Σε μια σημαντική τροποποίηση της δημοσιονομικής της πολιτικής προχωρά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επιτρέποντας στα κράτη-μέλη να κατευθύνουν μέρος της εγκεκριμένης αμυντικής τους ευελιξίας προς την πράσινη ενέργεια και την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Την απόφαση ανακοίνωσε επίσημα ο Επίτροπος Οικονομίας της ΕΕ, Βάλντις Ντομπρόβσκις.
Η κίνηση αυτή της Κομισιόν έρχεται ως απάντηση στις έντονες πιέσεις της Ιταλίας (η οποία οδηγείται σε κάλπες το επόμενο έτος).
Η Ρώμη ζητούσε επίμονα τη χαλάρωση των κανόνων του Συμφώνου Σταθερότητας —το οποίο επιβάλλει δημοσιονομικό έλλειμμα κάτω από το 3% του ΑΕΠ— προκειμένου να στηριχθούν τα νοικοκυριά.
Η ανάγκη αυτή προέκυψε μετά τις γεωπολιτικές αναταράξεις και τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, ο οποίος περιόρισε τις ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου από τα Στενά του Ορμούζ, εκτινάσσοντας το ενεργειακό κόστος.
Το ιστορικό της αμυντικής ευελιξίαςΥπενθυμίζεται ότι τον Μάρτιο του 2025, υπό τη σκιά της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία και της διαρκούς απειλής από τη Μόσχα, η Κομισιόν είχε επιτρέψει στα κράτη-μέλη να αυξήσουν τις στρατιωτικές τους δαπάνες έως και κατά 1,5% του ΑΕΠ ετησίως για μια τετραετία, χωρίς τον φόβο ενεργοποίησης διαδικασιών δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Ωστόσο, η προσέγγιση των κρατών-μελών δεν είναι ενιαία. Σε αντίθεση με τη Φινλανδία, την Πολωνία και τις χώρες της Βαλτικής, οι οποίες λόγω ιστορικής εμπειρίας ρωσικής κατοχής ιεραρχούν την άμυνα ως απόλυτη προτεραιότητα, η Ιταλία θεωρεί τον κίνδυνο αυτό πιο μακρινό.
Για τον λόγο αυτό, η Ρώμη έθετε σε πρώτο πλάνο την ανακούφιση των πολιτών από την ακρίβεια στην ενέργεια παρά τους εξοπλισμούς, μια θέση που πάντως δεν έβρισκε σύμφωνη την πλειοψηφία των εταίρων.Η φόρμουλα του συμβιβασμού: Έως 0,6% του ΑΕΠ στην «πράσινη» ατζένταΗ λύση που προκρίθηκε αποτελεί έναν καθαρό συμβιβασμό.
Μέχρι σήμερα, οι Βρυξέλλες συνιστούσαν στις κυβερνήσεις να μην προχωρούν σε οριζόντιες επιδοτήσεις, ώστε οι υψηλές τιμές να λειτουργούν ως κίνητρο για μείωση της κατανάλωσης. Τώρα, αποφασίστηκε να επιτραπεί η αξιοποίηση μέρους του αμυντικού «κουμπαρά».Σύμφωνα με τον κ. Ντομπρόβσκις, το πλαίσιο της νέας ρύθμισης προβλέπει τα εξής:
- Τα κράτη-μέλη μπορούν να διαθέσουν έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως (από το εγκεκριμένο 1,5%) για το 2026, το 2027 ή το 2028.
- Το ανώτατο συνολικό όριο για την τριετία ορίζεται στο 0,6% του ΑΕΠ.
- Υπάρχει δυνατότητα αναδρομικής ισχύος για μέτρα που εφαρμόστηκαν από τον Φεβρουάριο του τρέχοντος έτους και μετά.
Το νέο δημοσιονομικό πλαίσιο που ανακοίνωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαχωρίζει με σαφήνεια τις κατηγορίες των δαπανών, θέτοντας αυστηρά κριτήρια για το πού μπορούν να κατευθυνθούν τα κονδύλια.
Στις επιλέξιμες δαπάνες και επενδύσεις, οι οποίες μπορούν να χρηματοδοτηθούν μέσω της νέας ευελιξίας, περιλαμβάνονται στοχευμένα μέτρα για την πράσινη μετάβαση. Συγκεκριμένα, οι πόροι μπορούν να αξιοποιηθούν για την αγορά ηλεκτρικών οχημάτων, την αντικατάσταση των παραδοσιακών συστημάτων θέρμανσης πετρελαίου ή φυσικού αερίου με σύγχρονες αντλίες θερμότητας, καθώς και για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων. Παράλληλα, ενισχύεται η δημιουργία κρίσιμων υποδομών, όπως τα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες.
Στον αντίποδα, η Κομισιόν ξεκαθαρίζει ποιες είναι οι μη επιλέξιμες δαπάνες, αποκλείοντας κατηγορηματικά κάθε είδους κρατική ενίσχυση που συντηρεί τη χρήση παραδοσιακών μορφών ενέργειας. Έτσι, το δημοσιονομικό αυτό περιθώριο απαγορεύεται να χρησιμοποιηθεί για την παροχή κρατικών επιδοτήσεων ή φορολογικών ελαφρύνσεων στα ορυκτά καύσιμα. Επιπλέον, εκτός πλαισίου τίθενται οι οριζόντιες φορολογικές μειώσεις στα καύσιμα κίνησης, καθώς και οι μειώσεις των ειδικών φόρων κατανάλωσης σε βενζίνη και πετρέλαιο.
Ειδική πρόνοια για την πρώτη γραμμή
Τέλος, ο Ευρωπαίος Επίτροπος διευκρίνισε ότι ακόμη και οι χώρες που έχουν ήδη εξαντλήσει πλήρως το όριο του 1,5% του ΑΕΠ για την άμυνά τους —όπως η Λιθουανία και η Εσθονία— θα έχουν το δικαίωμα να αιτηθούν την πρόσθετη πράσινη ευελιξία του 0,3%. Απαραίτητη προϋπόθεση, ωστόσο, για την έγκρισή της θα είναι η προηγούμενη λεπτομερής αξιολόγηση της βιωσιμότητας του δημόσιου χρέους τους από τα όργανα της ΕΕ.