Έναν από τους πιο παράξενους κόσμους που έχουν παρατηρηθεί ποτέ στα όρια του Ηλιακού Συστήματος φαίνεται πως ανακάλυψαν Ιάπωνες αστρονόμοι, καθώς ένα μικροσκοπικό ουράνιο σώμα, γνωστό ως 2002 XV93, δείχνει να διαθέτει ατμόσφαιρα, παρά το μικρό του μέγεθος και τις ακραία χαμηλές θερμοκρασίες που επικρατούν στην περιοχή όπου κινείται.
Το αντικείμενο, με διάμετρο περίπου 480 χιλιομέτρων και σε απόσταση περίπου 5,6 δισ. χιλιομέτρων από τον Ήλιο, βρίσκεται σχεδόν τόσο μακριά όσο και ο Πλούτωνας. Η πιθανή ύπαρξη ατμόσφαιρας γύρω του χαρακτηρίζεται από τους επιστήμονες εξαιρετικά απρόσμενη, καθώς η βαρύτητά του θεωρείται πολύ ασθενής για να συγκρατήσει αέρια.
Η ανακάλυψη έγινε από ομάδα του Εθνικού Αστρονομικού Παρατηρητηρίου της Ιαπωνίας, με επικεφαλής τον αστρονόμο Κο Αριμάτσου και δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Nature Astronomy.
Οι ερευνητές παρατήρησαν το αντικείμενο στις 10 Ιανουαρίου 2024, όταν πέρασε μπροστά από ένα μακρινό άστρο, προκαλώντας την προσωρινή απόκρυψη του φωτός του, φαινόμενο γνωστό ως «αστρική επιπρόσθεση». Τα τηλεσκόπια στις περιοχές Κιότο και Κίσο κατέγραψαν ότι το άστρο δεν εξαφανίστηκε απότομα, αλλά το φως του μειώθηκε και επανήλθε σταδιακά μέσα σε περίπου 1,5 δευτερόλεπτο.
Αυτό το σταδιακό «σβήσιμο» και η αργή επανεμφάνιση του φωτός θεωρούνται ισχυρή ένδειξη ύπαρξης αραιής ατμόσφαιρας, καθώς το φως φαίνεται να διαθλάται και να διασκορπίζεται πριν χαθεί πλήρως πίσω από το σώμα, παρόμοια με όσα συμβαίνουν στις ανατολές και τα ηλιοβασιλέματα στη Γη.
Παρατηρήσεις από τρίτο τηλεσκόπιο στη Φουκουσίμα έδειξαν ότι το άστρο εξασθένησε χωρίς να εξαφανιστεί εντελώς, ενισχύοντας περαιτέρω το σενάριο ύπαρξης ατμόσφαιρας γύρω από το σώμα.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η ατμοσφαιρική πίεση στο 2002 XV93 είναι εξαιρετικά χαμηλή, μόλις ένα έως δύο δεκάκις εκατομμυριοστά της γήινης ατμοσφαιρικής πίεσης.
Ο πλανητικός αστρονόμος Μάικλ Μπράουν από το Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Καλιφόρνια, ο οποίος δεν συμμετείχε στην έρευνα, αλλά είχε συμβάλει στην ανακάλυψη του ίδιου του αντικειμένου πριν από δύο δεκαετίες, δήλωσε ότι τα δεδομένα είναι «αρκετά πειστικά», αν και χαρακτήρισε την ύπαρξη ατμόσφαιρας «εξαιρετικά παράξενη».
Το 2002 XV93 ανήκει στα λεγόμενα «πλουτίνα», μια κατηγορία παγωμένων σωμάτων που βρίσκονται σε τροχιακό συντονισμό 3:2 με τον Ποσειδώνα, όπως συμβαίνει και με τον Πλούτωνα.
Οι επιστήμονες εξετάζουν τώρα πιθανά σενάρια για την προέλευση της ατμόσφαιρας. Σύμφωνα με τον Κο Αριμάτσου, αυτή θα μπορούσε να έχει δημιουργηθεί προσωρινά από εκρήξεις παγωμένων ηφαιστείων ή από υλικό που εκτινάχθηκε έπειτα από σύγκρουση με μικρότερο σώμα.
Μία εναλλακτική εξήγηση είναι ότι το αντικείμενο περιβάλλεται από λεπτό δακτύλιο, παρόμοιο με εκείνους του Κρόνου. Ωστόσο, οι ερευνητές θεωρούν αυτό το ενδεχόμενο λιγότερο πιθανό, καθώς ένας τέτοιος δακτύλιος θα έπρεπε να βρίσκεται πολύ κοντά στην επιφάνεια του σώματος και πιθανότατα δεν θα ήταν σταθερός.
Μέχρι σήμερα, ατμόσφαιρα έχει επιβεβαιωθεί μόνο σε λίγα μεγάλα αντικείμενα της εξώτερης περιοχής του Ηλιακού Συστήματος, όπως ο Πλούτωνας και ο Τρίτωνας. Παράλληλα, ίχνη μεθανίου έχουν εντοπιστεί και στον νάνο πλανήτη Μακεμάκε.
Ωστόσο, το 2002 XV93 φαίνεται να αποτελεί μοναδική περίπτωση, καθώς ακόμη και παρατηρήσεις από το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb δεν έχουν εντοπίσει στην επιφάνειά του παγωμένα αέρια όπως μεθάνιο, άζωτο ή μονοξείδιο του άνρακα, που θα μπορούσαν να εξατμιστούν και να δημιουργήσουν ατμόσφαιρα.
«Η φύση συνεχίζει να αποδεικνύεται πιο ευφάνταστη από εμάς», σχολίασε η πλανητική επιστήμονας Λέσλι Γιανγκ, υπογραμμίζοντας ότι κάθε ένας από αυτούς τους μακρινούς και παγωμένους κόσμους μπορεί να αποκαλύψει νέα στοιχεία για τη λειτουργία των ατμοσφαιρών στα άκρα του Ηλιακού Συστήματος.
