Για ενδεχόμενη απότομη και άτακτη άνοδο των αποδόσεων στα κρατικά ομόλογα προειδοποιεί το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, καθώς το διογκωμένο δημόσιο χρέος, η αναζωπύρωση του πληθωρισμού και ο δανεισμός για την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης επιβαρύνουν τις αγορές. Πρόσθετη εστία κινδύνου αποτελεί η αυξανόμενη μόχλευση των hedge funds.
Οι αγορές κρατικών ομολόγων βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα όλο και πιο σύνθετο περιβάλλον κινδύνων, καθώς οι αποδόσεις σε αρκετές ανεπτυγμένες οικονομίες έχουν ανέλθει σε υψηλά πολλών δεκαετιών. Στην τελευταία έκθεσή του για την παγκόσμια χρηματοπιστωτική σταθερότητα, το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι οι πιέσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε απότομη άνοδο των αποδόσεων, με δυνητικά σοβαρές συνέπειες για το σύνολο του χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Βασικοί παράγοντες είναι το αυξημένο ενεργειακό κόστος, υπό την επίδραση των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή, και οι προσδοκίες για αυστηρότερη νομισματική πολιτική, καθώς οι κεντρικές τράπεζες επιχειρούν να συγκρατήσουν την αναζωπύρωση του πληθωρισμού. Την ίδια στιγμή, το υψηλό δημόσιο χρέος και οι ανάγκες αναχρηματοδότησής του καθιστούν τις αγορές περισσότερο ευάλωτες σε δημοσιονομικές και πληθωριστικές αναταράξεις.
Το Ταμείο είχε ήδη προειδοποιήσει την προηγούμενη εβδομάδα, ότι το παγκόσμιο δημόσιο χρέος έχει προσεγγίσει τα υψηλότερα επίπεδα από την εποχή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και βρίσκεται σε τροχιά υπέρβασης του 100% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Η εξέλιξη αυτή περιορίζει τα περιθώρια αντίδρασης των κυβερνήσεων σε νέες οικονομικές πιέσεις, ενώ αυξάνει την έκθεσή τους στις μεταβολές του κόστους δανεισμού.
Η τεχνητή νοημοσύνη διεκδικεί κεφάλαια από τα κράτη
Ένας επιπλέον παράγοντας πίεσης προέρχεται από την τεράστια χρηματοδοτική ανάγκη για την ανάπτυξη υποδομών τεχνητής νοημοσύνης. Μεγάλοι τεχνολογικοί όμιλοι, όπως η Alphabet, μητρική της Google, και η Meta Platforms, καθώς και άλλοι πάροχοι υποδομών μεγάλης κλίμακας και εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης, αντλούν φέτος εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια μέσω δανεισμού.
Σύμφωνα με το ΔΝΤ, το μερίδιο των μεγάλων παρόχων υποδομών υπολογιστικού νέφους και τεχνητής νοημοσύνης στις παγκόσμιες εκδόσεις εταιρικών ομολόγων επενδυτικής βαθμίδας έχει αυξηθεί από λιγότερο του 1% το 2024 σε περίπου 10%. Η εξέλιξη εντείνει τον ανταγωνισμό για τα διαθέσιμα επενδυτικά κεφάλαια, καθώς οι τεχνολογικές επιχειρήσεις στρέφονται όλο και περισσότερο στις αγορές χρέους για να χρηματοδοτήσουν τις επενδύσεις τους.
Οι εκδόσεις αυτές, πολλές από τις οποίες έχουν μακροπρόθεσμη διάρκεια, έχουν αποκτήσει πλέον αρκετά μεγάλο μέγεθος ώστε να ανταγωνίζονται τα κρατικά ομόλογα για την προσέλκυση επενδυτών. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Μαρκ Σάιντνερ, επικεφαλής επενδύσεων στις μη παραδοσιακές στρατηγικές της Pacific Investment Management, ο δανεισμός που συνδέεται με την τεχνητή νοημοσύνη δεν φαίνεται να αποτελεί τον κυρίαρχο παράγοντα πίσω από την άνοδο των αποδόσεων.
Τα hedge funds και ο κίνδυνος απότομης αναδίπλωσης
Το ΔΝΤ εντοπίζει ακόμη έναν κίνδυνο στη διευρυνόμενη παρουσία των hedge funds στην αγορά αμερικανικών κρατικών ομολόγων. Το μερίδιό τους αυξήθηκε από περίπου 4% το 2022 σε σχεδόν 9% το 2025, σύμφωνα με στοιχεία της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (Fed) που επικαλείται η έκθεση. Σημαντικό μέρος της έκθεσης αυτής συνδέεται με στρατηγικές συναλλαγών υψηλής μόχλευσης, οι οποίες αξιοποιούν μικρές διαφορές τιμών μεταξύ συναφών χρηματοπιστωτικών προϊόντων.
Παρότι μέρος αυτών των θέσεων έχει ήδη περιοριστεί χωρίς να προκαλέσει αξιοσημείωτες πιέσεις στις αγορές συμφωνιών επαναγοράς (repo), το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι η μόχλευση που παραμένει μπορεί να οδηγήσει σε άτακτη και απότομη απομόχλευση. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να ενισχύσει τις διακυμάνσεις στις αποδόσεις και να επιβαρύνει τη λειτουργία της αγοράς κρατικού χρέους.
Μια απότομη άνοδος των αποδόσεων θα είχε ευρύτερες επιπτώσεις, καθώς η αύξηση των προεξοφλητικών επιτοκίων μειώνει την αποτίμηση των περιουσιακών στοιχείων, συμπεριλαμβανομένων των επενδύσεων που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη. Παράλληλα, περιορίζει την αξία των κρατικών ομολόγων που χρησιμοποιούνται ως εξασφαλίσεις σε χρηματοπιστωτικές συναλλαγές, δημιουργώντας πρόσθετες πιέσεις στο σύστημα.
Παρά τις προειδοποιήσεις, το Ταμείο σημειώνει ότι οι δείκτες ρευστότητας στις ΗΠΑ, στην Ευρώπη και στο Ηνωμένο Βασίλειο παραμένουν σταθεροί και ότι οι αγορές εξακολουθούν να λειτουργούν ομαλά. Η Ιαπωνία αποτελεί εξαίρεση, καθώς η ρευστότητα στην αγορά κρατικών ομολόγων της επιδεινώνεται, ενώ η μεταβλητότητα των αποδόσεων έχει αυξηθεί μετά τον τερματισμό της πολιτικής ελέγχου της καμπύλης αποδόσεων.
Ως μέτρο περιορισμού των κινδύνων, το ΔΝΤ καλεί τους διαχειριστές δημόσιου χρέους να επιμηκύνουν τη μέση διάρκεια των εκδόσεων. Προειδοποιεί ειδικότερα ότι η μαζική αντικατάσταση μακροπρόθεσμου χρέους με βραχυπρόθεσμο δανεισμό μπορεί να ενισχύσει τον κίνδυνο αναχρηματοδότησης, καθιστώντας τις κυβερνήσεις περισσότερο ευάλωτες σε απότομες μεταβολές των επιτοκίων και της επενδυτικής διάθεσης.