Η περιοδεία βιβλιοπαρουσιάσεων της «Ιθάκης» του Αλέξη Τσίπρα εξελίσσεται σε κάτι πολύ περισσότερο από πολιτιστικό γεγονός.
Από το Du Lac μέχρι τα Ιωάννινα, ο πρώην πρωθυπουργός οικοδομεί συστηματικά μια νέα πολιτική πλατφόρμα – ένα μείγμα αυτοκριτικής, ιδεολογικής επανατοποθέτησης και βεβαίως καθαρής επίθεσης στην κυβέρνηση Μητσοτάκη.
Το μήνυμα είναι σαφές: η επιστροφή του δεν είναι ζήτημα χρόνου, αλλά πολιτικής συνθήκης.
Όπως είπε: «Η προσπάθειά μας για την ανασύνθεση και επανίδρυση μιας κυβερνώσας αριστερής προοδευτικής παράταξης, δεν είναι μια εύκολη υπόθεση. Απαιτεί σχέδιο, απαιτεί κινητοποίηση, απαιτεί χρόνο» ανέφερε χαρακτηριστικά.
Μάλιστα, απευθυνόμενος σε ακροάτρια από το κοινό, ανέφερε πολύ χαρακτηριστικά: «Δεν είναι ζήτημα το πότε, είναι ζήτημα το πώς, είναι ζήτημα το πόσο αποφασισμένοι είμαστε».
«Πάνω από όλα» συμπλήρωσε, η προσπάθεια αυτή «απαιτεί όραμα και έμπνευση». «Ξέρω ότι δεν σας προτείνω έναν εύκολο δρόμο. Αλλά εμείς εδώ δεν είμαστε για τα εύκολα. Είμαστε για τα μεγάλα».
«Ζωή ή επιβίωση;» – Το δίλημμα ως πολιτικό εργαλείο
Ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί να επαναφέρει το πολιτικό πεδίο σε μια κοινωνική σύγκρουση πρώτης γραμμής.
Με το δίλημμα «ζωή ή επιβίωση» περιγράφει μια κοινωνία παγιδευμένη στην ακρίβεια, στις ανισότητες και στην εργασιακή ανασφάλεια. Πρόκειται για μια συνειδητή προσπάθεια να ξαναχτιστεί το κλασικό αντιπολιτευτικό δίπολο «πολλοί – λίγοι», που υπήρξε θεμέλιο της πολιτικής του ανόδου.
Όμως αυτή τη φορά, ο λόγος είναι πιο ώριμος και λιγότερο θριαμβευτικός: παραδέχεται ότι η ανασύνθεση μιας κυβερνώσας προοδευτικής παράταξης απαιτεί χρόνο, σχέδιο και κινητοποίηση. Με άλλα λόγια, παραδέχεται εμμέσως ότι το 2015 δεν αρκεί ως πολιτικό κεφάλαιο για το 2026.
Η επίθεση στο μοντέλο Μητσοτάκη: «φτηνή ανάπτυξη», καρτέλ και αδιαφάνεια
Η κριτική του Τσίπρα είναι σφοδρή και συγκεκριμένη. Μιλά για χώρα των απευθείας αναθέσεων, των ολιγοπωλίων και των καρτέλ, για ένα αναπτυξιακό μοντέλο που παράγει κέρδη χωρίς θεσμικό έλεγχο και κοινωνική προστασία. Οι αναφορές σε εργατικά δυστυχήματα και βιομηχανικές τραγωδίες λειτουργούν ως πολιτικό κατηγορητήριο: η ανάπτυξη χωρίς κράτος δικαίου γίνεται κοινωνικός κίνδυνος.
Παράλληλα, η πρόταση για ψηφιακή «Διαφάνεια» επιχειρεί να μετατρέψει την καταγγελία σε θεσμική πρόταση, προσδίδοντας τεχνοκρατική αξιοπιστία στον αντιπολιτευτικό λόγο. Είναι μια στροφή από τη ρητορική διαμαρτυρίας στη ρητορική κυβερνησιμότητας.
Συνταγματική Αναθεώρηση: σύγκρουση για τη νομιμοποίηση
Η φράση «μπορεί ο λύκος να φυλάξει τα πρόβατα;» συμπυκνώνει τη στρατηγική του κ.Τσίπρα: αμφισβήτηση της θεσμικής νομιμοποίησης της κυβέρνησης να προχωρήσει σε συνταγματικές τομές. Πρόκειται για υψηλού ρίσκου πολιτική κίνηση, καθώς μεταφέρει τη σύγκρουση από την πολιτική διαχείριση στο πεδίο της δημοκρατικής νομιμοποίησης.
Η έκκληση προς το ΠΑΣΟΚ – να μη δώσει συναίνεση – δείχνει ότι ο στόχος δεν είναι μόνο η ΝΔ, αλλά και η ηγεμονία στον προοδευτικό χώρο. Ο Τσίπρας δεν διεκδικεί απλώς συνεργασίες· διεκδικεί ηγεμονία.
«Μόνο μια καθαρή δημοκρατική-προοδευτική πλειοψηφία, που θα προκύψει από τις επόμενες εκλογές, μπορεί και πρέπει να προχωρήσει στις αναγκαίες συνταγματικές και θεσμικές τομές στην κατεύθυνση της δημοκρατίας, της προστασίας των δημόσιων αγαθών, στη κατεύθυνση της ισότητας στα δικαιώματα και τις ευκαιρίες, στη κατεύθυνση της Δικαιοσύνης» τόνισε.
Οι «πολλοί» ως εκλογικό μπλοκ: Περιφέρεια, αγρότες, νέοι
Η επαναλαμβανόμενη φράση «δεν απευθύνομαι στους βολεμένους» είναι πολιτικά στοχευμένη.
Ο Αλέξης Τσίπρας φαίνεται ότι χαράσσει καθαρά το κοινωνικό του ακροατήριο: νέοι αγρότες, εργαζόμενοι, επιστήμονες της διασποράς που επιστρέφουν, κοινωνικές συνεταιριστικές πρωτοβουλίες.
Το πρόγραμμα των επτά ρήξεων για την Περιφέρεια συνδυάζει κοινωνική οικονομία, τεχνολογική αυτονομία, αγροτική πολιτική και μεταναστευτική ένταξη – μια ατζέντα που φιλοδοξεί να μιλήσει σε ένα νέο παραγωγικό μπλοκ.
Οι 7 προτάσεις του, που σύμφωνα με τον ίδιο απαιτούν και ρήξεις με τα κατεστημένα συμφέροντα στους αντίστοιχους τομείς, «που έχουν συμφέρον τα πράγματα να μείνουν όπως ακριβώς είναι» αφορούν στα εξής πεδία:
- Μη κερδοσκοπικές ενεργειακές κοινότητες με προτεραιότητα στο δίκτυο.
- Θεσμική κατοχύρωση της Κοινοτικά Υποστηριζόμενης Γεωργίας.
- Ενίσχυση της τοπικής οικονομίας από ανακατεύθυνση Δημόσιων δαπανών
- Τεχνολογική αυτονομία.
- Νόμος περί ακαλλιεργησίας για την αξιοποίηση της γης.
- Ενσωμάτωση μεταναστών και προσφύγων στις τοπικές οικονομίες.
- Θεσμοθέτηση θετικών διακρίσεων υπέρ της υπαίθρου
Το στοίχημα είναι αν αυτή η αφήγηση μπορεί να γίνει πλειοψηφική ή αν θα παραμείνει ιδεολογικά συνεκτική αλλά εκλογικά μειοψηφική.
Μεταναστευτικό, Τέμπη, Βιολάντα και το καρφί στην Καρυστιανού
Η τριπλή διάσταση του μεταναστευτικού – αξιακή, ζήτημα ασφάλειας και οικονομική – δείχνει μια προσπάθεια να ξεφύγει από τον ιδεολογικό δογματισμό. Η επίμονη αναφορά στη διαφάνεια σε τραγωδίες όπως της Χίου και της Πύλου εντάσσεται στο ευρύτερο αφήγημα περί κράτους δικαίου.
Ωστόσο, χωρίς να την κατονομάσει, άφησε αιχμές προς τη Μαρία Καρυστιανού για πρόσφατη τοποθέτησή της, υπογραμμίζοντας ότι «η προστασία της ανθρώπινης ζωής είναι ιερή και αδιαπραγμάτευτη» και χαρακτηρίζοντας «ντροπή για τον λαό και την ιστορία μας» την αντιμετώπιση των μεταναστών ως «εισβολέων».
Παράλληλα, απέδωσε στην κυβέρνηση ευθύνες τόσο για την τραγωδία των Τεμπών όσο και για το δυστύχημα στη Βιολάντα, συνδέοντάς τα με το κυρίαρχο αναπτυξιακό μοντέλο.
Όπως είπε, «υπάρχουν στιγμές που η κοινωνία πληρώνει τη φτηνή ανάπτυξη και τη διαφθορά με ανθρώπινες τραγωδίες», κάνοντας λόγο για ένα σύστημα που θυσιάζει την ασφάλεια και την ανθρώπινη ζωή στον βωμό της παραγωγής και του κέρδους. Οι θάνατοι των εργατριών στη Βιολάντα, πρόσθεσε, δεν ήταν ένα τυχαίο περιστατικό, αλλά η αναπόφευκτη συνέπεια ενός μοντέλου που συνδυάζει εργασιακή επισφάλεια και θεσμική αδιαφάνεια.
Επιστροφή ηγεσίας ή πολιτικό rebranding;
Η «Ιθάκη» λειτουργεί ως πολιτικό rebranding. Ο Τσίπρας εμφανίζεται λιγότερο ως ο ηγέτης της ρήξης του 2015 και περισσότερο ως ένας πολιτικός που επιδιώκει θεσμικές μεταρρυθμίσεις, τεχνοκρατικές λύσεις και κοινωνικές συμμαχίες.
Ταυτόχρονα, διατηρεί τον ριζοσπαστικό τόνο περί «νέας μεταπολίτευσης», επιχειρώντας να συνδέσει το σήμερα με μια ιστορική αφήγηση αλλαγής.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η κοινωνία αναζητά μια νέα μεγάλη αφήγηση – ή αν έχει κουραστεί από μεγάλες αφηγήσεις χωρίς μετρήσιμα αποτελέσματα.
Η «Ιθάκη» ως πρόβα εξουσίας
Οι ομιλίες του Τσίπρα δεν είναι προεκλογικός λόγος. Είναι πρόβα εξουσίας. Η προσπάθεια να ξαναστηθεί ένα προοδευτικό μπλοκ με κοινωνική γείωση, θεσμική πρόταση και ηγεμονικό αφήγημα.
Το αν η «Ιθάκη» θα αποδειχθεί πολιτικός προορισμός ή απλώς ένα ακόμη κεφάλαιο πολιτικής νοσταλγίας, θα κριθεί στο πιο σκληρό πεδίο: στις κάλπες και στην κοινωνική πραγματικότητα. Και εκεί, οι «πολλοί» που επικαλείται, θα είναι αυτοί που τελικά θα αποφασίσουν αν ο Αλέξης Τσίπρας επιστρέφει – ή αν απλώς ξαναγράφει την πολιτική του ιστορία.