Κατά κράτος «νίκησαν» οι δανειολήπτες τους χρηματοδοτικούς φορείς (τράπεζες και servicers) ενώπιον των δικαστηρίων, «εξουδετερώνοντας», όπως φαίνεται και από νέα απόφαση του Αρείου Πάγου, ένα βασικό επιχείρημα των πιστωτών, με το οποίο προσπάθησαν συστηματικά να μπλοκάρουν ρυθμίσεις βάσει του νόμου Κατσέλη. Το επιχείρημα ήταν ότι οι δανειολήπτες είχαν υπερχρεωθεί από δόλο, γι' αυτό και δεν έπρεπε να έχουν δικαίωμα ρύθμισης με τον νόμο Κατσέλη.
Ο Άρειος Πάγος, με την υπ' αριθμόν 1348/2026 απόφασή του —η οποία δημοσιεύθηκε επιμελεία του δικηγόρου Πειραιά, Γιώργου Καλτσά— επαναπροσδιορίζει αυστηρά τα κριτήρια απόδειξης του ενδεχόμενου δόλου στις υποθέσεις υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων (Ν. 3869/2010), ακυρώνοντας απορριπτική απόφαση Ειρηνοδικείου που είχε βασιστεί σχεδόν αποκλειστικά στον υψηλό αριθμό των δανείων της οφειλέτριας.
Η απόφαση αυτή δημιουργεί ένα ισχυρό νομολογιακό προηγούμενο, επιβάλλοντας στα δικαστήρια της ουσίας εμπεριστατωμένη οικονομοτεχνική ανάλυση και απόλυτη τεκμηρίωση των οικονομικών μεγεθών, προτού απορρίψουν αιτήσεις δανειοληπτών.
Ο υτπερδανεισμός δεν ταυτίζεται αυτόματα με δόλο
Η υπόθεση αφορούσε οφειλέτρια η οποία είχε αναλάβει 21 δανειακές συμβάσεις σε οκτώ πιστωτικά ιδρύματα, συσσωρεύοντας συνολικό χρέος ύψους 1.270.301,20 ευρώ. Το Ειρηνοδικείο Αθηνών είχε απορρίψει την αίτηση υπαγωγής της, κάνοντας δεκτή την ένσταση περί ενδεχόμενου δόλου.
Το Ανώτατο Δικαστήριο αναίρεσε την απόφαση, ξεκαθαρίζοντας ότι για τη στοιχειοθέτηση του ενδεχόμενου δόλου απαιτείται γνώση και αποδοχή της μόνιμης αδυναμίας πληρωμών κατά τον χρόνο ανάληψης του χρέους. Η απλή ανάληψη πολλαπλών δανειακών υποχρεώσεων, από μόνη της, δεν επαρκεί για να αποδείξει τον δόλο, εάν δεν συσχετιστεί με τα συγκεκριμένα οικονομικά δεδομένα της περιόδου.
Τα κενά της πρωτόδικης απόφασης
Ο Άρειος Πάγος εντόπισε ανεπαρκείς αιτιολογίες που καθιστούσαν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο (άρθρο 560 αριθ. 6 ΚΠολΔ). Το Ειρηνοδικείο παρέλειψε να εξειδικεύσει τα κρίσιμα εκείνα οικονομικά μεγέθη που θα αποδείκνυαν ότι η οφειλέτρια προέβλεψε και αποδέχθηκε την οικονομική της κατάρρευση. Συγκεκριμένα, η ακυρωθείσα απόφαση δεν προσδιόριζε:
- Τον ακριβή χρόνο λήψης του συνόλου των τραπεζικών προϊόντων (πέραν ορισμένων δανείων της διετίας 2004-2006).
- Τα καθαρά ατομικά και οικογενειακά εισοδήματα αναλυτικά, κατά τα έτη δημιουργίας των οφειλών.
- Το ακριβές ύψος των μηνιαίων δόσεων που απαιτούνταν για την ταυτόχρονη εξυπηρέτηση των συμβάσεων.
- Τις μηνιαίες δαπάνες διαβίωσης της ιδίας και της οικογένειάς της την επίμαχη χρονική περίοδο.
Η σημασία της απόφασης για τράπεζες και servicers
Η αναπομπή της υπόθεσης για νέα εκδίκαση αυστηροποιεί το πλαίσιο αντιδικίας για τις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων (servicers) και τα πιστωτικά ιδρύματα. Πλέον, οι πιστωτές υποχρεούνται να προσκομίζουν αναλυτικούς οικονομικούς πίνακες της χρονικής περιόδου δανεισμού. Παράλληλα, τα δικαστήρια οφείλουν, κάνοντας χρήση του ανακριτικού συστήματος (άρθρα 744, 759 ΚΠολΔ), να τεκμηριώνουν με απόλυτη ακρίβεια τη δυσαναλογία εισοδημάτων και δόσεων, προτού κρίνουν ότι ο δανειολήπτης ενήργησε δολίως.
Η παρακαταθήκη του Νόμου 3869/2010
Σημειώνεται ότι, παρότι η ισχύς του νόμου 3869/2010 έχει λήξει προ πολλού, η δικαστική του εφαρμογή και οι εν ενεργεία ρυθμίσεις του αποτελούν τον βασικότερο πυλώνα διαχείρισης μη εξυπηρετούμενων απαιτήσεων.
Σύμφωνα με την πρόσφατη Έκθεση Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας της Τράπεζας της Ελλάδος (Ιούνιος 2026), οι ρυθμίσεις που υπόκεινται σε καθεστώς νομικής προστασίας –όπου δεσπόζει ο νόμος Κατσέλη– αποτελούν μακράν τον συνηθέστερο τύπο οριστικής διευθέτησης απαιτήσεων, καταλαμβάνοντας το 59,5% του συνολικού μείγματος.
Στη δεύτερη θέση, με μεγάλη διαφορά, ακολουθούν οι πλειστηριασμοί με ποσοστό 28,0% και έπονται οι λύσεις διακανονισμού απαιτήσεων με 11,1%. Οι λοιπές εξωδικαστικές ενέργειες και η εθελοντική εκποίηση ενυπόθηκου ακινήτου καταγράφουν περιθωριακά ποσοστά της τάξης του 1,1% και 0,3% αντίστοιχα.
Η εικόνα αυτή αποτυπώνεται καθαρά και στην τρέχουσα παραγωγή ρυθμίσεων των Εταιρειών Διαχείρισης Απαιτήσεων (στοιχεία Σεπτεμβρίου 2026), όπου ο Ν. 3869 συνεχίζει να επηρεάζει χιλιάδες οφειλέτες και δεκάδες εκατομμύρια ευρώ:
- Βάσει αριθμού οφειλετών:Η Intrum κατέγραψε 1.584 συνολικές ρυθμίσεις, εκ των οποίων οι 694 αφορούν τον Ν. 3869. Στην Qquant, από τους 1.289 οφειλέτες που ρυθμίστηκαν, το τμήμα εκτός των 1.166 διμερών συμφωνιών εντάσσεται κυρίως στον νόμο Κατσέλη. Αντίστοιχο είναι το αποτύπωμα στην CEPAL, όπου σε 582 οφειλέτες, οι 165 αφορούσαν λύσεις πέραν των στενών διμερών ρυθμίσεων (417).
- Βάσει ύψους δανείων: Από τα 181,16 εκατ. ευρώ της συνολικής παραγωγής ρυθμίσεων της Intrum, τα 173,17 εκατ. ευρώ αποτελούν αποκλειστικά διμερείς ρυθμίσεις, ενώ το υπολειπόμενο ποσό των περίπου 8 εκατ. ευρώ αφορά αποκλειστικά δικαστικές ρυθμίσεις του Ν. 3869. Παρόμοια είναι η εικόνα στην DoValue, όπου σε συνολικό ύψος δανείων 142,23 εκατ. ευρώ τα 137,08 εκατ. είναι διμερείς ρυθμίσεις (με τα υπόλοιπα 5,15 εκατ. να εντάσσονται στον Ν. 3869), καθώς και στην CEPAL, όπου από το σύνολο των 109,32 εκατ. ευρώ, τα 91,48 εκατ. αντιστοιχούν σε διμερείς ρυθμίσεις και σχεδόν 17,8 εκατ. ευρώ ρυθμίζονται μέσω του νόμου Κατσέλη.