηγούν σε σύντομο χρόνο σε αδυναμία εξυπηρέτησης και απώλειά τους.
Στο περιβάλλον αυτό, παρατηρείται έξαρση καταχρηστικών και μη νόμιμων συμπεριφορών των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων (services) εις βάρος των δανειοληπτών που συνίστανται ιδίως:
α) Στη διενέργεια πράξεων εκτέλεσης κατά οφειλετών που έχουν υπαχθεί στις διατάξεις του ν. 3896/2010, σε ρυθμισμένα ή ακόμη κι εξοφλημένα δάνεια.
β) Στη διαρκή τηλεφωνική όχληση οφειλετών- σε βαθμό εκφοβισμού- ακόμη και αυτών που έχουν ενταχθεί σε δικαστική ρύθμιση.
γ) Στη συνεχή μεταβολή των λογαριασμών εξυπηρέτησης των δικαστικών ρυθμίσεων των οφειλετών χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση, με αποτέλεσμα να μην γνωρίζουν οι οφειλέτες που θα καταβάλλουν τις δόσεις της ρύθμισης.
δ) Στην εσκεμμένη καθυστέρηση, επί σειρά μηνών, στο άνοιγμα λογαριασμών εξυπηρέτησης των δόσεων δικαστικών ρυθμίσεων ή του εξωδικαστικού μηχανισμού, παρά τα επανειλημμένα αιτήματα των οφειλετών και των δικηγόρων αυτών, με αποτέλεσμα να κινδυνεύουν να εκπέσουν οι οφειλέτες από τις ρυθμίσεις αυτές.
ε) Στην καθυστερημένη απάντηση σε αιτήματα των οφειλετών και των δικηγόρων τους για χορήγηση εγγράφων που είναι απαραίτητα για ρύθμιση των οφειλών, ενώ την ίδια στιγμή επισπεύδουν μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης εις βάρος τους.
στ) Σε απαξιωτικές συμπεριφορές για τον ρόλο των δικηγόρων είτε προτρέποντας τους οφειλέτες να μην απευθύνονται σε δικηγόρους, είτε υποβιβάζοντας και προσβάλλοντας την επαγγελματική ιδιότητα και τον θεσμικό ρόλο των δικηγόρων.
ζ) Στην αποστολή εξωδίκων έκπτωσης σε οφειλέτες που ήδη τηρούν τη ρύθμιση του ν. 3869/2010, με αφορμή την αιφνίδια αλλαγή λογαριασμού εξυπηρέτησης της δικαστικής ρύθμισης, ζητώντας ποσά που ήδη έχουν καταβληθεί από τους οφειλέτες.
η) Στην απαίτηση να υπάρχει γραπτή εξουσιοδότηση των οφειλετών, προκειμένου να συνομιλήσουν με τους δικηγόρους τους και ταυτόχρονα να προβάλλουν κάθε είδους προσκόμματα όσον αφορά στον τύπο, στο περιεχόμενο, στην επικύρωση της υπογραφής και στην χρονική ισχύ της εξουσιοδότησης.
θ) Στην απαίτηση καταβολής υπέρογκων ποσών ως προκαταβολή, σε περίπτωση που έχει επιβληθεί κατάσχεση, προκειμένου να προβούν σε ρύθμιση και να σταματήσουν τις ενέργειες αναγκαστικής εκτέλεσης, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τις πραγματικές δυνατότητες αποπληρωμής των οφειλετών, είτε άλλες ειδικές και έκτακτες περιστάσεις (π.χ. προβλήματα υγείας).
ι) Στην άρνηση να αποστείλουν το σχέδιο της σύμβασης στον οφειλέτη και τον δικηγόρο του πριν την υπογραφή του, σε περίπτωση επίτευξης συμφωνίας ρύθμισης, ώστε να ελέγξει τους όρους και τις συμφωνίες.
Η Ολομέλεια έχει, κατ’ επανάληψη, επισημάνει καταχρηστικές συμπεριφορές και πρακτικές των Εταιρειών Διαχείρισης Απαιτήσεων, οι οποίες συνεχίζονται και φαλκιδεύουν ανεπίτρεπτα τα δικαιώματα των ευάλωτων δανειοληπτών και θέτουν σε κίνδυνο απώλειας την περιουσίας τους.
Τέτοιες συμπεριφορές που διαταράσσουν την κοινωνική συνοχή δεν μπορούν να γίνονται αποδεκτές σε μία ευνομούμενη Πολιτεία.
Η Ολομέλεια θα συνεχίσει να παρακολουθεί στενά την εξέλιξη του ζητήματος και θα λάβει κάθε αναγκαίο νόμιμο μέτρο για την προστασία των δικαιωμάτων των ευάλωτων δανειοληπτών και την αποκατάσταση της νομιμότητας».
Η υπεράσπιση του κράτους δικαίου και η προστασία των οικονομικά ευάλωτων συμπολιτών μας αποτελεί αδιαπραγμάτευτο πρόταγμα του δικηγορικού σώματος».