Μία εταιρεία που προμηθεύει συστήματα ασφαλείας σε αεροδρόμια, λιμάνια και συνοριακούς σταθμούς σε περισσότερες από 170 χώρες βρίσκεται στο επίκεντρο της εντεινόμενης εμπορικής αντιπαράθεσης μεταξύ ΕΕ και Κίνας. Η κινεζική Nuctech, η οποία αναπτύχθηκε με ισχυρή κρατική στήριξη, ερευνάται από τις Βρυξέλλες για πιθανές αθέμιτες επιδοτήσεις, σε μια υπόθεση που μπορεί να επηρεάσει συνολικά τις οικονομικές σχέσεις των δύο πλευρών.
Η έρευνα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ξεκίνησε να κλιμακώνεται τον Απρίλιο του 2024, όταν ευρωπαίοι ερευνητές πραγματοποίησαν αιφνιδιαστικές εφόδους στα γραφεία της εταιρείας στην Ευρώπη, κατάσχοντας ηλεκτρονικούς υπολογιστές, κινητά τηλέφωνα και έγγραφα. Στόχος ήταν να διαπιστωθεί εάν η Nuctech αξιοποίησε κρατικές ενισχύσεις της Κίνας για να αποκτήσει αθέμιτο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε δημόσιους διαγωνισμούς για συστήματα ακτίνων Χ και ανίχνευσης εκρηκτικών.
Η υπόθεση εξετάζεται με βάση το νέο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο για τις ξένες επιδοτήσεις, το οποίο επιτρέπει στις Βρυξέλλες να ερευνούν εταιρείες εκτός Ε.Ε, όταν θεωρείται ότι η κρατική χρηματοδότηση στρεβλώνει τον ανταγωνισμό στην ευρωπαϊκή αγορά.
Το Πεκίνο χαρακτήρισε τις ευρωπαϊκές έρευνες «παράνομες» και «αδικαιολόγητη καταστολή κινεζικών επιχειρήσεων», ενώ το κινεζικό υπουργείο Δικαιοσύνης προχώρησε σε μια πρωτοφανή κίνηση, ζητώντας δημόσια από τη Nuctech να μην συνεργαστεί με τις ευρωπαϊκές αρχές.
Η στάση αυτή έχει μετατρέψει την εταιρεία σε σύμβολο της ευρύτερης αντιπαράθεσης μεταξύ ΕΕ και Κίνας για το εμπόριο, τις κρατικές επιδοτήσεις και την πρόσβαση σε στρατηγικούς τομείς της οικονομίας.
Δεν είναι η πρώτη φορά που οι δύο πλευρές συγκρούονται για τη Nuctech. Το 2009 η Κομισιόν είχε επιβάλει δασμούς αντιντάμπινγκ μετά από καταγγελία της βρετανικής ανταγωνίστριας Smiths Detection, με το Πεκίνο να απαντά τότε με αντίστοιχη έρευνα και δασμούς κατά της βρετανικής εταιρείας.
Από κρατικό πρόγραμμα σε παγκόσμιο πρωταγωνιστή
Η Nuctech ιδρύθηκε το 1997, μέσα από ερευνητικό πρόγραμμα του Πανεπιστημίου Τσινγκχούα, με τη στήριξη του κινεζικού κράτους. Στα πρώτα χρόνια λειτουργίας της συνεργάστηκε στενά με τις κινεζικές τελωνειακές αρχές και κρατικά ερευνητικά ιδρύματα, ενώ η διεθνής επέκτασή της υποστηρίχθηκε ενεργά από το υπουργείο Εμπορίου της Κίνας.
Η εταιρεία αξιοποίησε επίσης την κινεζική πρωτοβουλία "Belt and Road", εξασφαλίζοντας συμβάσεις σε δεκάδες αναπτυσσόμενες χώρες μέσω κρατικών δανείων και προγραμμάτων αναπτυξιακής βοήθειας.
Σύμφωνα με στοιχεία του ερευνητικού οργανισμού AidData, μεταξύ 2000 και 2024 κινεζικές κρατικές τράπεζες και οργανισμοί χρηματοδότησαν με περισσότερα από 1,2 δισ. δολάρια την αγορά και εγκατάσταση εξοπλισμού της Nuctech παγκοσμίως.
Κυριαρχία στην αγορά και ανησυχίες για την ασφάλεια
Η εταιρεία υποστηρίζει ότι κατέχει ηγετική θέση στην αγορά συστημάτων συνοριακού ελέγχου στην Αφρική, περισσότερο από το μισό της αγοράς στην αμερικανική ήπειρο και ποσοστό άνω του 90% στην Ευρώπη.
Η ισχυρή αυτή παρουσία έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις σε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και βιομηχανίες, οι οποίες υποστηρίζουν ότι οι προσφορές της Nuctech είναι σε αρκετές περιπτώσεις έως και 50% χαμηλότερες από εκείνες των δυτικών ανταγωνιστών, γεγονός που αποδίδουν στην κρατική οικονομική στήριξη.
Παράλληλα, αυξάνονται οι ανησυχίες ότι η παρουσία κινεζικού εξοπλισμού σε κρίσιμες υποδομές, όπως αεροδρόμια, λιμάνια και συνοριακά σημεία ελέγχου, ενδέχεται να δημιουργήσει κινδύνους κυβερνοασφάλειας ή κατασκοπείας.
Η Nuctech απορρίπτει τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι οι ευρωπαϊκές θυγατρικές της δεν λαμβάνουν κινεζικές επιδοτήσεις που να επηρεάζουν τους διαγωνισμούς και ότι η ανταγωνιστικότητά της οφείλεται, μεταξύ άλλων, στη μονάδα παραγωγής που διαθέτει στην Πολωνία.
Στο μικροσκόπιο και άλλων δυτικών χωρών
Οι ανησυχίες για τη Nuctech δεν περιορίζονται στην Ευρώπη. Το 2020 ο Καναδάς ακύρωσε σύμβαση ύψους 6,8 εκατ. δολαρίων για την προμήθεια συστημάτων ακτίνων Χ σε 170 πρεσβείες, επικαλούμενος ζητήματα ασφάλειας δεδομένων.
Την ίδια χρονιά, οι ΗΠΑ ενέταξαν την εταιρεία στη λίστα οντοτήτων που θεωρούνται απειλή για την εθνική ασφάλεια, υποστηρίζοντας ότι είχε διαθέσει εξοπλισμό που υπονόμευε τις προσπάθειες αποτροπής της παράνομης διακίνησης πυρηνικών και ραδιενεργών υλικών.
Η υπόθεση της Nuctech θεωρείται πλέον δοκιμασία για τη νέα εμπορική πολιτική της ΕΕ απέναντι στην Κίνα. Εάν οι Βρυξέλλες καταλήξουν ότι η εταιρεία επωφελήθηκε από αθέμιτες κρατικές επιδοτήσεις, ενδέχεται να επιβάλουν περιορισμούς, απαγορεύσεις συμμετοχής σε δημόσιους διαγωνισμούς ή ακόμη και αναγκαστικές αποεπενδύσεις, ανοίγοντας έναν νέο κύκλο εμπορικής έντασης με το Πεκίνο.