Νέους περιορισμούς στο εμβληματικό αλλά και αμφιλεγόμενο πρόγραμμα «Right-to-Buy» εξετάζει η κυβέρνηση των Εργατικών στο Ηνωμένο Βασίλειο, σχεδιάζοντας να μεταφέρει την εξουσία στους περιφερειακούς δημάρχους της Αγγλίας ώστε να εμποδίζουν την πώληση δημοτικών κατοικιών στους ενοικιαστές τους.
Ο πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ, σταθερός επικριτής του μέτρου που θέσπισε η Μάργκαρετ Θάτσερ τη δεκαετία του 1980, υποστηρίζει ότι η συγκεκριμένη πολιτική αποδυνάμωσε δραματικά το απόθεμα κοινωνικών κατοικιών στη χώρα. Στο πλαίσιο αυτό, έχει θέσει την αποκέντρωση αρμοδιοτήτων και την ενίσχυση των περιφερειακών δημάρχων στο επίκεντρο της πολιτικής του ατζέντας.
Αυστηρότερα κριτήρια και εξαιρέσεις για τα νεόδμητα
Το πλέγμα των αλλαγών είχε αρχίσει να διαμορφώνεται ήδη επί της θητείας του προκατόχου του, Κιρ Στάρμερ. Η κυβέρνηση προχώρησε τότε σε:
-
Μείωση της παρεχόμενης έκπτωσης για τους αγοραστές.
-
Αύξηση του απαιτούμενου χρόνου διαμονής πριν την υποβολή αίτησης.
-
Πλήρη εξαίρεση των νεόδμητων κοινωνικών κατοικιών από το δικαίωμα εξαγοράς (σύμφωνα με στοιχεία του Bloomberg).
Σύμφωνα με πηγή που γνωρίζει το θέμα και επικαλούνται οι Financial Times και το Bloomberg, οι προτάσεις για εκχώρηση επιπλέον εξουσιών στους δημάρχους βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο, χωρίς ακόμη να έχουν προχωρήσει σημαντικά.
Εκτόξευση των πωλήσεων πριν την εφαρμογή των μέτρων
Η προοπτική των περιορισμών προκάλεσε προσωρινή κατακόρυφη αύξηση των αιτήσεων. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν τη διακύμανση της αγοράς:
-
2010 – 2020: Περίπου 10.000 πωλήσεις ετησίως κατά μέσο όρο.
-
2020 – 2025: Υποχώρηση στις 8.500 πωλήσεις ανά έτος.
-
Έτος έως τον Μάρτιο 2026: Αλματώδης αύξηση σε πάνω από 14.000 πωλήσεις, καθώς οι ενοικιαστές έσπευσαν να προλάβουν τις αλλαγές.
Με την πλήρη ενεργοποίηση των υφιστάμενων περιορισμών, υπολογίζεται ότι οι ετήσιες πωλήσεις θα υποχωρήσουν κατά 1.500 περιπτώσεις.
Πολιτική αντιπαράθεση και το μέλλον του θεσμού
Το πρόγραμμα παραμένει πεδίο έντονης πολιτικής σύγκρουσης. Το αριστερό Κόμμα των Πρασίνων ζητά την πλήρη κατάργησή του, ενώ στην απέναντι όχθη, το Reform UK και οι Συντηρητικοί πιέζουν για διεύρυνση των κριτηρίων, υποστηρίζοντας την ενίσχυση της ιδιοκατοίκησης.
Από την πλευρά του, ο επικεφαλής οικονομολόγος του προοδευτικού think tank Common Wealth, Κρις Χέιζ, υπογράμμισε τη σημασία της μεταρρύθμισης:
Η πολιτική του δικαιώματος αγοράς αφορούσε τόσο τη συγκέντρωση της πολιτικής εξουσίας όσο και τη στέγαση. Είναι απολύτως εύλογο η ατζέντα αποκέντρωσης του πρωθυπουργού να αποκαταστήσει τη διακριτική ευχέρεια των δημοτικών αρχών να καθορίζουν την αποτελεσματικότερη, βιώσιμη και δημοσιονομικά υπεύθυνη χρήση των πάγιων περιουσιακών στοιχείων στα οποία έχουν επενδύσει.
Αποσαφηνίζοντας τη θέση της κυβέρνησης, ο υπουργός Στέγασης Μάθιου Πένικοουκ διευκρίνισε στο Times Radio ότι δεν εξετάζεται η ολική κατάργηση του μέτρου, επισημαίνοντας ωστόσο την πιεστική πραγματικότητα:
Δεν εξετάζουμε την πλήρη αναστολή του δικαιώματος αγοράς, όμως το Ηνωμένο Βασίλειο χάνει υπερβολικά μεγάλο μέρος του αποθέματος κατοικιών, γεγονός που ασκεί πίεση στην προσωρινή στέγαση.
