Σε μια νέα πραγματικότητα ασφάλειας βρίσκεται η Ευρώπη, όπου η μετανάστευση παύει να αποτελεί αποκλειστικά ανθρωπιστικό ζήτημα ή διαχειριστική πρόκληση και μετατρέπεται σε εργαλείο υβριδικής πίεσης και γεωπολιτικού εξαναγκασμού, όπως επισημαίνει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης σε άρθρο του στο .
Ο Έλληνας πρωθυπουργός σημειώνει ότι το περιβάλλον ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει αλλάξει ριζικά. Πέρα από τις συμβατικές στρατιωτικές απειλές και τις κυβερνοεπιθέσεις, η ΕΕ αντιμετωπίζει τη σκόπιμη εργαλειοποίηση της μετανάστευσης από κρατικούς και μη κρατικούς δρώντες. Στόχος τους είναι να δοκιμάσουν την ανθεκτικότητα της Ευρώπης, να υπονομεύσουν τη συνοχή της και να αποσπάσουν πολιτικές παραχωρήσεις.
Ως παραδείγματα αιφνίδιων, μαζικών και συντονισμένων μεταναστευτικών ροών –που συχνά αφορούν δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους μέσα σε λίγες μέρες– αναφέρονται:
-
Τα γεγονότα στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα.
-
Η κρίση στα ελληνικά χερσαία σύνορα με την Τουρκία στον Έβρο το 2020.
-
Τα περιστατικά στα σύνορα της Λιθουανίας, της Πολωνίας και της Λετονίας με τη Λευκορωσία το 2021.
Υπό αυτές τις ακραίες συνθήκες, τα εθνικά συστήματα ασύλου και υποδοχής κινδυνεύουν με παράλυση, η λειτουργία του χώρου Σένγκεν δοκιμάζεται και η εμπιστοσύνη των πολιτών διαβρώνεται.
Τα Όρια των Υφιστάμενων Εργαλείων & Η Πρόταση για Νέο Μηχανισμό
Παρά την πρόοδο που σημειώθηκε με το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, τα σημερινά εργαλεία έχουν σχεδιαστεί για καταστάσεις που παραμένουν διαχειρίσιμες. Δεν ανταποκρίνονται επαρκώς σε σενάρια όπου οι ροές οργανώνονται ή διευκολύνονται ως de facto υβριδική απειλή.
Για την κάλυψη αυτού του κενού, ο Κυριάκος Μητσοτάκης προτείνει τη θέσπιση ενός ειδικού ευρωπαϊκού μηχανισμού έκτακτης ανάγκης, με σαφή και αντικειμενικά κριτήρια ενεργοποίησης:
-
Ποσοτικά κριτήρια: Έκταση και ταχύτητα των αφίξεων σε σχέση με τις δυνατότητες της εκάστοτε χώρας.
-
Ποιοτικά κριτήρια: Ενδείξεις συντονισμού, διευκόλυνσης ή εμπλοκής τρίτων χωρών και δικτύων οργανωμένου εγκλήματος.
Έκτακτα Μέτρα και Δικλίδες Ασφαλείας
Με την ενεργοποίηση του ειδικού καθεστώτος, ο μηχανισμός θα επιτρέπει:
-
Προσωρινή και αναλογική προσαρμογή των διαδικασιών: Εφαρμογή ταχειών διαδικασιών ασύλου, ιδίως για άτομα από χώρες με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης διεθνούς προστασίας.
-
Προσωρινή αναστολή αιτήσεων ασύλου: Σε εξαιρετικές περιπτώσεις ακραίας πίεσης (στα χερσαία σύνορα ή μετά από μαζικές αφίξεις διά θαλάσσης), τα κράτη-μέλη να μπορούν να αναστέλλουν προσωρινά την υποβολή αιτήσεων από νεοαφιχθέντες.
-
Ταχείες επιστροφές: Άμεση επιστροφή όσων δεν δικαιούνται παραμονή, σε πλήρη συμμόρφωση με τη νομιμότητα της ΕΕ.
Ο πρωθυπουργός υπογραμμίζει ότι αυτά τα μέτρα δεν αποτελούν απομάκρυνση από τις ευρωπαϊκές αξίες, αλλά αναγκαία προσαρμογή στις νέες συνθήκες. Θα διέπονται από αυστηρούς χρονικούς περιορισμούς και αδιαπραγμάτευτη τήρηση του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ και της αρχής της μη επαναπροώθησης.
Αυτόματη Ευρωπαϊκή Αλληλεγγύη
Η διατήρηση της ισορροπίας είναι αδύνατη χωρίς ουσιαστική αλληλεγγύη. Κανένα κράτος πρώτης γραμμής δεν πρέπει να μένει μόνο του. Με την ενεργοποίηση του μηχανισμού, θα πρέπει να κινητοποιούνται αυτομάτως:
-
Επιχειρησιακή υποστήριξη από οργανισμούς της ΕΕ.
-
Συντονισμένες προσπάθειες επιστροφών.
-
Οικονομική και τεχνική βοήθεια.
Καταλήγοντας, ο Κυριάκος Μητσοτάκης τονίζει ότι η αναγνώριση της εργαλειοποίησης της μετανάστευσης δεν συνιστά κινδυνολογία αλλά ρεαλισμό. Η ΕΕ οφείλει να εξοπλιστεί με τα κατάλληλα νομικά και επιχειρησιακά μέτρα για την προστασία των εξωτερικών της συνόρων, τη διατήρηση της εσωτερικής της σταθερότητας και την αποτροπή εχθρικών δρώντων.