Έχει χαρακτηριστεί από «νεοαποικιακή απάτη» έως «προσβολή του διεθνούς δικαίου». Ωστόσο, ορισμένοι Ευρωπαίοι ηγέτες εξακολουθούν να λένε ότι θέλουν μια έδρα στο νέο Συμβούλιο Ειρήνης (Board of Peace - BoP) της Γάζας, ένα διοικητικό όργανο που θα διαδραματίσει αναπόσπαστο ρόλο στην επόμενη φάση του ειρηνευτικού σχεδίου που αποσκοπεί στην επίλυση της μακροχρόνιας σύγκρουσης μεταξύ Παλαιστινίων και Ισραηλινών.
Σύμφωνα με το ειρηνευτικό σχέδιο 20 σημείων για τη Γάζα, το οποίο πρότεινε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ πέρυσι, το Συμβούλιο Ειρήνης θα επιβλέπει την παροχή βοήθειας και ανοικοδόμησης καθώς και μια τεχνοκρατική παλαιστινιακή διοίκηση στη Γάζα. Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι θα προεδρεύει του BoP, το οποίο θα έχει 15 μέλη. Το ειρηνευτικό σχέδιο, συμπεριλαμβανομένου του BoP, επισημοποιήθηκε με το ψήφισμα 2803 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών στα μέσα Νοεμβρίου του περασμένου έτους.
Πολλά ερωτήματα
Μέχρι στιγμής, τα κύρια επιχειρήματα που προβάλλονται κατά του BoP είναι ότι δεν επιτρέπει στους Παλαιστίνιους να έχουν λόγο στο μέλλον τους, ότι δεν έχει ημερομηνία λήξης, ότι επομένως μπορεί μόνο να διευκολύνει τη συνέχιση αυτού που ο ΟΗΕ χαρακτηρίζει ως παράνομη κατοχή των παλαιστινιακών εδαφών από το Ισραήλ και ότι παραβιάζει το διεθνές δίκαιο με διάφορους τρόπους. Για παράδειγμα, σε αντίθεση με τη γνωμοδότηση του 2024 για τη σύγκρουση που εξέδωσε το Διεθνές Δικαστήριο στην Ολλανδία, το BoP μετατρέπει αυτό που το δικαστήριο αποκάλεσε «αναφαίρετο δικαίωμα αυτοδιάθεσης» του παλαιστινιακού λαού σε «υπό όρους προνόμιο», έγραψε η νομική ερευνήτρια Σάφια Σάουθι σε κείμενο για την Αμερικανική Εταιρεία Διεθνούς Δικαίου τον περασμένο μήνα.
Στα τέλη της περασμένης εβδομάδας, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Βενιαμίν Νετανιάχου ανακοίνωσε ότι ο Νικολάι Μλαντένοφ, Βούλγαρος διπλωμάτης, θα είναι ο διευθυντής του BoP. Ο Μλαντένοφ ήταν ο ειδικός συντονιστής του ΟΗΕ για την ειρηνευτική διαδικασία στη Μέση Ανατολή μεταξύ 2015 και 2020 και είναι γνωστός τόσο στους Ισραηλινούς όσο και στους Παλαιστίνιους πολιτικούς. Σύντομα είναι πιθανό να υπάρξουν περισσότερες ανακοινώσεις σχετικά με άλλα μέλη του BoP, αν και δεν είναι σαφές το πότε. Δημοσιεύματα υποδήλωναν ότι ο Τραμπ επρόκειτο να ανακοινώσει ονόματα αυτή την εβδομάδα ενόψει της αναμενόμενης πρώτης συνεδρίασης του διοικητικού συμβουλίου στο περιθώριο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός, στην Ελβετία την επόμενη εβδομάδα. Εκτός από τη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, την Αίγυπτο και την Τουρκία, τα ευρωπαϊκά κράτη που αναμένεται να κληθούν να συμμετάσχουν είναι το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία.
Ωστόσο, την Τρίτη, ένα άρθρο που δημοσιεύθηκε στην ισραηλινή εφημερίδα Haaretz υπαινίχθηκε ότι η κυβέρνηση Τραμπ μπορεί να θέλει να αλλάξει την εντολή του BoP. Πηγές δήλωσαν στην Haaretz ότι εάν το BoP τα πάει καλά στη Γάζα, θα μπορούσε να κληθεί να χειριστεί άλλες συγκρούσεις, συμπεριλαμβανομένου του πολέμου στην Ουκρανία, και θα μπορούσε τελικά να χρησιμεύσει ως ένα είδος εναλλακτικής στον ΟΗΕ.
Ήταν ήδη σαφές ότι το BoP θα ενεργούσε εκτός του πλαισίου του ΟΗΕ, με τρόπο που οι παρατηρητές λένε ότι είναι πρωτοφανής. Αλλά η ιδέα της πλήρους παράκαμψης του ΟΗΕ στο μέλλον θα πρέπει να προκαλεί ανησυχία στα πιθανά ευρωπαϊκά μέλη του BoP. «Επομένως, σε αντίθεση με ό,τι ανακοινώθηκε, ενδέχεται να μην δούμε την ονομασία των μελών του BoP τις επόμενες ημέρες, αλλά μάλλον αργότερα αυτόν τον μήνα», δήλωσε στην DW η Μουριέλ Άσεμπουργκ, ειδικός σε θέματα Μέσης Ανατολής στο Γερμανικό Ινστιτούτο Διεθνών και Ασφαλιστικών Υποθέσεων (SWP).
Οι Ευρωπαίοι επιθυμούν να συμμετάσχουν
Τον Νοέμβριο, η Επίτροπος της ΕΕ για τη Μεσόγειο, Ντουμπράβκα Σούιτσα, δήλωσε ότι τα μέλη του μπλοκ θα πρέπει να συμμετέχουν στο «Συμβούλιο Ειρήνης». Τον Δεκέμβριο, οι ηγέτες της ΕΕ εξέδωσαν δήλωση που υποστήριζε αυτή την ιδέα, λέγοντας ότι «η ΕΕ είναι έτοιμη να υποστηρίξει την ίδρυση του Συμβουλίου Ειρήνης και θα συνεργαστεί ενεργά με τους εταίρους για τα επόμενα βήματα». Δεδομένων όμως των πολλών επικρίσεων που διατυπώθηκαν, θα πρέπει όντως οι Ευρωπαίοι ηγέτες να είναι τόσο υποστηρικτικοί; Τον Οκτώβριο, το Carnegie Europe, ένα think tank με έδρα τις Βρυξέλλες, έθεσε στους ειδικούς μια παρόμοια ερώτηση. Οι περισσότεροι απάντησαν με ένα «ναι μεν, αλλά...».
«Η ΕΕ θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο να ενταχθεί στο προτεινόμενο Συμβούλιο Ειρήνης, αλλά μόνο εάν πληρούνται οι βασικές προϋποθέσεις», τόνισε ο Χουσεΐν Μπαούμι, αναπληρωτής διευθυντής της Διεθνούς Αμνηστίας για τη Μέση Ανατολή. «Ωστόσο, το πλαίσιο του Συμβουλίου παραμένει αδιαφανές και οι πολιτικοί και νομικοί κίνδυνοι καθώς και οι κίνδυνοι για τη φήμη του είναι σημαντικοί». «Εάν η Ευρώπη συμμετάσχει, θα πρέπει να εξαρτηθεί από τη συμμόρφωση με το κανονιστικό πλαίσιο», δήλωσε στην DW η Ζάχα Χασάν, δικηγόρος ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ανώτερη συνεργάτιδα στο Carnegie Endowment for International Peace. «Διαφορετικά, θα διευκολύνουν τα εγκλήματα πολέμου και την αποσυναρμολόγηση του συστήματος που βασίζεται σε κανόνες».
Μπορούν οι Ευρωπαίοι να βελτιώσουν το BoP;
Οι Ευρωπαίοι θα μπορούσαν κάλλιστα να έχουν μεγαλύτερη επιρροή σε αυτή τη σύγκρουση εάν μετέχουν στο BoP, από ό,τι είχαν στην πραγματικότητα τα τελευταία δυόμισι χρόνια, επεσήμανε η Άσεμπουργκ. Μπορούν να αξιοποιήσουν τον ρόλο τους ως δωρητές για την ανοικοδόμηση της Γάζας και να συνεχίσουν την τεχνική υποστήριξη μέσω των υφιστάμενων ευρωπαϊκών αποστολών, όπως η εκπαίδευση της παλαιστινιακής αστυνομίας, πρόσθεσε.
Για να έχουν επιρροή, οι Ευρωπαίοι θα πρέπει επίσης να είναι οι ίδιοι πιο ενωμένοι και να συνεργαστούν με τα αραβικά κράτη, με τα οποία μπορεί στην πραγματικότητα να έχουν περισσότερα κοινά από ό,τι οι ΗΠΑ, λέει η Άσεμπουργκ. «Λοιπόν, δεν θα δούμε πρόοδο χωρίς τις ΗΠΑ, οπότε αυτό είναι το μόνο υπάρχον πλαίσιο. Γι' αυτό οι Ευρωπαίοι μπορούν και πρέπει να συμμετάσχουν στο BoP και να προσπαθήσουν να το επηρεάσουν όσο το δυνατόν περισσότερο».
Νομιμοποίηση σχεδίων ΗΠΑ και Ισραήλ
Δεδομένου του ιστορικού της Ευρώπης στη Μέση Ανατολή και του γεγονότος ότι η ΕΕ επικεντρώνεται πολύ περισσότερο στον πόλεμο της Ουκρανίας και στα πιθανά σχέδια των ΗΠΑ για τη Γροιλανδία, ο Μάρτιν Κονέτσνι, διευθυντής του European Middle East Project με έδρα τις Βρυξέλλες, δεν είναι υπερβολικά αισιόδοξος. «Δεδομένης της ευρύτερης ευρωπαϊκής στάσης δέους απέναντι στις ΗΠΑ, ο κίνδυνος είναι η ευρωπαϊκή παρουσία στο BoP να είναι κατά 90% επικυρωτική και κατά 10% ουσιαστική», είπε. «Δηλαδή, θα πρόκειται κυρίως για τη νομιμοποίηση σχεδίων που θα προωθούν οι Αμερικανοί, τα οποία με τη σειρά τους θα συντονίζονται με το Ισραήλ».
