Ως έναν νέο «Ορμούζ» για το παγκόσμιο εμπόριο τροφίμων χαρακτηρίζουν οι αναλυτές τη Μαύρη Θάλασσα, καθώς η ένταση στη ζώνη της σύγκρουσης Ρωσίας και Ουκρανίας θέτει σε άμεσο κίνδυνο βασικούς διαδρόμους μεταφοράς σιτηρών. Η διατάραξη των εξαγωγών από τις δύο χώρες, οι οποίες καλύπτουν πάνω από το ένα τέταρτο του παγκόσμιου εμπορίου σιταριού, περιορίζει αισθητά την προσφορά, ανεβάζει το μεταφορικό κόστος και προκαλεί νέες πληθωριστικές πιέσεις σε ολόκληρη την υφήλιο.
Από τον Ιούλιο, τα λιμάνια και οι υποδομές δέχονται συνεχή πλήγματα από drones και πυραύλους, ενώ παράλληλα οι επιθέσεις στις ρωσικές ενεργειακές εγκαταστάσεις εκτόξευσαν τις τιμές του ντίζελ σε επίπεδα-ρεκόρ.
Καθώς το καύσιμο αποτελεί βασικό συντελεστή της αγροτικής παραγωγής, το κόστος των τροφίμων αυξάνεται περαιτέρω. Ενδεικτικό της κατάστασης είναι ότι η Αίγυπτος, ο μεγαλύτερος εισαγωγέας σιταριού παγκοσμίως, δεν έχει παραλάβει ούτε έναν κόκκο από τη Μαύρη Θάλασσα εδώ και περίπου έναν μήνα, την ώρα που οι τιμές του σιταριού σκαρφάλωσαν σε υψηλό τριετίας και η συμφωνία της Τουρκίας του 2022 μοιάζει μακρινή.
Αδιέξοδο για τις εναλλακτικές διαδρομές και την Ουκρανία
Η παράκαμψη της θαλάσσιας οδού αποδεικνύεται εξαιρετικά δύσκολη, καθώς Ρωσία και Ουκρανία ελέγχουν επίσης περίπου τα δύο τρίτα του παγκόσμιου εμπορίου ηλιελαίου και το 10% των θαλάσσιων μεταφορών καλαμποκιού.
Η Μόσχα επιχειρεί να διοχετεύσει εμπορεύματα μέσω Καζακστάν, Βαλτικής και Κασπίας, προτείνοντας αναστολή εξαγωγικών δασμών και σιδηροδρομικές επιδοτήσεις, ωστόσο πάνω από το 70% των ρωσικών εξαγωγών σιτηρών εξαρτάται από τη Μαύρη Θάλασσα. Στη Λετονία και τη Λιθουανία οι αντιδράσεις είναι έντονες, ενώ η επιλογή της Άπω Ανατολής συνεπάγεται τεράστιο κόστος.
Ακόμη πιο δραματική είναι η θέση του Κιέβου, καθώς τα λιμάνια γύρω από την Οδησσό διακινούσαν το 90% των ουκρανικών εξαγωγών σιτηρών, αποφέροντας πάνω από τα μισά έσοδα της χώρας. Με τη νέα σοδειά να γεμίζει τις αποθήκες και τη δυναμικότητα αποθήκευσης να κινδυνεύει να εξαντληθεί έως τις αρχές Νοεμβρίου, οι αγρότης οδηγούνται σε τεράστιες ζημίες.
Οι προσπάθειες εξαγωγής μέσω του ρουμανικού λιμανιού της Κωνστάντζας και του Δούναβη προσκρούουν στη χαμηλή στάθμη των υδάτων και τη συμφόρηση περίπου 80 πλοίων, ενώ οι χερσαίες οδοί και οι σιδηρόδρομοι προς Πολωνία, Ουγγαρία και Σλοβακία αδυνατούν να καλύψουν το κενό λόγω έλλειψης προσωπικού.
Αναζήτηση προμηθευτών και κίνδυνοι για την επισιτιστική ασφάλεια
Χώρες σε ολόκληρο τον πλανήτη αναγκάζονται να αλλάξουν τον χάρτη των προμηθειών τους. Η Γαλλία απέστειλε φορτίο σιταριού στο Σουδάν για πρώτη φορά έπειτα από 18 χρόνια, η Λιβύη χρησιμοποίησε το λιμάνι της Ρουέν έπειτα από πάνω από μία δεκαετία, ενώ η Τουρκία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπανγκλαντές στρέφονται στη Βαλτική, τη Ρουμανία και την Αργεντινή.
Παράλληλα, αυξάνονται οι πιέσεις προς την Ινδία –που ήρξε την απαγόρευση εξαγωγών– και την Αυστραλία, της οποίας η σοδειά δεν έχει ξεκινήσει, με τον κολοσσό CBH Group να περιορίζει παραγγελίες λόγω της τεράστιας ζήτησης.
Οι διαθέσιμες ποσότητες διεθνώς είναι ούτως ή άλλως περιορισμένες εξαιτίας της ξηρασίας στις ΗΠΑ και των καυσώνων στην Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, προειδοποιούν για έναν νέο παγκόσμιο κλυδωνισμό στην επισιτιστική ασφάλεια, θυμίζοντας ότι η ρωσική απαγόρευση εξαγωγών του 2010 είχε συμβάλει στην πυροδότηση της Αραβικής Άνοιξης.
Σήμερα, η Αφρική και η Μέση Ανατολή εξαρτώνται ακόμη περισσότερο: η Αίγυπτος καλύπτει το 50% των εισαγωγών της από Ρωσία και Ουκρανία, ενώ τα δύο τρίτα των νοικοκυριών βασίζονται στο επιδοτούμενο ψωμί, του οποίου οι τιμές παραμένουν σταθερές από το 2024, αν και τα αποθέματα επαρκούν μέχρι τον Φεβρουάριο.
Ενώ οι αγορές καθησυχάζονται προσωρινά ποντάροντας σε ειρηνευτικές συμφωνίες των διαπραγματευτών του Ντόναλντ Τραμπ, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι οι κίνδυνοι υποτιμώνται. Οι καλλιεργούμενες εκτάσεις σε Ρωσία και Ουκρανία εμφανίζονται μειωμένες για τη σοδειά του 2027, ενώ επαγγελματίες του κλάδου, όπως ο Βουόνγκ στο Βιετνάμ, δεν αναμένουν ομαλοποίηση των τιμών πριν από τον Μάρτιο, περιμένοντας, όπως χαρακτηριστικά λένε, ένα «θαύμα στην Οδησσό».
