Η Ιταλία βρίσκεται τώρα στο επίκεντρο των ανησυχιών για τα δημόσια οικονομικά της Ευρώπης, καθώς η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι αυξάνει τις προβλέψεις για το έλλειμμα προκειμένου να χρηματοδοτήσει πρόσθετες δαπάνες 28 δισ. ευρώ για άμυνα και ενέργεια. Η Goldman Sachs προειδοποιεί ότι ο συνδυασμός υψηλότερων ελλειμμάτων και αποδόσεων ομολόγων μπορεί να οδηγήσει το ιταλικό χρέος στο υψηλότερο επίπεδο στην Ευρώπη έως το 2028.
Η δημοσιονομική αναταραχή στη Γαλλία έχει στρέψει την προσοχή των επενδυτών στις πιέσεις που δέχονται τα δημόσια οικονομικά της Ευρώπης. Τώρα, στο επίκεντρο βρίσκεται η Ιταλία, καθώς τα νέα σχέδια δαπανών της κυβέρνησης ανατρέπουν εν μέρει την πορεία δημοσιονομικής εξυγίανσης και δημιουργούν ερωτήματα για την αντοχή της αγοράς ιταλικών ομολόγων.
Στις 2 Οκτωβρίου η κυβέρνηση Μελόνι ενέκρινε πρόσθετο δανεισμό 28 δισ. ευρώ για την επόμενη διετία, με τα κονδύλια να κατανέμονται ισόποσα σε άμυνα και ενέργεια. Οι αποφάσεις αυτές ανεβάζουν τον στόχο για το έλλειμμα του 2027 στο 3,4% του ΑΕΠ, από 2,8% που προβλεπόταν τον Απρίλιο, και για το 2028 στο 3,2%, έναντι προηγούμενης εκτίμησης 2,5%. Οι νέοι στόχοι είναι υψηλότεροι και από τις προβλέψεις της Goldman Sachs.
Ο Filippo Taddei, ανώτερος οικονομολόγος της Goldman Sachs για την Ευρώπη, εκτιμά ότι η διεύρυνση των ελλειμμάτων, σε συνδυασμό με τις υψηλότερες αποδόσεις, θα οδηγήσει τον λόγο χρέους προς ΑΕΠ σε ανοδική πορεία έως το 2028. Στη συνέχεια, προβλέπεται να σταθεροποιηθεί κοντά στο 137% του ΑΕΠ, επίπεδο που θα είναι το υψηλότερο στην Ευρώπη. Όπως επισημαίνει, μια διαρθρωτική διατήρηση των αποδόσεων των δεκαετών ομολόγων πάνω από το 4% θα μπορούσε να θέσει το χρέος σε τροχιά περαιτέρω αύξησης.
Η πίεση αποτυπώνεται ήδη στις αγορές ομολόγων. Την Παρασκευή, η απόδοση του δεκαετούς γαλλικού ομολόγου υποχώρησε κατά 3 μονάδες βάσης, στο 4,85%, ενώ του αντίστοιχου ιταλικού τίτλου μειώθηκε κατά 5 μονάδες βάσης, στο 4,55%. Η διαφορά (spread) απόδοσης μεταξύ των ιταλικών και των γερμανικών δεκαετών ομολόγων, σημείο αναφοράς για την ευρωζώνη, διαμορφωνόταν περίπου στις 108 μονάδες βάσης. Ωστόσο, η Goldman Sachs προειδοποιεί ότι το κόστος δανεισμού της Ιταλίας μπορεί να δεχθεί νέες πιέσεις όσο πλησιάζουν οι εκλογές, οι οποίες πρέπει να διεξαχθούν το αργότερο έως τις 22 Δεκεμβρίου 2027.
Η εκλογική αναμέτρηση αποτελεί πρόσθετη πηγή αβεβαιότητας. Σύμφωνα με τον Taddei, μια αμφίρροπη εκλογική μάχη θα μπορούσε να περιορίσει τα περιθώρια για νέα μέτρα δημοσιονομικής εξυγίανσης, καθώς κόμματα τόσο της δεξιάς, όσο και της αριστεράς θα επιδιώξουν να εξασφαλίσουν κυβερνητικές συμμαχίες με δεσμεύσεις για αυξημένες δαπάνες. Παράλληλα, η ιταλική Βουλή ενέκρινε αλλαγές στο εκλογικό σύστημα προς ένα αναλογικότερο μοντέλο, τις οποίες η κυβέρνηση παρουσιάζει ως μέσο ενίσχυσης της κυβερνητικής σταθερότητας, ενώ η αντιπολίτευση υποστηρίζει ότι αποσκοπούν στην παραμονή της Μελόνι στην εξουσία.
Η κυβέρνηση είχε μέχρι σήμερα κερδίσει την εμπιστοσύνη των αγορών, καθώς περιόρισε το έλλειμμα στο 3,1% του ΑΕΠ το 2025 και ενίσχυσε την πολιτική σταθερότητα. Οι πρόσθετες δαπάνες εντάσσονται στη ρήτρα εθνικής διαφυγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία επιτρέπει προσωρινή δημοσιονομική ευελιξία για επενδύσεις στην άμυνα και την ενέργεια. Ωστόσο, η Goldman Sachs χαρακτηρίζει την αναθεώρηση των στόχων για το έλλειμμα «σημαντική ανοδική έκπληξη», καθώς εκτιμά ότι η χαλάρωση της δημοσιονομικής πολιτικής, οι αυστηρότερες χρηματοδοτικές συνθήκες και ο έντονος εκλογικός ανταγωνισμός δυσκολεύουν τη διατήρηση της προηγούμενης πορείας.
Παρά τις προειδοποιήσεις, η Ιταλία δεν θεωρείται από όλους τους επενδυτές εξίσου ευάλωτη με τη Γαλλία. Ο Konstantin Veit, διαχειριστής χαρτοφυλακίου της PIMCO, επισημαίνει ότι τα ιταλικά ομόλογα βρίσκονται κυρίως στα χέρια εγχώριων επενδυτών, γεγονός που μπορεί να λειτουργήσει σταθεροποιητικά σε περιόδους αναταραχής. Προσθέτει ότι η χώρα διαθέτει ισχυρότερο πρωτογενές δημοσιονομικό ισοζύγιο, σχετικά ευνοϊκή πορεία και ιστορικό λήψης δύσκολων δημοσιονομικών αποφάσεων, στοιχεία που την τοποθετούν σε καλύτερη θέση από τη Γαλλία.
Παρά τα συγκριτικά πλεονεκτήματα, ορισμένοι επενδυτές βλέπουν πλέον την Ιταλία ως πιθανό επόμενο αδύναμο κρίκο στην ευρωπαϊκή αγορά κρατικού χρέους. Ο Reinout De Bock, επικεφαλής στρατηγικής επιτοκίων Ευρώπης στην UBS Investment Bank, έχει ήδη λάβει θέση πώλησης στα ιταλικά ομόλογα, εκτιμώντας ότι οι ανησυχίες των αγορών μπορεί να ενταθούν καθώς οι αποδόσεις παραμένουν υψηλές. Η επόμενη δοκιμασία για τη Ρώμη θα είναι να πείσει τους επενδυτές ότι οι νέες δημοσιονομικές ανάγκες δεν θα ανατρέψουν τη σταθεροποίηση του χρέους.
