Νέο γύρο συζήτησης για την ελευθερία του Τύπου και τα όρια της ρυθμιστικής εξουσίας έχουν πυροδοτήσει στις ΗΠΑ οι πρόσφατες δηλώσεις του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και του προέδρου της Ομοσπονδιακής Επιτροπής Επικοινωνιών (FCC), Μπρένταν Καρ, οι οποίοι απείλησαν με εξέταση ή ακόμη και ανάκληση τηλεοπτικών αδειών σε μέσα ενημέρωσης που –κατά την κυβέρνηση– παρουσιάζουν «παραπλανητική» κάλυψη του πολέμου με το Ιράν.
Οι δηλώσεις επανέφεραν στο προσκήνιο ένα παλιό αλλά κρίσιμο ερώτημα: μπορεί η αμερικανική κυβέρνηση να αφαιρέσει την άδεια λειτουργίας ενός τηλεοπτικού σταθμού λόγω του περιεχομένου των ειδήσεων του;
Το Σαββατοκύριακο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ υποστήριξε δημόσια τον επικεφαλής της FCC, ο οποίος είχε ήδη αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο ελέγχου των αδειών ορισμένων τηλεοπτικών σταθμών.
Σε ανάρτησή του στο Truth Social, ο Τραμπ εξέφρασε ικανοποίηση που η FCC εξετάζει «διεφθαρμένους και αντιπατριωτικούς» ειδησεογραφικούς οργανισμούς, κατηγορώντας τους ότι χρησιμοποιούν τα δημόσια τηλεοπτικά φάσματα για να διαδίδουν «ψέματα» τόσο στα δελτία ειδήσεων, όσο και σε ψυχαγωγικές εκπομπές.
Η ένταση κλιμακώθηκε ακόμη περισσότερο σε ενημέρωση του Πενταγώνου, όπου ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ επέκρινε το CNN, δηλώνοντας ότι «όσο πιο σύντομα περάσει σε νέα διοίκηση, τόσο το καλύτερο», αναφερόμενος στον επικεφαλής της Paramount Global Ντέιβιντ Έλισον, ο οποίος θεωρείται σύμμαχος του Τραμπ.
Έχουν νομική βάση οι απειλές;
Σύμφωνα με ειδικούς στο Δίκαιο των ΜΜΕ, οι απειλές έχουν περιορισμένη έως μηδαμινή νομική ισχύ.
Η FCC πράγματι ρυθμίζει τη λειτουργία των τηλεοπτικών σταθμών που εκπέμπουν μέσω δημόσιου φάσματος, όμως η αρμοδιότητά της αφορά κυρίως:
- τεχνικά ζητήματα μετάδοσης
- θέματα παρεμβολών και χρήσης φάσματος
- κανόνες για την αισχρολογία ή την πορνογραφία
Δεν έχει εξουσία να παρεμβαίνει στις δημοσιογραφικές αποφάσεις ή στην editorial γραμμή ενός μέσου.
Όπως επισημαίνουν νομικοί αναλυτές, τα αμερικανικά δικαστήρια έχουν επανειλημμένα αποφανθεί, ότι η κρατική παρέμβαση στο περιεχόμενο ειδήσεων παραβιάζει την Πρώτη Τροπολογία του Συντάγματος, η οποία προστατεύει την ελευθερία του λόγου και του Τύπου.
Ποιοι σταθμοί θα μπορούσαν θεωρητικά να επηρεαστούν
Ακόμη κι αν η FCC επιχειρούσε να κινηθεί ρυθμιστικά, το εύρος των παρεμβάσεων της είναι περιορισμένο. Η δικαιοδοσία της αφορά μόνο τηλεοπτικούς σταθμούς ελεύθερης μετάδοσης (over-the-air) που χρησιμοποιούν δημόσιες συχνότητες – κυρίως τοπικά δίκτυα και συνεργαζόμενα κανάλια.
Αντίθετα, μεγάλα καλωδιακά δίκτυα όπως το CNN δεν εμπίπτουν άμεσα στη ρυθμιστική εξουσία της FCC, καθώς μεταδίδονται μέσω καλωδιακών ή ψηφιακών πλατφορμών.
Αυτό σημαίνει ότι οι τοπικοί τηλεοπτικοί σταθμοί θεωρούνται πιο ευάλωτοι σε πιθανή πίεση.
Η πολιτική περί «παραποίησης ειδήσεων»
Η FCC διαθέτει μια εσωτερική πολιτική για την λεγόμενη «παραποίηση ειδήσεων» (news distortion).
Η ενεργοποίησή της προϋποθέτει:
- εσκεμμένη διαστρέβλωση σημαντικού γεγονότος
- άμεση και σοβαρή ζημία στο δημόσιο συμφέρον
Ωστόσο, η συγκεκριμένη πολιτική δεν αποτελεί νόμο και εφαρμόζεται εξαιρετικά σπάνια.
Νομικοί εκτιμούν ότι είναι σχεδόν αδύνατο να χρησιμοποιηθεί για την κάλυψη του πολέμου με το Ιράν, καθώς θα έπρεπε να αποδειχθεί πρόθεση παραπληροφόρησης και άμεση βλάβη του κοινού.
Αντίκτυπος αυτολογοκρισίας στις ειδήσεις
Παρότι οι απειλές πιθανότατα δεν θα σταθούν νομικά, ειδικοί προειδοποιούν για έναν διαφορετικό κίνδυνο: τον αποτρεπτικό ή αυτολογοκριτικό αντίκτυπο στη δημοσιογραφία.
Μικρότεροι τηλεοπτικοί σταθμοί, που δεν διαθέτουν τους οικονομικούς πόρους για μακροχρόνιες δικαστικές μάχες, ενδέχεται να γίνουν πιο προσεκτικοί στην κάλυψη πολιτικά ευαίσθητων θεμάτων.
Με άλλα λόγια, ακόμη και χωρίς δικαστική νίκη, η κυβέρνηση θα μπορούσε να επηρεάσει την ειδησεογραφία μέσω πίεσης και φόβου πιθανών κυρώσεων.
Οργανώσεις υπεράσπισης της ελευθερίας της έκφρασης υποστηρίζουν ότι οι δηλώσεις του προέδρου της FCC και του Λευκού Οίκου εγείρουν σοβαρά συνταγματικά ζητήματα.
Ο Εθνικός Συνασπισμός κατά της Λογοκρισίας προειδοποιεί ότι η σύνδεση των τηλεοπτικών αδειών με το περιεχόμενο των ειδήσεων θα υπονόμευε θεμελιώδεις αρχές της ελευθερίας του Τύπου στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι, κάθε προσπάθεια ανάκλησης άδειας για λόγους πολιτικής κάλυψης θα οδηγούσε σχεδόν βέβαια σε δικαστική σύγκρουση, με τις πιθανότητες επιτυχίας της κυβέρνησης να θεωρούνται εξαιρετικά περιορισμένες.
Το ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο
Η ένταση μεταξύ της κυβέρνησης Τραμπ και μεγάλων μέσων ενημέρωσης έχει ενταθεί μετά την κλιμάκωση της σύγκρουσης με το Ιράν.
Η κριτική κάλυψη του πολέμου από αμερικανικά δίκτυα φαίνεται ότι έχει προκαλέσει έντονη δυσαρέσκεια στον Λευκό Οίκο, οδηγώντας σε δηλώσεις που αρκετοί ειδικοί χαρακτηρίζουν πρωτοφανείς για τα δεδομένα της αμερικανικής πολιτικής ιστορίας.
Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν οι απειλές θα παραμείνουν σε επίπεδο ρητορικής ή αν θα υπάρξουν πραγματικές ρυθμιστικές κινήσεις, κάτι που θα μπορούσε να ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο στην αντιπαράθεση μεταξύ κυβέρνησης και μέσων ενημέρωσης στις ΗΠΑ.
