Για χρόνια δούλευαν σε εκτοξεύσεις που αποτύγχαναν, σε εργοτάξια μέσα στην έρημο του Τέξας και σε γραφεία χωρίς παράθυρα, ποντάροντας το επαγγελματικό τους μέλλον σε μια εταιρεία που πολλοί θεωρούσαν καταδικασμένη. Σήμερα, καθώς η SpaceX ετοιμάζεται για τη μεγαλύτερη δημόσια εγγραφή που έχει γνωρίσει ποτέ η διαστημική βιομηχανία, χιλιάδες εργαζόμενοι βλέπουν το ρίσκο μιας ζωής να μετατρέπεται σε περιουσίες πολλών εκατομμυρίων δολαρίων.
Σύμφωνα με εκτενές ρεπορτάζ των New York Times, περισσότεροι από 4.400 νυν και πρώην εργαζόμενοι της εταιρείας αναμένεται να γίνουν εκατομμυριούχοι χάρη στην εισαγωγή της στο χρηματιστήριο.
Το 2011, λίγο πριν αποφοιτήσει από το πανεπιστήμιο, ο Τρέβορ Χάιζ βρέθηκε μπροστά σε ένα δίλημμα. Οι γονείς του τον πίεζαν να επιλέξει μια ασφαλή καριέρα στη General Electric. Εκείνος όμως είχε ήδη γνωρίσει μια μικρή εταιρεία που τον είχε συναρπάσει κατά τη διάρκεια πρακτικής άσκησης. Η εταιρεία ήταν η SpaceX.
Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, η επιλογή αυτή μοιάζει να έχει αποδώσει πέρα από κάθε φαντασία. Ο Χάιζ διαθέτει περισσότερες από 100.000 μετοχές της εταιρείας, τις οποίες απέκτησε κατά τη διάρκεια της δωδεκαετούς θητείας του ως μηχανικός εκτοξεύσεων. Με την αναμενόμενη τιμή εισαγωγής στα 135 δολάρια ανά μετοχή, η αξία του πακέτου του υπολογίζεται σε τουλάχιστον 13,5 εκατ. δολάρια. Ο ίδιος, σήμερα 37 ετών, δηλώνει ότι σχεδόν αδυνατεί να πιστέψει τα μεγέθη που αντικρίζει.
Η πορεία της SpaceX προς το χρηματιστήριο συνοδεύεται από αριθμούς που προκαλούν δέος. Η αποτίμηση των 1,77 τρισ. δολαρίων είναι περίπου πέντε φορές μεγαλύτερη από τη σημερινή χρηματιστηριακή αξία της General Electric και ενδέχεται να καταστήσει τον Ίλον Μασκ τον πρώτο τρισεκατομμυριούχο στην ιστορία.
Ωστόσο, οι μεγάλοι κερδισμένοι δεν είναι μόνο ο ιδρυτής της εταιρείας και τα επενδυτικά κεφάλαια της Silicon Valley που τη χρηματοδότησαν στα πρώτα της βήματα.
Οι εργαζόμενοι που κράτησαν τις μετοχές τους
Από τους περίπου 22.000 εργαζομένους της SpaceX, αλλά και εκατοντάδες πρώην στελέχη που αποχώρησαν τα προηγούμενα χρόνια, χιλιάδες έχουν στην κατοχή τους μετοχές που αποκτήθηκαν μέσω προγραμμάτων αμοιβών.
Ανάλυση της επενδυτικής πλατφόρμας Hill.com εκτιμά ότι περισσότεροι από 4.400 νυν και πρώην εργαζόμενοι θα αποκτήσουν καθαρή περιουσία άνω του ενός εκατομμυρίου δολαρίων μετά τη δημόσια εγγραφή. Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι περίπου 400 άτομα αναμένεται να ξεπεράσουν το όριο των 100 εκατ. δολαρίων.
«Συνήθως βλέπεις μόνο τους ιδρυτές να γίνονται δισεκατομμυριούχοι. Είναι εξαιρετικά σπάνιο να υπάρχουν 400 άνθρωποι με περιουσία άνω των 100 εκατ. δολαρίων από μία δημόσια εγγραφή», σημειώνει ο Άντριου Μπένσον, ιδρυτής της Hill.com.
Ένας από αυτούς που επέλεξαν να κρατήσουν τις μετοχές τους είναι ο Γκάβιν Πετί. Εντάχθηκε στη SpaceX το 2012 ως μηχανικός εκτοξεύσεων, λαμβάνοντας μερικές χιλιάδες μετοχές επιπλέον του ετήσιου μισθού των 80.000 δολαρίων. Με την πάροδο των ετών προτίμησε να λαμβάνει τα μπόνους του σε μετοχές αντί για μετρητά, παρά το γεγονός ότι η επιτυχία της εταιρείας κάθε άλλο παρά δεδομένη θεωρούνταν εκείνη την εποχή. «Οι πύραυλοι αποτύγχαναν συχνά και κανείς δεν ήξερε αν η εταιρεία θα επιβίωνε», θυμάται.
Σήμερα κατέχει περισσότερες από 50.000 μετοχές. Αν και έχει πουλήσει μέρος τους κατά καιρούς –χρηματοδοτώντας μεταξύ άλλων την αποπληρωμή του σπιτιού του στο Ντένβερ– εξακολουθεί να διαθέτει αρκετές ώστε να θεωρείται πολλαπλά εκατομμυριούχος.
Οι χαμένοι της ιστορίας και οι τύψεις
Δεν αποδείχθηκαν όλοι το ίδιο υπομονετικοί. Για χρόνια ο ίδιος ο Μασκ εξέφραζε δημόσια την απέχθειά του προς τις εισηγμένες εταιρείες, γεγονός που είχε πείσει αρκετούς εργαζομένους ότι η SpaceX δεν θα έφτανε ποτέ στο χρηματιστήριο.
Στους διαδρόμους της εταιρείας κυκλοφορεί πλέον ένας σχεδόν μυθικός θρύλος: ότι ορισμένοι από τους πρώτους εργαζομένους αντάλλαξαν τις μετοχές τους με δωροκάρτες εστιατορίων ή μικρές χρηματικές αποζημιώσεις. Σήμερα, σύμφωνα με στελέχη της εταιρείας, αρκετοί από αυτούς παρακολουθούν τις εξελίξεις με βαθιά μεταμέλεια.
Ο Χέλβιν Μπακαρέζα, ο οποίος εργάστηκε στη μονάδα της SpaceX στο Νότιο Τέξας από το 2020 έως το 2022 ως διευθυντής εφοδιαστικής αλυσίδας, αναρωτιέται συχνά αν θα έπρεπε να είχε παραμείνει περισσότερο. Παρά την αποχώρησή του, διατηρεί ακόμη σημαντικό αριθμό μετοχών. Όταν ρωτήθηκε αν πούλησε μέρος τους τα προηγούμενα χρόνια, η απάντησή του ήταν αποστομωτική: «Δεν είμαι ηλίθιος».
Το στοίχημα που άλλαξε μια γενιά εργαζομένων
Η ιστορία του Τρέβορ Χάιζ συνοψίζει ίσως καλύτερα από κάθε άλλη τι σημαίνει η δημόσια εγγραφή της SpaceX, για όσους πίστεψαν στην εταιρεία όταν ακόμη θεωρούνταν ένα αβέβαιο πείραμα.
Μεγαλωμένος στη Φλόριντα, γιος πωλήτριας επίπλων και υδραυλικού που εργαζόταν στο Διαστημικό Κέντρο Κένεντι, θυμάται ότι το 2011 επικρατούσε η πεποίθηση πως η SpaceX ήταν μια ακόμη start-up χωρίς μέλλον.
Η πραγματικότητα εξελίχθηκε διαφορετικά. Μετά την αποχώρησή του από την εταιρεία το 2023, επένδυσε σε ακίνητα και πλέον, μαζί με τη σύζυγό του, σχεδιάζει τη δημιουργία φιλανθρωπικού ιδρύματος για να διαθέσει μέρος της περιουσίας που απέκτησε.
Όσο για τους γονείς του, που κάποτε θεωρούσαν τη SpaceX επαγγελματικό λάθος; «Είναι πολύ περήφανοι», λέει σήμερα.
Δύσκολα θα μπορούσε να υπάρξει πιο χαρακτηριστική εικόνα για το πώς μια εταιρεία που κάποτε θεωρούνταν παράτολμο στοίχημα, μετατράπηκε σε μία από τις μεγαλύτερες μηχανές δημιουργίας πλούτου στη σύγχρονη επιχειρηματική ιστορία.