Η κλιμάκωση του πολέμου στη Μέση Ανατολή δεν προκαλεί μόνο γεωπολιτικές αναταράξεις, αλλά θέτει ήδη σε κατάσταση αυξημένης επιφυλακής τα οικονομικά επιτελεία σε όλη την Ευρώπη. Στην Ελλάδα, το βασικό ερώτημα που κυριαρχεί στους κυβερνητικούς κύκλους είναι ένα: πόσο θα διαρκέσει η κρίση.
«Το κλειδί είναι ένα: η διάρκεια», τονίζουν χαρακτηριστικά παράγοντες του οικονομικού επιτελείου, επισημαίνοντας ότι όσο παρατείνεται η σύγκρουση τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος για σημαντικές επιπτώσεις στην οικονομία.
Το «στρατηγείο» στο Γενικό Λογιστήριο
Στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους έχει ήδη στηθεί ένα άτυπο «στρατηγείο» παρακολούθησης των εξελίξεων. Εκεί αξιολογούνται σε πραγματικό χρόνο τα δεδομένα από τις διεθνείς αγορές ενέργειας, τη ναυτιλία και τις εμπορικές ροές, με στόχο να εντοπιστούν έγκαιρα πιθανές επιπτώσεις στα βασικά μεγέθη της ελληνικής οικονομίας.
Σύμφωνα με κυβερνητικά στελέχη, η πρώτη αντίδραση είναι ψύχραιμη. Ωστόσο, η κυβέρνηση εμφανίζεται έτοιμη να παρέμβει άμεσα εφόσον προκύψουν σοβαρές πιέσεις για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Ενέργεια: η μεγάλη ανησυχία
Η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά τις τιμές της ενέργειας. Το θέμα αναμένεται να κυριαρχήσει στις συζητήσεις του επόμενου Eurogroup, ενώ εκτιμάται ότι θα τεθεί ακόμη πιο ψηλά στην ατζέντα της ευρωπαϊκής ηγεσίας στο Euro Summit της 19ης Μαρτίου.
Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εξετάζουν ήδη το ενδεχόμενο έκτακτων παρεμβάσεων εάν υπάρξει νέα εκρηκτική άνοδος στις τιμές των καυσίμων και της ηλεκτρικής ενέργειας.
Η ανησυχία συνδέεται άμεσα με τη στρατηγική σημασία των Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% έως 30% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Οποιαδήποτε διαταραχή στη ναυσιπλοΐα της περιοχής μπορεί να προκαλέσει ισχυρό σοκ στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Ο κίνδυνος για την ελληνική οικονομία
Για την Ελλάδα, ένα νέο ενεργειακό σοκ θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις:
-
αναζωπύρωση του πληθωρισμού
-
συμπίεση της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών
-
αύξηση του λειτουργικού κόστους των επιχειρήσεων
Ιδιαίτερα ευάλωτοι θεωρούνται κλάδοι όπως η βιομηχανία, η αγροτική παραγωγή και οι μεταφορές.
Σύμφωνα με το δυσμενές σενάριο του κρατικού προϋπολογισμού, εάν η τιμή του πετρελαίου παραμείνει για μεγάλο διάστημα πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, τότε:
-
η ιδιωτική κατανάλωση θα μειωθεί κατά 0,7% σε σχέση με το βασικό σενάριο
-
οι επενδύσεις θα υποχωρήσουν κατά 0,9%
-
οι εισαγωγές σε ονομαστικούς όρους θα αυξηθούν κατά περίπου 7,4%, επιβαρύνοντας το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών
-
ο πληθωρισμός θα εκτιναχθεί στο 4,7%, από 2,2% στο βασικό σενάριο
Παράλληλα, το πραγματικό ΑΕΠ θα επιβραδυνθεί στο 1,9%, έναντι πρόβλεψης 2,4%. Ωστόσο, λόγω του πληθωρισμού το ονομαστικό ΑΕΠ θα αυξηθεί, οδηγώντας ακόμη και σε μικρή βελτίωση των δημοσιονομικών δεικτών.
Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι για να επαληθευτεί αυτό το σενάριο, οι υψηλές τιμές πετρελαίου θα πρέπει να διατηρηθούν για περίπου έναν χρόνο.
Πιέσεις σε τουρισμό, ναυτιλία και αγροτική παραγωγή
Εκτός από την ενέργεια, η παρατεταμένη ένταση στη Μέση Ανατολή μπορεί να προκαλέσει και άλλες οικονομικές επιπτώσεις.
Παρότι η Ελλάδα θεωρείται ασφαλής προορισμός, οι διεθνείς τουριστικές ροές συχνά επηρεάζονται από περιφερειακές κρίσεις. Παράλληλα, αυξάνεται η αβεβαιότητα για επενδύσεις, ενώ ήδη καταγράφεται άνοδος στα ασφάλιστρα κινδύνου για τη ναυτιλία.
Ταυτόχρονα, ανατιμήσεις παρατηρούνται στα λιπάσματα, γεγονός που αυξάνει το κόστος παραγωγής στον αγροτικό τομέα και ενδέχεται να μετακυλιστεί στις τιμές των τροφίμων.
Τα μέτρα που εξετάζει η κυβέρνηση
Από το βήμα της Βουλής, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι τα συναρμόδια υπουργεία βρίσκονται σε πλήρη ετοιμότητα για την ενεργοποίηση προληπτικών μέτρων.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
-
εντατικοί έλεγχοι στην αγορά καυσίμων
-
αυξημένη εποπτεία αποθεμάτων ενεργειακών προϊόντων
-
έλεγχοι για αγαθά πρώτης ανάγκης
Παράλληλα, εάν η τιμή του πετρελαίου παραμείνει κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι για έναν μήνα, εξετάζεται η ενεργοποίηση μέτρων στήριξης για τα νοικοκυριά μέσω επιδοτήσεων τύπου pass.
Το μεγάλο στοίχημα των επόμενων μηνών
Παρά τις διεθνείς αναταράξεις, το βασικό πακέτο φοροελαφρύνσεων για το 2027 – ύψους 800 έως 900 εκατ. ευρώ – δεν φαίνεται προς το παρόν να τίθεται σε κίνδυνο.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν θα υπάρξει δημοσιονομικός χώρος για πρόσθετες παρεμβάσεις σε περίπτωση που η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή επηρεάσει αρνητικά τα φορολογικά έσοδα.
Όπως παραδέχονται κυβερνητικοί παράγοντες, η Ελλάδα διαθέτει μεν αντοχές, όμως σε περίπτωση παρατεταμένης κρίσης το βάρος της αντιμετώπισης θα πρέπει να μεταφερθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
«Αν η κρίση κρατήσει πολύ, τότε θα χρειαστούν ευρωπαϊκές λύσεις», σημειώνουν χαρακτηριστικά. Και όπως επισημαίνουν, η πραγματική απάντηση για την οικονομία δεν θα δοθεί σήμερα – αλλά στη διάρκεια του πολέμου.