Η σειρά επιθετικών γεωπολιτικών κινήσεων των ΗΠΑ το τελευταίο διάστημα -από τη Βενεζουέλα και το Ιράν έως τη Γροιλανδία- αποκαλύπτει έναν κεντρικό στρατηγικό στόχο: την ανάσχεση της Κίνας και της κυριαρχίας της στα κρίσιμα ορυκτά, που τροφοδοτούν την ενέργεια, την τεχνολογία και την άμυνα.
Μέσα σε διάστημα μόλις δέκα ημερών, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ κινήθηκε δυναμικά σε τρία διαφορετικά γεωπολιτικά μέτωπα: ανέτρεψε τον Νικολάς Μαδούρο και έθεσε υπό αμερικανικό έλεγχο τον πετρελαϊκό τομέα της Βενεζουέλας, προκάλεσε ανησυχία στην Ευρώπη με δηλώσεις περί προσάρτησης της Γροιλανδίας και ανακοίνωσε δασμούς 25% σε όποια χώρα συναλλάσσεται με το Ιράν.
Το νήμα που συνδέει αυτές τις κινήσεις είναι η προσπάθεια της Ουάσιγκτον να αμφισβητήσει την επιρροή της Κίνας στον εφοδιασμό κρίσιμων ορυκτών, τα οποία χρησιμοποιούνται από τα ηλεκτρικά οχήματα και την τεχνητή νοημοσύνη έως τα οπλικά συστήματα και τη διαστημική τεχνολογία.
Όπως σημειώνει ο Νταν Αλαμαρίου, επικεφαλής γεωπολιτικής στρατηγικής της Alpine Macro, ο πυρήνας αυτών των κινήσεων είναι ο ανταγωνισμός ΗΠΑ–Κίνας και, σε δεύτερο επίπεδο, οι στρατηγικές τριβές με τη Ρωσία. «Η Ουάσιγκτον δεν θέλει ούτε την Κίνα ούτε τη Ρωσία – ούτε το Ιράν – να διατηρούν παρουσία στη Βενεζουέλα, ούτε να ενισχύουν την οικονομική τους επιρροή στη Γροιλανδία, ούτε να επεκτείνονται στην Αρκτική», επισημαίνει.
Γροιλανδία, Αρκτική και "Πολικός Δρόμος του Μεταξιού"
Η επιτάχυνση της τήξης των πάγων στην Αρκτική έχει αυξήσει το διεθνές ενδιαφέρον για τη Γροιλανδία, τόσο λόγω των νέων εμπορικών θαλάσσιων οδών, όσο και λόγω των πλούσιων κοιτασμάτων κρίσιμων ορυκτών. Ρωσία και Κίνα έχουν ήδη δείξει έντονο ενδιαφέρον, γεγονός που ενισχύει τη γεωπολιτική αξία του νησιού για τις ΗΠΑ.
Τα ορυκτά αυτά θεωρούνται απαραίτητα για την ενεργειακή μετάβαση, την αεροδιαστημική βιομηχανία και την άμυνα, ενώ η Αρκτική αναδεικνύεται σε νέο πεδίο εμπορικού ανταγωνισμού, στο πλαίσιο αυτού που αποκαλείται «Πολικός Δρόμος του Μεταξιού».
Ενέργεια και σπάνιες γαίες
Η Κίνα διατηρεί σχεδόν μονοπωλιακή θέση στις σπάνιες γαίες, ελέγχοντας περίπου το 60% της παγκόσμιας εξόρυξης και πάνω από το 90% της δυναμικότητας επεξεργασίας, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας. Η επεξεργασία αυτών των υλικών είναι εξαιρετικά ενεργοβόρα, γεγονός που καθιστά κρίσιμη την πρόσβαση σε φθηνή ενέργεια.
Υπό αυτό το πρίσμα, οι αμερικανικές κινήσεις κατά της Βενεζουέλας και του Ιράν, δύο σημαντικών προμηθευτών πετρελαίου προς την Κίνα, ερμηνεύονται ως προσπάθεια περιορισμού της ενεργειακής ασφάλειας του Πεκίνου.
Το φθηνό πετρέλαιο της Βενεζουέλας, που εκτιμάται ότι μπορεί να κατευθυνθεί σε μεγάλες ποσότητες προς τις ΗΠΑ, θα μπορούσε παράλληλα να στηρίξει την ανάπτυξη αμερικανικών μονάδων επεξεργασίας σπάνιων γαιών.
Επενδύσεις, δασμοί και κίνδυνοι για τις συμμαχίες
Η Ουάσιγκτον ενθαρρύνει αμερικανικές εταιρείες να επενδύσουν έως και 100 δισ. δολάρια στη Βενεζουέλα, θέτοντας σε κίνδυνο κινεζικές επενδύσεις ύψους 4,8 δισ. δολαρίων που έχουν πραγματοποιηθεί τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Παράλληλα, οι δασμοί σε χώρες που εμπορεύονται με το Ιράν αυξάνουν την πίεση στο Πεκίνο, το οποίο αποτελεί τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο της Τεχεράνης.
Ωστόσο, η απειλή χρήσης στρατιωτικής ισχύος, ιδίως απέναντι σε έδαφος χώρας-μέλους του ΝΑΤΟ, όπως η Δανία μέσω της Γροιλανδίας – προκαλεί ανησυχία στους συμμάχους των ΗΠΑ.
Σύμφωνα με αναλυτές, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να υπονομεύσει σοβαρά την αμερικανική αξιοπιστία και να οδηγήσει σε απώλεια στρατηγικών συμμαχιών.
Ένας αναδυόμενος διπολικός κόσμος
Η αντιπαράθεση ΗΠΑ-Κίνας αναδεικνύεται σε καθοριστικό παράγοντα του διεθνούς συστήματος, διαμορφώνοντας ένα εντεινόμενα διπολικό γεωπολιτικό περιβάλλον.
Παρότι η Ουάσιγκτον επιδιώκει να περιορίσει την κινεζική επιρροή, αναλυτές δεν αποκλείουν μια περίοδο αποκλιμάκωσης, με διπλωματικές επαφές και συνόδους κορυφής μεταξύ Τραμπ και Σι Τζινπίνγκ εντός του έτους.
H επιβολή δασμών σε χώρες που συναλλάσσονται με το Ιράν ενδέχεται να υποχρεώσει την Κίνα να επιλέξει ανάμεσα στην πρόσβαση στην αμερικανική αγορά και στη διατήρηση των στρατηγικών της συμμαχιών, γεγονός που θα μπορούσε να υπονομεύσει οποιαδήποτε προσπάθεια προσέγγισης.
Όπως σημειώνει η πρώην αξιωματούχος του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας Λόρα Τέιλορ-Κέιλ, η ενίσχυση της ανεξαρτησίας των ΗΠΑ σε εξόρυξη και επεξεργασία κρίσιμων ορυκτών αποτελεί βασικό στόχο των διαπραγματεύσεων με το Πεκίνο.
Όμως, πόσο γρήγορα μπορεί να επιτευχθεί αυτή η στρατηγική αυτονομία, σε έναν κόσμο όπου η εξάρτηση από τις πρώτες ύλες μετατρέπεται σε καθοριστικό παράγοντα ισχύος;
Το θέμα είναι αν οι δασμοί, οι ενεργειακές πιέσεις και η μάχη για τα κρίσιμα ορυκτά θα αφήσουν περιθώριο για συνεννόηση ή θα επιταχύνουν τη μετάβαση σε έναν κόσμο σκληρού γεωοικονομικού ανταγωνισμού.
