Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τα δεδομένα στην πολιτική επικοινωνία, επιτρέποντας την αποστολή εξατομικευμένων μηνυμάτων σε πολύ συγκεκριμένες ομάδες ψηφοφόρων, με βάση τις προτιμήσεις, τις ανησυχίες και τη διαδικτυακή συμπεριφορά τους. Η νέα τεχνολογία διευκολύνει τις προεκλογικές εκστρατείες, αλλά ενισχύει παράλληλα τους κινδύνους παραπληροφόρησης και χειραγώγησης.
Η πολιτική επικοινωνία περνά σε μια νέα εποχή, στην οποία η μαζική διαφήμιση δεν αποτελεί πλέον τη μοναδική επιλογή για την προσέγγιση των ψηφοφόρων. Η τεχνητή νοημοσύνη καθιστά τη μικροστόχευση (microtargeting) φθηνότερη, ταχύτερη και πολύ πιο αποτελεσματική ως προς την ακρίβεια της διανομής μηνυμάτων, επιτρέποντας στις προεκλογικές εκστρατείες να απευθύνονται σε πολύ συγκεκριμένα ακροατήρια. Ένα σύντομο μήνυμα προς μια μικρή ομάδα ψηφοφόρων σε μια κρίσιμη εκλογική περιφέρεια μπορεί να έχει μεγαλύτερη επιρροή από μια δαπανηρή διαφημιστική καμπάνια πανεθνικής εμβέλειας.
Ήδη, πολιτικά επιτελεία αξιοποιούν εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης για να συνδυάζουν στοιχεία από απογραφές πληθυσμού, δεδομένα ψήφου, τιμές βασικών αγαθών και τοπικές οικονομικές συνθήκες. Με αυτόν τον τρόπο σχηματίζουν λεπτομερέστερη εικόνα για το μορφωτικό και επαγγελματικό προφίλ των πολιτών, τις οικονομικές τους ανησυχίες και τις πολιτικές τους προτεραιότητες. Στη συνέχεια, μπορούν να παράγουν εξατομικευμένα βίντεο, διαφημίσεις και μηνύματα, προσαρμοσμένα στα χαρακτηριστικά κάθε ομάδας.
Η αξιοποίηση δεδομένων στην πολιτική δεν είναι καινούργια. Η προεκλογική εκστρατεία του Μπαράκ Ομπάμα το 2008 ανέδειξε την ανάλυση δεδομένων σε βασικό εργαλείο εκλογικής στρατηγικής. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα της μικροστόχευσης παρέμενε αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης. Έρευνα του MIT το 2023 είχε καταλήξει ότι οι πολιτικές διαφημίσεις ήταν δύσκολο να στοχευθούν με ακρίβεια σε μεγάλη κλίμακα, επισημαίνοντας ότι η συγκεκριμένη πρακτική δεν ισοδυναμεί με έλεγχο της εκλογικής συμπεριφοράς. Η τεχνητή νοημοσύνη, όμως, αλλάζει τις δυνατότητες εφαρμογής της.
Σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ το 2024, η πολιτική μικροστόχευση μπορεί να αυτοματοποιηθεί ακόμη και με ευρέως διαθέσιμα εργαλεία. Οι ερευνητές εκτίμησαν ότι από 100.000 ανθρώπους που εκτίθενται σε εξατομικευμένα πολιτικά μηνύματα, περίπου 2.490 θα μπορούσαν να πειστούν να αλλάξουν στάση. Το ποσοστό μοιάζει μικρό, αλλά είναι πολύ σημαντικό σε εκλογικές αναμετρήσεις που κρίνονται με μικρές διαφορές. Παράλληλα, η διαφημιστική αγορά αξιοποιεί όλο και περισσότερο την τεχνητή νοημοσύνη για την επιλογή του κατάλληλου κοινού και χρόνου προβολής, ενώ στις ΗΠΑ υποψήφιοι και πολιτικές οργανώσεις, κυρίως συνδεδεμένες με τους Ρεπουμπλικανούς, έχουν δαπανήσει πάνω από 137 εκατ. δολάρια σε διαφημίσεις που δημιουργήθηκαν με τη συγκεκριμένη τεχνολογία μέσα στο 2026.
Μια ακόμη εξέλιξη είναι η χρήση ψηφιακών πρακτόρων τεχνητής νοημοσύνης, οι οποίοι μπορούν να συνομιλούν διαρκώς με πολίτες μέσω γραπτών μηνυμάτων, να αναλύουν τις απαντήσεις τους και να προσαρμόζουν ανάλογα την επικοινωνία. Τα εργαλεία αυτά επιτρέπουν την προσέγγιση κοινοτήτων που μέχρι σήμερα παρέμεναν στο περιθώριο των παραδοσιακών προεκλογικών εκστρατειών, ακόμη και με πολύγλωσσα μηνύματα για ζητήματα όπως η υγεία, η εκπαίδευση και η οικονομία. Παράλληλα, προσφέρουν στα επιτελεία τη δυνατότητα να συγκεντρώνουν πληροφορίες για τις προτεραιότητες των ψηφοφόρων πολύ πιο αναλυτικά από ό,τι μέσω μιας συμβατικής δημοσκόπησης. Η προοπτική, σύμφωνα με πολιτικούς συμβούλους που συμμετείχαν σε εκδήλωση του Harvard Kennedy School τον Σεπτέμβριο, είναι ακόμη και η ταυτόχρονη αποστολή εκατομμυρίων διαφορετικών μηνυμάτων σε ισάριθμους αποδέκτες.
Αμερικανικές εκλογές: Πληρωμένα bots από την Ινδία χειραγωγούν τους ψηφοφόρους
Ωστόσο, η ίδια ακρίβεια δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για την εκλογική διαδικασία. Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Πρίνστον έδειξαν τον Αύγουστο ότι, με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης κόστους μόλις 20 δολαρίων, ήταν δυνατό να ανασυντεθεί το ακριβές ψηφοδέλτιο που είχαν ρίξει συγκεκριμένοι ψηφοφόροι στις προκριματικές εκλογές της Τζόρτζια τον Μάιο. Η δυνατότητα αυτή εγείρει ανησυχίες για την προστασία της ανωνυμίας της ψήφου και για την πιθανή αξιοποίηση προσωπικών πολιτικών επιλογών σε στοχευμένες εκστρατείες πίεσης ή παραπλάνησης.
Επιπλέον, έρευνα που δημοσιεύθηκε φέτος στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences εκτίμησε ότι διαφημίσεις αποθάρρυνσης της συμμετοχής στις εκλογές, οι οποίες είχαν στοχεύσει κυρίως μη λευκούς ψηφοφόρους σε κρίσιμες πολιτείες το 2016, ενδέχεται να κράτησαν μακριά από τις κάλπες 4,7 εκατομμύρια ανθρώπους.
Το πρόβλημα εντείνεται επειδή τα εξατομικευμένα μηνύματα είναι δύσκολο να εντοπιστούν και να ελεγχθούν. Σε αντίθεση με μια δημόσια διαφήμιση, η οποία μπορεί να εξεταστεί από δημοσιογράφους, ελεγκτικούς μηχανισμούς και οργανώσεις πολιτών, ένα μήνυμα που διανέμεται σε περιορισμένο αριθμό αποδεκτών μπορεί να παραμείνει αθέατο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η παραποίηση δήλωσης υποστήριξης του Ντένζελ Ουάσινγκτον προς τον Ντόναλντ Τραμπ, την οποία αναδημοσίευσε ο Αμερικανός πρόεδρος στην πλατφόρμα Truth Social τον Οκτώβριο. Αντίστοιχο περιεχόμενο θα μπορούσε να διανεμηθεί επιλεκτικά σε ομάδες ψηφοφόρων, χωρίς να προσελκύσει την προσοχή των μηχανισμών ελέγχου γεγονότων.
Οι ανησυχίες δεν περιορίζονται στις πολιτικές εκστρατείες στις ΗΠΑ. Η εταιρεία ανάλυσης ψηφιακών απειλών Graphika εντόπισε φέτος δίκτυο 176 λογαριασμών σε Facebook, Instagram και X, οι οποίοι εμφανίζονταν ως κάτοικοι της Νότιας Ντακότα, υποδυόμενοι μεταξύ άλλων αγρότες και συνταξιούχους. Οι λογαριασμοί ασκούσαν κριτική σε νομοθετική πρωτοβουλία της πολιτείας για τη διεκδίκηση αποζημιώσεων από την Κίνα σχετικά με τις επιπτώσεις της πανδημίας Covid-19, ενώ στρέφονταν και κατά συγκεκριμένων πολιτειακών εκπροσώπων. Ειδικοί εκτιμούν ότι ξένοι παράγοντες θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν τη μικροστόχευση για να διανέμουν περιεχόμενο προσαρμοσμένο σε τοπικές κοινότητες και πολιτικά ζητήματα, μέσα από ιδιωτικές συνομιλίες και καμπάνιες μηνυμάτων, χωρίς να επιδιώκουν τη μαζική διάδοσή του.
Την ίδια στιγμή, το θεσμικό πλαίσιο δυσκολεύεται να ακολουθήσει την τεχνολογική εξέλιξη. Οργανώσεις που ασχολούνται με την προστασία της δημοκρατίας επισημαίνουν ότι αρκετές νομοθεσίες για την πολιτική διαφήμιση σχεδιάστηκαν πριν από δεκαετίες, με επίκεντρο τις προηχογραφημένες τηλεφωνικές κλήσεις και τα μαζικά αυτοματοποιημένα μηνύματα, όχι τις διαδραστικές συνομιλίες που μπορούν να προσαρμόζονται σε πραγματικό χρόνο. Όπως προειδοποιούν ειδικοί του Brennan Center for Justice, η νέα μορφή μικροστόχευσης μπορεί να ενισχύσει την παραπληροφόρηση, να αποθαρρύνει τη συμμετοχή στις εκλογές και να εντείνει την πολιτική πόλωση, καθώς κάθε ψηφοφόρος εκτίθεται σε διαφορετικό περιεχόμενο, χωρίς δυνατότητα δημόσιου ελέγχου και λογοδοσίας.