Έντονο προβληματισμό στον πολιτικό και νομικό κόσμο προκαλεί η προαναγγελία του Ηλία Κασιδιάρη για επαναδραστηριοποίησή του στην κεντρική πολιτική σκηνή, αμέσως μετά την αποφυλάκισή του, η οποία έχει προγραμματιστεί για σήμερα (15/9). Η συνήγορός του μάλιστα, έχει ήδη ανακοινώσει «σίγουρη» κάθοδό του στις επόμενες βουλευτικές εκλογές.
Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, είναι αν η έξοδος από τη φυλακή σημαίνει αυτομάτως και επιστροφή στην εκλογική διαδικασία. Η απάντηση των συνταγματολόγων που έχουν τοποθετηθεί δημόσια είναι σαφώς πιο σύνθετη.
Ο Ηλίας Κασιδιάρης καταδικάστηκε πρωτοδίκως το 2020 σε κάθειρξη 13 ετών και 6 μηνών για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης και παράνομη οπλοκατοχή. Σε δεύτερο βαθμό, η δίκη ολοκληρώθηκε τον περασμένο Μάρτιο, με το Πενταμελές Εφετείο Κακουργημάτων να διατηρεί την καταδίκη για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης και να επιβάλλει κάθειρξη 13 ετών. Η αποφυλάκισή του έρχεται μετά από σχεδόν 7 χρόνια κράτησης, καθώς συνυπολογίστηκαν και ευεργετικοί χρόνοι έκτισης λόγω εργασίας στις φυλακές.
Το «κλειδί» βρίσκεται στο 2033
Μετά την υπόθεση των «Σπαρτιατών» και τις αποκαλύψεις για τον ρόλο του Κασιδιάρη στην πραγματική ηγεσία του κόμματος, το εκλογικό πλαίσιο θωρακίστηκε. Η σχετική νομοθεσία προβλέπει ότι η απαγόρευση συμμετοχής στην κατάρτιση εκλογικών συνδυασμών συνδέεται με τη διάρκεια της επιβληθείσας ποινής και όχι με τον πραγματικό χρόνο παραμονής στη φυλακή. Το 2023 ο Άρειος Πάγος είχε αποκλείσει από τις εκλογές το κόμμα «Εθνικό Κόμμα ΕΛΛΗΝΕΣ», κρίνοντας ότι η πραγματική ηγεσία του ασκούνταν από τον καταδικασμένο Κασιδιάρη.
Αυτό σημαίνει, σύμφωνα με την ερμηνεία που δίνουν οι συνταγματολόγοι, ότι η αποφυλάκιση δεν αίρει αυτομάτως το εκλογικό κώλυμα. Η απαγόρευση, με βάση την καταδίκη του 2020, εκτείνεται έως το 2033.
Χαρακτηριστική είναι η θέση του Νίκου Αλιβιζάτου, ο οποίος μιλώντας στο Mega υποστήριξε: «Τα 14 χρόνια της ποινής είναι τα χρόνια που επέβαλε το δικαστήριο και όχι τα χρόνια της εκτίσεως της ποινής. Άρα δεν μπορεί να κατέβει». Ο ίδιος σημείωσε ότι τον τελευταίο λόγο θα έχει ο Άρειος Πάγος κατά την ανακήρυξη των συνδυασμών.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται ο αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου του ΕΚΠΑ Νίκος Παπασπύρου. Όπως εξηγεί, «η αποφυλάκιση είναι αδιάφορη». Πρόσωπο που έχει καταδικαστεί για εγκληματική οργάνωση δεν επιτρέπεται να μετέχει στην ηγεσία πολιτικού κόμματος για όλη τη διάρκεια της ποινής, με αφετηρία την πρωτόδικη απόφαση.
Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά: «Αν επομένως καταδικάστηκε το 2020 σε ποινή 13 ετών, η ισχύς των απαγορευτικών εκτείνεται έως το 2033». Παράλληλα, σημειώνει ότι αν ο καταδικασθείς μετέχει στην ηγεσία, ακόμη και αν αυτό γίνεται αποκρυπτόμενα, ο Άρειος Πάγος δεν μπορεί να ανακηρύξει τους συνδυασμούς του κόμματος.
Υπάρχει, πάντως, μία σημαντική νομική «χαραμάδα»: ο Κασιδιάρης μπορεί να κατέλθει ως ανεξάρτητος υποψήφιος σε μεμονωμένη εκλογική περιφέρεια, καθώς εκεί δεν απαιτείται κατάθεση εκλογικού συνδυασμού. Ωστόσο, η εκλογή του θεωρείται απίθανη, καθώς για την είσοδο στη Βουλή απαιτείται το πανελλαδικό όριο του 3%.
Από την πλευρά του, ο συνταγματολόγος Ξενοφών Κοντιάδης επισημαίνει ότι οι απαντήσεις πρέπει να δοθούν με βάση τη νομολογία των ανώτατων δικαστηρίων και όχι τις ερμηνείες που μπορεί να δώσει κάθε νομικός ή ο ίδιος ο Κασιδιάρης. Το συμπέρασμά του είναι κατηγορηματικό: «υποψηφιότητα Κασιδιάρη στις εκλογές σε συνδυασμό ή ως μέλους της ηγεσίας πολιτικού κόμματος που επιδιώκει να μετάσχει στις εκλογές θα είναι επιτρεπτή με βάση την ισχύουσα εκλογική νομοθεσία μετά τον Οκτώβριο του 2033».
Έτσι, το πολιτικό ερώτημα που ανοίγει με την αποφυλάκιση της 15ης Σεπτεμβρίου έχει και μια σαφή θεσμική διάσταση: ο Κασιδιάρης μπορεί να επιστρέψει στην πολιτική δράση, αλλά η επιστροφή του στις εκλογές μέσω πολιτικού φορέα φαίνεται, με τα σημερινά δεδομένα, να προσκρούει στο ισχύον εκλογικό πλαίσιο για αρκετά ακόμη χρόνια.
Γ.Δ.