Η τεχνητή νοημοσύνη δεν έφτασε στα πανεπιστήμια της Καλιφόρνια ως ένα ακόμη ψηφιακό εργαλείο, αλλά ως μια θεμελιώδης αλλαγή φιλοσοφίας. Με μια συμφωνία 16,9 εκατ. δολαρίων με την OpenAI, το μεγαλύτερο δημόσιο πανεπιστημιακό σύστημα των ΗΠΑ αποφάσισε να προσφέρει μισό εκατομμύριο άδειες ChatGPT σε φοιτητές, καθηγητές και διοικητικό προσωπικό, φιλοδοξώντας να γίνει το πρώτο πλήρως "AI-powered" δημόσιο πανεπιστημιακό δίκτυο στον κόσμο. Έναν χρόνο αργότερα, το εγχείρημα έχει μετατραπεί σε σκληρή αντιπαράθεση για το τι ακριβώς πρέπει να είναι η ανώτατη εκπαίδευση στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.
Η αλλαγή είναι ορατή παντού στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Σαν Χοσέ, το παλαιότερο ίδρυμα του συστήματος California State University (CSU).
Οι νεοεισαχθέντες φοιτητές δεν καλωσορίστηκαν από την πραγματική πρόεδρο του πανεπιστημίου, αλλά από το ψηφιακό της avatar, ένα τεχνητά δημιουργημένο ομοίωμα που μπορούσε να μιλήσει σε πολλές γλώσσες και να απευθυνθεί σε γονείς, αποφοίτους και υποψήφιους φοιτητές. Στην πανεπιστημιούπολη λειτουργούν πλέον κέντρα τεχνητής νοημοσύνης, προγράμματα εκπαίδευσης για μαθητές λυκείου, υποχρεωτικά μαθήματα AI literacy, ακόμη και συστήματα που συμμετέχουν στη διοργάνωση τελετών αποφοίτησης.
Το όραμα παρουσιάστηκε ως μια αναγκαία προσαρμογή σε μια αγορά εργασίας που μετασχηματίζεται με πρωτοφανείς ρυθμούς. Σε μια πολιτεία όπου εδρεύουν οι μεγαλύτερες τεχνολογικές εταιρείες του κόσμου, η πολιτική ηγεσία επιδιώκει να διαμορφώσει το εργατικό δυναμικό της επόμενης δεκαετίας γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη.
Το σκεπτικό είναι οι φοιτητές να μάθουν να συνεργάζονται με τα νέα εργαλεία προτού βρεθούν αντιμέτωποι με μια αγορά που τα θεωρεί δεδομένα.
Το πρόβλημα είναι ότι κανείς δεν γνωρίζει ακόμη πώς θα μοιάζει αυτή η αγορά.
Πανεπιστήμιο σε οικονομική ασφυξία
Η χρονική συγκυρία αποδείχθηκε εκρηκτική. Η πρωτοβουλία για την τεχνητή νοημοσύνη εφαρμόστηκε τη στιγμή που το σύστημα των δημόσιων πανεπιστημίων της Καλιφόρνια αντιμετώπιζε δημοσιονομικό έλλειμμα 2,3 δισ. δολαρίων. Οι περικοπές οδήγησαν σε απολύσεις μονίμων καθηγητών, κατάργηση ακαδημαϊκών τμημάτων και αύξηση των διδάκτρων.
Για πολλούς πανεπιστημιακούς η εικόνα ήταν αντιφατική: την ώρα που οι ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες συρρικνώνονταν, εκατομμύρια δημόσιων πόρων κατευθύνονταν προς μια ιδιωτική εταιρεία τεχνολογίας.
Η αντίδραση δεν άργησε. Συνδικάτα καθηγητών, πανεπιστημιακοί και φοιτητές κατήγγειλαν ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν εισέρχεται σε ένα υγιές εκπαιδευτικό οικοσύστημα, αλλά σε ένα ήδη αποδυναμωμένο από χρόνια λιτότητας.
Στο Πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο, που διαθέτει μακρά παράδοση κοινωνικών κινημάτων και ακαδημαϊκού ακτιβισμού, η αντίσταση απέκτησε οργανωμένη μορφή. Σχεδόν 4.000 άτομα υπέγραψαν αίτημα κατά της ανανέωσης της συμφωνίας με την OpenAI, υποστηρίζοντας ότι τα χρήματα θα έπρεπε να κατευθυνθούν στη διατήρηση θέσεων εργασίας και ακαδημαϊκών προγραμμάτων.
Το δίλημμα των καθηγητών: εργαλείο ή αντικαταστάτης;
Η μεγαλύτερη ένταση δεν αφορά την ίδια την τεχνολογία, αλλά τη θέση της μέσα στην εκπαιδευτική διαδικασία. Ορισμένοι καθηγητές ενσωμάτωσαν το ChatGPT στα μαθήματά τους, δημιουργώντας ακόμη και ψηφιακές εκδοχές ιστορικών προσωπικοτήτων. Σε μάθημα κοινωνιολογίας, οι φοιτητές συνομιλούν με bot που αναπαριστούν τον Καρλ Μαρξ, τον Μαξ Βέμπερ και τον Εμίλ Ντιρκέμ, χρησιμοποιώντας την τεχνητή νοημοσύνη ως εργαλείο εξερεύνησης ιδεών.
Άλλοι αντιμετωπίζουν την εξέλιξη με πολύ μεγαλύτερη καχυποψία. Οι παρομοιώσεις που χρησιμοποιούνται στους πανεπιστημιακούς διαδρόμους αποτυπώνουν το κλίμα: για κάποιους η AI είναι ένα «μαγικό ραβδί», για άλλους μια «μπουλντόζα», ένα «πολυβόλο» ή ακόμη και μια «ληστεία τράπεζας σε εξέλιξη».
Πίσω από τις μεταφορές κρύβεται ένας κοινός φόβος: ότι τα εργαλεία που παρουσιάζονται ως βοηθήματα μάθησης, ίσως τελικά υπονομεύσουν τις ίδιες τις δεξιότητες που η εκπαίδευση οφείλει να καλλιεργεί, την κριτική σκέψη, τη σύνθεση επιχειρημάτων, την πνευματική αυτονομία.
Οι φοιτητές ανάμεσα σε δύο κόσμους
Οι μεγαλύτεροι αποδέκτες του πειράματος παραμένουν οι ίδιοι οι φοιτητές. Μια μερίδα αγκαλιάζει την τεχνητή νοημοσύνη ως μέσο επαγγελμακής επιβίωσης. Φοιτητές πληροφορικής συμμετέχουν σε προγράμματα πρεσβευτών της OpenAI, παρακολουθούν συνέδρια AI και χρησιμοποιούν το ChatGPT για την αναζήτηση πρακτικής άσκησης, τη σύνταξη βιογραφικών και την ανάπτυξη επιχειρηματικών ιδεών.
Άλλοι βλέπουν την τεχνολογία ως απειλή τόσο για τις σπουδές, όσο και για τις μελλοντικές επαγγελματικές τους προοπτικές. Σε αρκετές σχολές οργανώθηκαν κινητοποιήσεις με αίτημα να μην είναι υποχρεωτική η χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης και να αποκτήσουν φοιτητές και καθηγητές ουσιαστικό λόγο στις σχετικές αποφάσεις.
Επίσης, παρά τη θεαματική προβολή του προγράμματος, μόνο περίπου οι μισές από τις διαθέσιμες άδειες ChatGPT έχουν ενεργοποιηθεί, γεγονός που δείχνει ότι χιλιάδες χρήστες παραμένουν αδιάφοροι ή επιφυλακτικοί.
Η διαμάχη δεν αφορά την τεχνολογία
Στην πραγματικότητα, η διαμάχη που ξέσπασε στα πανεπιστήμια της Καλιφόρνια υπερβαίνει κατά πολύ το ChatGPT. Το ουσιώδες ερώτημα που τίθεται είναι:
Ποιος είναι ο ρόλος της δημόσιας ανώτατης εκπαίδευσης, την εποχή που οι τεχνολογικές εξελίξεις προηγούνται της κοινωνικής κατανόησης των συνεπειών τους;
Για δεκαετίες τα δημόσια πανεπιστήμια της Καλιφόρνια λειτουργούσαν ως μηχανισμός κοινωνικής κινητικότητας, προσφέροντας στους φοιτητές τόσο επαγγελματικές δεξιότητες, όσο και ανθρωπιστική παιδεία. Σήμερα, η πίεση για παραγωγή εργαζομένων έτοιμων για την οικονομία της AI φαίνεται να επαναπροσδιορίζει αυτή την αποστολή.
Παρά τις αντιδράσεις, η διοίκηση του CSU αποφάσισε τον Μάιο να συνεχίσει τη συνεργασία με την OpenAI μέσω νέας συμφωνίας 13 εκατ. δολαρίων για τα επόμενα τρία χρόνια. Οι απόφοιτοι θα διατηρούν πρόσβαση στο ChatGPT για έναν χρόνο μετά την ολοκλήρωση των σπουδών τους, ενώ θα προστεθούν και άλλες πλατφόρμες τεχνητής νοημοσύνης.
Η συζήτηση, όμως, δεν έκλεισε. Το αν η τεχνητή νοημοσύνη θα εξελιχθεί σε καταλύτη εκπαίδευσης ή σε παράγοντα αποδυνάμωσης της πνευματικής καλλιέργειας παραμένει αναπάντητο.
Ο πυρήνας του θέματος είναι ότι, το μεγαλύτερο πανεπιστημιακό σύστημα των ΗΠΑ επενδύει δισεκατομμύρια ώρες διδασκαλίας και δεκάδες εκατομμύρια δολάρια, σε ένα μέλλον που κανείς ακόμη δεν μπορεί να περιγράψει με βεβαιότητα.