Η Meta έχει βρει έναν έξυπνο τρόπο να περιορίζει τον φορολογικό της λογαριασμό: χαρακτηρίζει τα τεράστια data centers που κατασκευάζει για την AI ως «πιλοτικά μοντέλα» και εντάσσει το κόστος των πανάκριβων chips σε φορολογική πίστωση που δημιουργήθηκε για την ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας.
Η Meta παρουσιάζει στους επενδυτές την επέκτασή της στην τεχνητή νοημοσύνη ως πολύ επιτυχημένο εγχείρημα και τον Mark Zuckerberg ως έναν CEO που βλέπει ήδη τα αποτελέσματα των τεράστιων επενδύσεων. Όταν, όμως, έρχεται η ώρα της φορολογικής δήλωσης, η εικόνα που παρουσιάζεται στις αμερικανικές αρχές είναι αρκετά διαφορετική: τα ίδια data centers εμφανίζονται ως ένα γιγαντιαίο πείραμα που μπορεί να αποτύχει.
Ρεπορτάζ των New York Times, που εξέτασαν εταιρικά και χρηματιστηριακά έγγραφα και μίλησαν με ανθρώπους που γνωρίζουν τη λειτουργία της Meta, αποκαλύπτει ότι εδώ και δύο χρόνια η εταιρεία αξιοποιεί μια ιδιαίτερα επιθετική ερμηνεία της φορολογικής πίστωσης για έρευνα και πειραματισμό, εντάσσοντας σε αυτήν μέρος του τεράστιου κόστους ανάπτυξης των υποδομών της AI.
Το «πειραματικό» data center και τα chips της Nvidia
Το σημείο - κλειδί είναι ότι η Meta χαρακτηρίζει για φορολογικούς σκοπούς τα τεράστια data centers της ως "pilot models", δηλαδή πιλοτικά μοντέλα. Η συγκεκριμένη φορολογική πίστωση, που θεσπίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1980, επιτρέπει στις επιχειρήσεις να λαμβάνουν σημαντικό όφελος για δαπάνες που συνδέονται με πειραματική έρευνα. Η λογική της είναι να επιβραβεύει την προσπάθεια επίλυσης τεχνικών προβλημάτων και την ανάπτυξη τεχνολογιών που δεν είναι βέβαιο ότι θα λειτουργήσουν.
Η Meta υποστηρίζει ότι τα τεράστια κέντρα υπολογιστικής ισχύος που κατασκευάζει για την AI εμπίπτουν σε αυτή την κατηγορία. Ένα από τα σημαντικότερα κόστη τους είναι τα chips που χρησιμοποιούνται για την εκπαίδευση των μοντέλων, με αυτά της Nvidia να κοστίζουν χιλιάδες δολάρια το καθένα. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι New York Times, τα ίδια τα chips είναι εμπορικά διαθέσιμη και δοκιμασμένη τεχνολογία, με κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη της AI εδώ και χρόνια.
Η Meta πράγματι πειραματίζεται με τη διάταξη των servers, τη σύνδεση χιλιάδων chips και τον τρόπο με τον οποίο οργανώνει τις υποδομές της. Το ζήτημα είναι αν αυτό αρκεί, ώστε ολόκληρη η δαπάνη για τον εξοπλισμό ενός data center να θεωρείται ερευνητική δαπάνη. Ακόμη και μέσα στη Meta υπήρξαν, σύμφωνα με το δημοσίευμα, επιφυλάξεις για το κατά πόσο η πρακτική θα άντεχε έναν έλεγχο της αμερικανικής φορολογικής υπηρεσίας, IRS.
Η εταιρεία ζήτησε τη γνώμη δικηγόρων από διαφορετικές νομικές εταιρείες πριν προχωρήσει. Μετά από μήνες συζητήσεων, άρχισε να αντιμετωπίζει διαφορετικά, για φορολογικούς σκοπούς, τα chips που προορίζονταν για data centers της AI και εκείνα που κατευθύνονταν σε συμβατικά κέντρα δεδομένων. Η EY, η οποία είναι και ελεγκτής της Meta, έδωσε επίσης τη συγκατάθεσή της στη συγκεκριμένη προσέγγιση και, σύμφωνα με τους New York Times, έχει στη συνέχεια προτείνει ανάλογη αξιοποίηση της φορολογικής πίστωσης και σε άλλες εταιρείες που αγοράζουν chips για εκπαίδευση μοντέλων AI.
Σχεδόν $4 δισ. λιγότεροι φόροι σε έναν χρόνο
Τα οικονομικά μεγέθη δείχνουν γιατί η Meta επέλεξε να πάρει το ρίσκο. Η φορολογική πίστωση για έρευνα και ανάπτυξη μείωσε τον φορολογικό της λογαριασμό κατά περίπου $700 εκατ. το 2023, πριν ξεκινήσει η συγκεκριμένη στρατηγική για τα data centers. Το 2024 το όφελος έφτασε τα $2 δισ. και το 2025 εκτοξεύθηκε στα $3,9 δισ.. Με βάση την έρευνα των New York Times, η Meta είναι πλέον ο μεγαλύτερος εισηγμένος εταιρικός δικαιούχος της συγκεκριμένης φορολογικής πίστωσης.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η ίδια η Meta αναγνωρίζει προς τους επενδυτές πως υπάρχει κίνδυνος μέρος αυτών των φορολογικών οφελών να ανατραπεί. Το ποσό που έχει καταγράψει ως "unrecognized tax benefits", δηλαδή φορολογικά οφέλη για τα οποία υπάρχει αβεβαιότητα ως προς την τελική αποδοχή τους από τις αρχές, αυξήθηκε κατά 45% μέσα σε δύο χρόνια, από $12,9 δισ. σε $18,74 δισ.. Στην κορυφή των παραγόντων που συνδέονται με αυτή την αβεβαιότητα βρίσκονται οι "uncertainties with our research tax credits" («αβεβαιότητες σχετικά με τις φορολογικές μας πιστώσεις για έρευνα»).
Η Meta δεν είναι η μόνη τεχνολογική εταιρεία που αξιοποιεί τη φορολογική πίστωση. Apple, Amazon, Alphabet και Microsoft εμφανίζουν επίσης ετήσια οφέλη άνω του $1 δισ. Ωστόσο, σύμφωνα με την έρευνα των New York Times, καμία από αυτές δεν έχει επισημάνει στους επενδυτές αντίστοιχο κίνδυνο για τη συγκεκριμένη φορολογική πίστωση, ούτε έχει αποκαλύψει αν τη χρησιμοποιεί για data centers της AI.
Και το θέμα δεν σταματά εκεί. Η Meta βρίσκεται ήδη σε μεγάλη φορολογική διαμάχη με την IRS για διαφορετική χρήση της ίδιας πίστωσης: το 2013 υποστήριξε ότι $4,1 δισ. σε stock options του Zuckerberg μπορούσαν να θεωρηθούν δαπάνη έρευνας, επειδή ο CEO είχε συμβάλει στην ανάπτυξη λογισμικού, μεταξύ άλλων του News Feed. Το IRS διεκδικεί περίπου $355 εκατ. από το φορολογικό όφελος που προέκυψε.
Ένα φορολογικό κίνητρο $32,1 δισ.
Η ένταση της διαμάχης έχει να κάνει και με το ποιά ήταν η λογική του Κογκρέσου όταν δημιούργησε την πίστωση. Ο James Shannon, πρώην βουλευτής της Μασαχουσέτης που είχε εισηγηθεί το μέτρο το 1981, δήλωσε στους New York Times ότι στόχος ήταν να ενισχυθούν «οι άνθρωποι, η γνώση και η πληροφορία» και όχι απλώς η αγορά και κατασκευή εξοπλισμού. Μάλιστα, εξέφρασε έκπληξη όταν πληροφορήθηκε ότι μια τεχνολογική εταιρεία χρησιμοποιεί το κίνητρο για να χρηματοδοτήσει τις προμήθειες των data centers της AI.
Η ερμηνεία που θα δοθεί είναι σημαντική για το αμερικανικό φορολογικό σύστημα. Μελέτη οικονομολόγων του University of Southern California που επικαλούνται οι New York Times υποστηρίζει ότι ορισμένες επιχειρήσεις μπορεί να λαμβάνουν την έκπτωση για δαπάνες που θα πραγματοποιούσαν ούτως ή άλλως, απλώς χαρακτηρίζοντάς τες ως έρευνα και ανάπτυξη. Παράλληλα, η συγκεκριμένη φορολογική πίστωση έχει εξελιχθεί στη δεύτερη ακριβότερη ομοσπονδιακή φορολογική ελάφρυνση για επιχειρήσεις, πίσω από τη μειωμένη φορολόγηση των κερδών που συνδέονται με δραστηριότητες στο εξωτερικό.
Για το 2025 η η Κοινή Επιτροπή Φορολογίας του Κογκρέσου (Joint Committee on Taxation - JCT) υπολόγισε το κόστος της φορολογικής πίστωσης για το αμερικανικό Δημόσιο σε $32,1 δισ.. Με το όφελος των $3,9 δισ. μόνο για το 2025, η Meta αντιστοιχεί πλέον σε περισσότερο από το ένα δέκατο του συνολικού ετήσιου κόστους του μέτρου.
Η Meta, από την πλευρά της, απορρίπτει την ιδέα ότι κάνει κάτι ασυνήθιστο. Ο εκπρόσωπός της, Andy Stone δήλωσε στους New York Times ότι η εταιρεία έχει επενδύσει $200 δισ. σε έρευνα και ανάπτυξη την τελευταία πενταετία, εκ των οποίων $57 δισ. μόνο τον τελευταίο χρόνο, υποστηρίζοντας ότι αξιοποιεί τα φορολογικά κίνητρα που θέσπισε το Κογκρέσο ακριβώς για να ενθαρρύνει τέτοιου μεγέθους επενδύσεις στις ΗΠΑ.
Την ίδια ώρα, η Meta συνεχίζει να ποντάρει επιθετικά στην AI, με την αξία της να πλησιάζει πλέον τα $2 τρισ., καθώς οι νέες τεχνολογίες ενισχύουν προϊόντα όπως το Instagram, το WhatsApp και το Facebook. Μέχρι να φανεί πόσο γρήγορα θα αποδώσουν οι επενδύσεις στην AI, η Meta κοιτάζει πόσο από το κόστος τους μπορεί να εκπίπτει από τη φορολογία.