Λίγες ημέρες πριν η Κνεσέτ διακόψει τις εργασίες της ενόψει των βουλευτικών εκλογών της 27ης Οκτωβρίου, η κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου ψήφισε μια σειρά αμφιλεγόμενων νομοθετημάτων, που επηρεάζουν τη λειτουργία της Δικαιοσύνης, το καθεστώς στράτευσης των υπερορθόδοξων Εβραίων και το ρυθμιστικό πλαίσιο των μέσων ενημέρωσης. Οι πρωτοβουλίες αυτές θεωρούνται από τους επικριτές της κυβέρνησης προσπάθεια ενίσχυσης των πολιτικών συμμάχων του πρωθυπουργού και περιορισμού των θεσμικών ελέγχων στην εκτελεστική εξουσία.
Οι αλλαγές έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία ο κυβερνητικός συνασπισμός εμφανίζεται να υστερεί στις δημοσκοπήσεις. Πολιτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι ο Νετανιάχου επιδιώκει να διατηρήσει αρραγείς τις σχέσεις με όλα τα κόμματα του κυβερνητικού μπλοκ, ώστε να αυξήσει τις πιθανότητες να σχηματίσει ξανά κυβέρνηση είτε μετά τις επερχόμενες εκλογές, είτε σε έναν ενδεχόμενο νέο εκλογικό κύκλο.
Ο μακροβιότερος πρωθυπουργός στην ιστορία του Ισραήλ ολοκληρώνει την πρώτη τετραετή κυβερνητική θητεία ισραηλινής κυβέρνησης από το 1988. Η περίοδος αυτή σημαδεύτηκε αρχικά από τις μαζικές διαδηλώσεις κατά του σχεδίου δικαστικής μεταρρύθμισης και στη συνέχεια από την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και τον πόλεμο που ακολούθησε στη Γάζα, καθώς και από τις συγκρούσεις που επεκτάθηκαν στον Λίβανο και το Ιράν.
Υπέρ της διακοπής της βοήθειας προς το Ισραήλ ψήφισαν οι περισσότεροι Δημοκρατικοί
Το αρχικό σχέδιο περιορισμού των εξουσιών του Ανώτατου Δικαστηρίου είχε ουσιαστικά «παγώσει» μετά το ξέσπασμα του πολέμου. Ωστόσο, πολλές από εκείνες τις μεταρρυθμίσεις επανήλθαν τώρα μέσω νέων νομοθετικών παρεμβάσεων, λίγο πριν από τη διάλυση της Βουλής για την προεκλογική περίοδο.
Περιορισμός των αρμοδιοτήτων της γενικής εισαγγελέως
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τον ρόλο της γενικής εισαγγελέως του Ισραήλ, η οποία μέχρι σήμερα λειτουργούσε τόσο ως βασική νομική σύμβουλος της κυβέρνησης, όσο και ως επικεφαλής της δημόσιας εισαγγελίας.
Με νόμο που εγκρίθηκε την Τετάρτη και θα τεθεί σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2027, οι γραπτές νομικές γνωμοδοτήσεις της γενικής εισαγγελέως παύουν να είναι δεσμευτικές για την κυβέρνηση, με εξαίρεση τις ποινικές υποθέσεις. Παράλληλα, η κυβέρνηση αποκτά τη δυνατότητα να επιλέγει δικούς της νομικούς εκπροσώπους στα δικαστήρια, ακόμη και όταν η γενική εισαγγελέας διαφωνεί με τη νομική της θέση.
Η κυβέρνηση Νετανιάχου βρίσκεται εδώ και καιρό σε ανοιχτή σύγκρουση με τη γενική εισαγγελέα Γκάλι Μπαχαράβ-Μιάρα, η οποία είχε διοριστεί το 2022 από την προηγούμενη κυβέρνηση. Πέρυσι το υπουργικό συμβούλιο επιχείρησε να την απομακρύνει, όμως το Ανώτατο Δικαστήριο μπλόκαρε την απόφαση.
NYT: Το πολυετές σχέδιο του Ισραήλ να φέρει τον Αχμαντινετζάντ στην εξουσία
Η Ένωση για τα Ατομικά Δικαιώματα στο Ισραήλ χαρακτήρισε τη νέα νομοθεσία ως το πιο εκτεταμένο μέχρι σήμερα βήμα αποδυνάμωσης της ανεξάρτητης νομικής εποπτείας της κυβέρνησης και έχει ήδη προσφύγει στο Ανώτατο Δικαστήριο ζητώντας την ακύρωσή της.
Νέα προνόμια για τους υπερορθόδοξους
Σημαντικές αλλαγές ψηφίστηκαν και στο ιδιαίτερα ευαίσθητο ζήτημα της στρατιωτικής θητείας των υπερορθόδοξων Εβραίων. Η Κνεσέτ ενέκρινε νέο Θεμελιώδη Νόμο, ο οποίος αναγνωρίζει τη μελέτη της Τορά ως «θεμελιώδη αξία της κληρονομιάς του εβραϊκού λαού και του κράτους του Ισραήλ». Πρόκειται για τον πρώτο Θεμελιώδη Νόμο που αφορά συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα της εβραϊκής πλειοψηφίας.
Τα υπερορθόδοξα κόμματα θεωρούν ότι η συγκεκριμένη διάταξη ενισχύει τη νομική τους θέση απέναντι στις αποφάσεις του Ανώτατου Δικαστηρίου, το οποίο έχει κρίνει ότι και οι σπουδαστές των θρησκευτικών σχολών οφείλουν να υπηρετούν υποχρεωτικά τη στρατιωτική τους θητεία, όπως όλοι οι υπόλοιποι Ισραηλινοί πολίτες.
Οι Εβραίοι της Αμερικής βιώνουν τη μεγαλύτερη κρίση ταυτότητας εδώ και δεκαετίες
Το θέμα προκαλεί έντονη κοινωνική αντιπαράθεση, καθώς ο ισραηλινός στρατός αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις προσωπικού ύστερα από σχεδόν δύο χρόνια συνεχών πολεμικών επιχειρήσεων. Όπως δήλωσε αυτή την εβδομάδα στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή ο ταξίαρχος Σάι Ταγιέμπ, υπεύθυνος προσωπικού των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων, τόσο οι μόνιμες δυνάμεις, όσο και οι έφεδροι έχουν φθάσει στα όρια των δυνατοτήτων τους.
«Πάγωμα» διώξεων
Η Βουλή ενέκρινε επίσης τροπολογία που αναστέλλει για τέσσερις μήνες τις συλλήψεις υπερορθόδοξων που αγνόησαν τα φύλλα κατάταξης, τα οποία εκδόθηκαν μετά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου να αρχίσει η υποχρεωτική στράτευσή τους. Η αναστολή αφορά όσους φοιτούν πλήρως σε θρησκευτικές σχολές και καλύπτει τόσο τη θερινή περίοδο, όσο και τις μεγάλες εβραϊκές θρησκευτικές εορτές του φθινοπώρου. Στο ίδιο το κείμενο του νόμου αναφέρεται ότι η ρύθμιση θεσπίζεται «αναγνωρίζοντας τη σημασία της μελέτης της Τορά».
Ωστόσο, μία ημέρα μετά την ψήφισή του, το Ανώτατο Δικαστήριο ανέστειλε προσωρινά την εφαρμογή του νόμου, ανταποκρινόμενο σε προσφυγές κομμάτων της αντιπολίτευσης και οργανώσεων που παρακολουθούν τη λειτουργία του κράτους δικαίου. Ο αρχηγός της αντιπολίτευσης Γιαΐρ Λαπίντ υποστήριξε ότι το δικαστήριο υπενθύμισε το αυτονόητο: πως η αποφυγή στρατιωτικής θητείας εν μέσω πολέμου παραμένει παράνομη.
Αναλυτές που επικαλούνται οι New York Times εκτιμούν, πάντως, ότι η νέα σύγκρουση με το Ανώτατο Δικαστήριο μπορεί να εξυπηρετήσει πολιτικά τον Νετανιάχου, καθώς ενισχύει το βασικό προεκλογικό αφήγημα της δεξιάς περί υπερβολικής ισχύος μη εκλεγμένων δικαστών.
Την ίδια ώρα, η Κνεσέτ αναμενόταν να εγκρίνει ακόμη μία τροπολογία, με την οποία η διάρκεια της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας για όσους δεν εξαιρούνται αυξάνεται από 30 σε 32 μήνες, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι ελλείψεις προσωπικού.
Αλλαγές και στο τηλεοπτικό τοπίο
Το πακέτο ολοκληρώθηκε με νέο νόμο για τα μέσα ενημέρωσης, ο οποίος, σύμφωνα με την κυβέρνηση, αποσκοπεί στη μείωση των κανονιστικών περιορισμών για μικρότερους τηλεοπτικούς παρόχους και στην ενίσχυση του ανταγωνισμού.
Οι επικριτές της κυβέρνησης, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι οι αλλαγές ευνοούν φιλοκυβερνητικά μέσα, όπως το Channel 14, εις βάρος των μεγαλύτερων εμπορικών τηλεοπτικών σταθμών.
Παράλληλα, το κράτος θα χρηματοδοτήσει νέα εφαρμογή, μέσω της οποίας θα μεταδίδονται δωρεάν τηλεοπτικά προγράμματα και αθλητικές διοργανώσεις. Έπειτα από απαίτηση των υπερορθόδοξων κομμάτων που συμμετέχουν στον κυβερνητικό συνασπισμό, η εφαρμογή δεν θα λειτουργεί κατά τη διάρκεια του Σαββάτου και των μεγάλων θρησκευτικών εορτών.
Η Ένωση Δημοσιογράφων του Ισραήλ χαρακτήρισε τη νομοθεσία «επικίνδυνη, ντροπιαστική και αντιδημοκρατική», ενώ οι εξελίξεις έρχονται την ώρα που ο Μπενιαμίν Νετανιάχου εξακολουθεί να δικάζεται για υποθέσεις διαφθοράς, στις οποίες περιλαμβάνονται κατηγορίες ότι παρείχε κανονιστικά προνόμια σε μέσα ενημέρωσης με αντάλλαγμα ευνοϊκή κάλυψη του ίδιου και της οικογένειάς του.