Νέο ρυθμιστικό μέτωπο απέναντι στους τεχνολογικούς κολοσσούς ανοίγει η Ευρωπαϊκή Ένωση, παρουσιάζοντας ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για τον περιορισμό των πρακτικών που εξαναγκάζουν τους χρήστες να αφιερώνουν αυξημένο χρόνο και χρήμα στο διαδίκτυο.
Η νομοθετική πρωτοβουλία βάζει στο στόχαστρο τους εθιστικούς μηχανισμούς των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και τις παραπλανητικές τεχνικές σχεδιασμού στις ψηφιακές πλατφόρμες.
Ειδικότερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την Τετάρτη την πρότασή της για την ενίσχυση των κανόνων προστασίας των καταναλωτών, στο πλαίσιο της νέας Πράξης για την Ψηφιακή Δικαιοσύνη (Digital Fairness Act).
Σύμφωνα με δημοσίευμα του , το προτεινόμενο πλαίσιο εκχωρεί στους χρήστες το δικαίωμα να απενεργοποιούν διαδικτυακές λειτουργίες που ενθαρρύνουν την καταναγκαστική ή υπερμετρική χρήση ψηφιακών υπηρεσιών, προβλέποντας παράλληλα αυστηρές χρηματικές κυρώσεις για τις εταιρείες που παραβιάζουν τις διατάξεις.
Μετατόπιση της ευρωπαϊκής εποπτείας στην προσοχή του καταναλωτή
Έπειτα από μια μακρά περίοδο ρυθμιστικών παρεμβάσεων στον τεχνολογικό τομέα, οι οποίες επικεντρώθηκαν κυρίως στην προστασία των προσωπικών δεδομένων και τους κανόνες του ελεύθερου ανταγωνισμού, οι ευρωπαϊκές αρχές στρέφονται πλέον στις μεθόδους που επιστρατεύουν οι πλατφόρμες προκειμένου να προσελκύσουν δισεκατομμύρια χρήστες και να χειραγωγήσουν την προσοχή τους.
Οι νέες απαγορεύσεις αναμένεται να επηρεάσουν άμεσα ορισμένες από τις μεγαλύτερες πλατφόρμες παγκοσμίως, όπως το YouTube (Google), το Instagram (Meta Platforms) και το TikTok (ByteDance), καθώς και ψηφιακές υπηρεσίες ηλεκτρονικού εμπορίου αλλά και chatbots τεχνητής νοημοσύνης.
Οριστικό «μπλόκο» στα παραπλανητικά «dark patterns»
Κομβικό σημείο της νομοθετικής πρότασης αποτελεί η καθολική απαγόρευση των λεγόμενων «dark patterns» —δηλαδή των σχεδιαστικών τεχνικών που παραπλανούν τους καταναλωτές ώστε να προβαίνουν σε αγορές ή επιλογές που διαφορετικά θα απέφευγαν.
Μεταξύ των πρακτικών που τίθενται εκτός νόμου περιλαμβάνονται:
-
Η προβολή ψευδών ειδοποιήσεων περί περιορισμένης διαθεσιμότητας ή τεχνητής εξάντλησης ενός προϊόντος για την άσκηση ψυχολογικής πίεσης.
-
Η εσκεμμένη τοποθέτηση εμποδίων στη διαδικασία διαγραφής ή ακύρωσης μιας συνδρομής.
-
Ο σχεδιασμός chatbots τεχνητής νοημοσύνης με τρόπο που παρακινεί καταναγκαστικά τους χρήστες σε παρατεταμένη αλληλεπίδραση.
«Καθιστούμε απολύτως σαφές ότι οι ψευδείς ισχυρισμοί περί περιορισμένης διαθεσιμότητας ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας συνιστούν αθέμιτη, παραπλανητική πρακτική και, ως εκ τούτου, απαγορεύονται ρητά», τόνισε σε δηλώσεις του ο Ευρωπαίος Επίτροπος αρμόδιος για την Προστασία των Καταναλωτών, Μάικλ ΜακΓκραθ.
Πρόστιμα έως 6% των παγκόσμιων πωλήσεων και κεντρική εποπτεία
Παράλληλα, η Κομισιόν επιδιώκει την ανάληψη διευρυμένων εκτελεστικών εξουσιών για την άμεση επιβολή της νομοθεσίας, στις περιπτώσεις που οι παραβιάσεις επηρεάζουν τουλάχιστον τα δύο τρίτα του πληθυσμού της ΕΕ —αρμοδιότητα που μέχρι σήμερα ανήκε αποκλειστικά στις εθνικές αρχές των κρατών-μελών.
Βάσει του νέου κυρωτικού μηχανισμού:
-
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα δύναται να επιβάλλει στις παραβάτριες εταιρείες πρόστιμα που θα αγγίζουν έως και το 6% του ετήσιου παγκόσμιου κύκλου εργασιών τους.
-
Οι μικρομεσαίες και μικρότερες επιχειρήσεις θα εξαιρούνται από την άμεση κεντρική εποπτεία και την επιβολή ευρωπαϊκών κυρώσεων.
Η πρόταση θα εισαχθεί πλέον στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο προς διαπραγμάτευση και ψήφιση, όπου ενδέχεται να δεχθεί τροποποιήσεις πριν από την τελική της ενσωμάτωση στο κοινοτικό δίκαιο.