Η Ευρώπη αντιμετωπίζει έντονα τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, οι οποίες μεταφράζονται σε χαμένες ανθρώπινες ζωές, μείωση των υδάτινων πόρων και πόλεις έκθετες σε ακραία καιρικά φαινόμενα. Με τις θερμοκρασίες να καταγράφουν πρωτοφανή επίπεδα, οι παραδοσιακές πολιτικές άμεσης καταστολής δεν επαρκούν. Η ανάγκη μετάβασης προς την πρόληψη απαιτεί τη χρήση συστημάτων Γεωχωρικής Νοημοσύνης (Earth Intelligence), ώστε ο κρατικός μηχανισμός και η κοινωνία να προετοιμάζονται έγκαιρα.
Για την υλοποίηση αυτού του στόχου, η Ευρωπαϊκή Ένωση χρηματοδοτεί με 7,5 εκατ. ευρώ το έργο καινοτομίας «e-genesis» (Generating Earth iNtelligence for Environmental and Sectoral Impact and Sustainability), μέσω του προγράμματος «Horizon Europe». Τον γενικό συντονισμό έχει η Επιχειρησιακή Μονάδα «Κέντρο Ερευνών Παρατήρησης της Γης και Δορυφορικής Τηλεπισκόπησης BEYOND» του ΙΑΑΔΕΤ, το οποίο υπάγεται στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών (ΕΑΑ).
Το αντικείμενο και οι τεχνολογίες του έργου
Το «e-genesis» έχει σχεδιαστεί για να υποβοηθά τα κράτη μέλη και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη λήψη στρατηγικών αποφάσεων. Στόχος είναι η προστασία των πολιτών, των οικοσυστημάτων, της δημόσιας υγείας και των κρίσιμων υποδομών από απειλές όπως οι καύσωνες, οι πλημμύρες, η ξηρασία, η λειψυδρία, η απώλεια βιοποικιλότητας, η ενεργειακή ανεπάρκεια και η ατμοσφαιρική ρύπανση.
Η τεχνολογική βάση του έργου στηρίζεται στα μεγάλα δεδομένα Παρατήρησης της Γης, τα οποία συνδυάζονται με φυσικά μοντέλα και αναλυτικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης. Με τον τρόπο αυτό θα δημιουργηθούν υπηρεσίες υψηλής χωροχρονικής ανάλυσης, προσφέροντας επιχειρησιακές λύσεις απέναντι στους κινδύνους της κλιματικής κρίσης και της ανθρωπογενούς δραστηριότητας.
Συνολικά, θα διατεθούν περισσότερες από 30 ολοκληρωμένες λύσεις που εστιάζουν σε τρεις κεντρικούς άξονες:
-
Ανθεκτικότητα της βιοποικιλότητας: Καταγραφή των κλιματικών διαταραχών σε οικοσυστήματα και υγροτόπους, καθώς και εποχική πρόβλεψη των αναμενόμενων επιπτώσεων.
-
Πρόγνωση ανθεκτικότητας υδάτινων πόρων: Εκτίμηση της επάρκειας του νερού για ύδρευση, βιομηχανία, γεωργία και υδροηλεκτρική παραγωγή, υπολογίζοντας τους όγκους από την τήξη του χιονιού, τα υπόγεια ύδατα και την απορροή ποταμών.
-
Ανθεκτικότητα αστικών και ενεργειακών συστημάτων: Έξυπνος αστικός σχεδιασμός και ενεργειακή ασφάλεια σε επίπεδο οικοδομικού τετραγώνου. Οι υπηρεσίες θα προβλέπουν τη διαθεσιμότητα ηλιακής και αιολικής ενέργειας, συμβάλλοντας παράλληλα στη μείωση της θερμικής καταπόνησης και των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Κοινοπραξία 21 φορέων και θεσμικός ρόλος
Το έργο έχει επίσημη ημερομηνία έναρξης την 1η Νοεμβρίου 2026, διαθέτει διάρκεια 40 μηνών και χρηματοδοτείται βάσει της Συμφωνίας Επιχορήγησης (Grant Agreement) αριθ. 101293990. Υπό την καθοδήγηση της μονάδας BEYOND του ΕΑΑ, συμπράττουν 21 κορυφαίοι οργανισμοί από 10 ευρωπαϊκές χώρες, στους οποίους περιλαμβάνονται:
-
13 ερευνητικοί και τεχνολογικοί φορείς: BEYOND/ΕΑΑ, ARMINES/MINES Paris PSL, IUSS, KTH, FONDAZIONE CIMA, FMI, FORTH, CBK PAN, CNRS, GFZ, CNR, PMOD WRC.
-
6 μικρομεσαίες επιχειρήσεις: EDGE, AG EUROPE SAS, SNOWCAP, SPATINEO OY, MURMURATION, WeMET.
-
Ένας βιομηχανικός εταίρο: CLS.
-
Ένας κυβερνητικός φορέας: NSO.
Οι υπηρεσίες συν-αναπτύσσονται απευθείας με τους τελικούς χρήστες (δημόσιες αρχές, φορείς χάραξης πολιτικής, βιομηχανία). Λόγω της στενής συνεργασίας με θεσμικούς παράγοντες όπως οι EUSPA, EUMETSAT, ESA και EEA, το έργο αποκτά ενεργό ρόλο στην εφαρμογή κεντρικών ευρωπαϊκών στρατηγικών, όπως η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, η Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα 2030, η Στρατηγική για την Ανθεκτικότητα των Υδάτων και το Σχέδιο Δράσης για Μηδενική Ρύπανση.
Το όραμα της περιβαλλοντικής διακυβέρνησης
Ο Δρ. Χάρης Κοντοές, Επιστημονικός Υπεύθυνος του έργου και Διευθυντής Ερευνών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, προσδιορίζει τον μακροπρόθεσμο χαρακτήρα της προσπάθειας:
Πέρα από ανάπτυξη καινοτόμων υπηρεσιών, το «e-genesis» επιδιώκει να θεμελιώσει ένα νέο ευρωπαϊκό πρότυπο λήψης αποφάσεων με επίκεντρο την ανάδειξη των περιβαλλοντικών πληροφοριών σε αξιόπιστες και αξιοποιήσιμες γνώσεις, οι οποίες θα επιτρέπουν στις κυβερνήσεις να προβλέπουν κινδύνους και να προστατεύουν τους πολίτες, τους φυσικούς πόρους και τα οικοσυστήματα, λαμβάνοντας τεκμηριωμένες αποφάσεις πριν ακόμη εκδηλωθούν οι κρίσεις.
Στοιχεία Επικοινωνίας
-
Φορέας Υλοποίησης: Επιχειρησιακή Μονάδα Κέντρο Ερευνών Παρατήρησης της Γης και Δορυφορικής Τηλεπισκόπησης BEYOND του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΕΑΑ)
-
Email Επικοινωνίας: pmt.egenesis@noa.gr
-
Ιστοσελίδα Έργου: Αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία τον Νοέμβριο του 2026.