Η ανταγωνιστικότητα του ευρωπαϊκού οπτικοακουστικού κλάδου απέναντι στα αμερικανικά στούντιο, το streaming και το YouTube εξαρτάται και από το μέγεθος των εταιρειών παραγωγής. Η Κομισιόν διεμήνυσε ότι η ΕΕ χρειάζεται ισχυρότερες επιχειρήσεις, με μεγαλύτερη πρόσβαση σε κεφάλαια και δυνατότητα ανάληψης ρίσκου, ώστε να διεκδικούν διεθνές κοινό και έσοδα, διατηρώντας τον έλεγχο του περιεχομένου που δημιουργούν.
«Πρέπει να επενδύσουμε στις εταιρείες, όχι μόνο στα έργα», τόνισε ο Τζουζέπε Αμπαμόντε, διευθυντής αρμόδιος για την πολιτική στα media στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μιλώντας στην αγορά οπτικοακουστικού περιεχομένου MIA Market στη Ρώμη. Όπως υπογράμμισε, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις πρέπει να ενισχύσουν την οικονομική τους βάση, ώστε να μπορούν να ανταγωνιστούν διεθνείς ομίλους και να αναλαμβάνουν μεγαλύτερους επιχειρηματικούς κινδύνους. Η προσέλκυση ξένων κεφαλαίων αποτελεί μέρος της λύσης, υπό την προϋπόθεση ότι οι παραγωγοί θα διατηρούν τον έλεγχο της πνευματικής ιδιοκτησίας τους.
Η συζήτηση διεξάγεται σε μια περίοδο κατά την οποία η συγκέντρωση δυνάμεων αλλάζει τον χάρτη της ευρωπαϊκής τηλεόρασης και των ψηφιακών μέσων. Η Comcast, μέσω της Sky, έχει συμφωνήσει να εξαγοράσει τις τηλεοπτικές και streaming δραστηριότητες της ITV στο Ηνωμένο Βασίλειο, σε συμφωνία που αποτιμάται σε 2,1 δισ. δολάρια. Στη Γερμανία, ο όμιλος RTL ενοποιεί τον κορυφαίο εμπορικό τηλεοπτικό σταθμό ελεύθερης λήψης της χώρας με τη συνδρομητική Sky Deutschland, την οποία απέκτησε πρόσφατα από την Comcast.
Παράλληλα, η ιταλική MediaForEurope, ο όμιλος των Μπερλουσκόνι, έχει αποκτήσει τον έλεγχο του γερμανικού τηλεοπτικού δικτύου ProSiebenSat.1, διευρύνοντας την παρουσία της πέρα από την Ιταλία και την Ισπανία, όπου διαθέτει ήδη τη Mediaset και την Telecinco.
Οι κινήσεις αυτές αποτυπώνουν μια τάση: οι ευρωπαϊκοί όμιλοι αναζητούν μεγαλύτερη κλίμακα, καθώς η ανταγωνιστική πίεση δεν προέρχεται πλέον μόνο από την παραδοσιακή τηλεόραση και τις υπηρεσίες streaming, αλλά και από τα κοινωνικά δίκτυα και την οικονομία των δημιουργών ψηφιακού περιεχομένου.
Το στοίχημα της χρηματοδότησης και των δικαιωμάτων
Ο Αλεσάντρο Ουσάι, πρόεδρος της ιταλικής εθνικής ένωσης κινηματογράφου, οπτικοακουστικών μέσων και ψηφιακών βιομηχανιών ANICA, επισήμανε ότι οι Ευρωπαίοι παραγωγοί έχουν αποδείξει πως μπορούν να δημιουργήσουν διεθνείς επιτυχίες, αλλά συχνά δεν διαθέτουν το μέγεθος και την οικονομική αντοχή για να διατηρήσουν αυτή τη δυναμική. Το αποτέλεσμα είναι να κινδυνεύουν να εξαγοραστούν από ξένους ομίλους ή να αναγκάζονται να παραχωρούν τα δικαιώματα των έργων τους προκειμένου να εξασφαλίσουν χρηματοδότηση.
Η διατήρηση της πνευματικής ιδιοκτησίας αποτελεί κεντρικό ζήτημα για τη μελλοντική ανάπτυξη του κλάδου. Μια παραγωγή μπορεί να αποφέρει έσοδα από διαφορετικές αγορές, πλατφόρμες και μορφές αξιοποίησης, πολύ πέρα από την αρχική προβολή της. Όταν, όμως, τα δικαιώματα περνούν σε έναν διεθνή χρηματοδότη ή διανομέα, σημαντικό μέρος της μακροπρόθεσμης οικονομικής αξίας μπορεί να απομακρυνθεί από την ευρωπαϊκή αγορά. Για τον λόγο αυτό, οι παραγωγοί επιδιώκουν να συνδυάσουν τη διεθνή χρηματοδότηση με τη διατήρηση μεγαλύτερου ελέγχου στα έργα τους.
Στο πλαίσιο αυτό, Ιταλία και Γαλλία ενισχύουν τη συνεργασία τους στον κινηματογράφο και την οπτικοακουστική παραγωγή, βάσει προγράμματος που υπέγραψαν οι υπουργοί Πολιτισμού των δύο χωρών τον Ιούνιο του 2026. Η σχετική ομάδα εμπειρογνωμόνων συνεδρίασε για πρώτη φορά στο MIA Market, με στόχο την ενίσχυση της συνεργασίας, την αξιοποίηση κοινών πόρων και την ανάπτυξη πιο βιώσιμων παραγωγικών μοντέλων. Η πρωτοβουλία εντάσσεται στην ευρύτερη προσπάθεια να αποκτήσουν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ απέναντι στους διεθνείς ανταγωνιστές.
Νέα εργαλεία για κεφάλαια και διεθνή ανάπτυξη
Μια ακόμη κατεύθυνση αφορά τη δημιουργία νέων χρηματοδοτικών εργαλείων για τον ευρωπαϊκό κινηματογράφο και τα μέσα ενημέρωσης. Ο Αντονίνο Στεφανουτσi, ανώτερο στέλεχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, παρουσίασε την ιδέα ενός νέου ευρωπαϊκού επενδυτικού ταμείου ή μιας ψηφιακής πλατφόρμας που θα προσφέρει σε θεσμικούς ιδιώτες επενδυτές άμεση πρόσβαση σε επενδυτικές ευκαιρίες στον ευρωπαϊκό οπτικοακουστικό τομέα. Επιδίωξη είναι να χρηματοδοτηθούν παραγωγές με διεθνείς προοπτικές, οι οποίες μπορούν να προσελκύσουν κεφάλαια πέρα από τα εθνικά σύνορα.
Η οικονομική διάσταση της πολιτιστικής παραγωγής βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής συζήτησης. Όπως ανέφερε ο Στεφανουτσi, ο πολιτισμός δεν αφορά μόνο την ταυτότητα και τις ιστορίες που αφηγείται κάθε χώρα, αλλά έχει και μετρήσιμη οικονομική αξία. Το Χόλιγουντ και η Νότια Κορέα, με τη διεθνή απήχηση των κορεατικών σειρών, αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα του πώς το περιεχόμενο μπορεί να εξελιχθεί σε εξαγώγιμο προϊόν, όταν συνδυάζονται η χρηματοδότηση, η διανομή και η πρόσβαση σε παγκόσμια κοινά.
Το MIA Market, που ολοκληρώνεται στις 23 Οκτωβρίου, επιχειρεί να συνδέσει παραγωγούς και επαγγελματίες του κλάδου από την Ιταλία και άλλες χώρες, σε μια αγορά όπου η αξία δεν εξαρτάται πλέον μόνο από την επιτυχία μιας ταινίας ή σειράς, αλλά και από τη δυνατότητα διεθνούς αξιοποίησής της. Για τον ευρωπαϊκό κλάδο, το ζητούμενο είναι να περάσει από τον κατακερματισμό σε ισχυρότερα επιχειρηματικά σχήματα, τα οποία θα μπορούν να προσελκύουν κεφάλαια, να διατηρούν τα δικαιώματα των παραγωγών τους και να ανταγωνίζονται επί ίσοις όροις τους παγκόσμιους ομίλους ψυχαγωγίας.
