Τεράστια «διαρροή» φορολογικών εσόδων, με τρόπο που αυξάνει την αδιαφάνεια και την πολυπλοκότητα του φορολογικού συστήματος, αποκαλύπτει ειδική ανάλυση του ΙΟΒΕ για τις φοροαπαλλαγές και τη συνεχή αύξησή τους την τελευταία δεκαετία. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι φορολογικές δαπάνες μέσα σε μία δεκαετία εκτινάχθηκαν κατά 650%, με μεγάλες αυξήσεις μετά το 2020.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει το ΙΟΒΕ (γράφημα), το συνολικό κόστος των φοροαπαλλαγών στην Ελλάδα από τα 3,042 δισ. ευρώ που ήταν το 2014, σκαρφάλωσε στο αστρονομικό ποσό των 22,881 δισ. ευρώ το 2024. Η άνοδος αυτή αποτυπώνει μια βαθιά δομική αλλαγή στον τρόπο που το κράτος διαχειρίζεται τα έσοδά του, καθώς πλέον οι φοροαπαλλαγές αντιστοιχούν στο 34,2% των συνολικών φορολογικών εσόδων της χώρας, έναντι μόλις 6,6% πριν από δέκα χρόνια.
Κόστος φορολογικών δαπανών (€ εκατ.) ανά έτος στην Ελλάδα, 2014-2014
Η ακτινογραφία των απαλλαγών
Η ανάλυση του ΙΟΒΕ δείχνει ότι το 2024 η «μερίδα του λέοντος» των φοροαπαλλαγών κατευθύνθηκε στη φορολογία κεφαλαίου, η οποία απορρόφησε το 39,6% του συνολικού κόστους. Οι δύο υποκατηγορίες με τη μεγαλύτερη επιβάρυνση για τα κρατικά ταμεία ήταν ο Ειδικός Φόρος επί των Ακινήτων (ΕΦΑ) και ο φόρος μεταβίβασης ακινήτων.
Ακολουθεί ο φόρος εισοδήματος νομικών προσώπων με ποσοστό 25,4%, όπου κυριαρχούν οι απαλλαγές για έσοδα από επιχειρηματική δραστηριότητα συγκεκριμένων νομικών προσώπων και τα μερίσματα. Στην τρίτη θέση βρίσκεται η φορολογία φυσικών προσώπων (21,6%), με το μεγαλύτερο κόστος να εντοπίζεται στη μείωση φόρου για εισοδήματα από μισθωτή εργασία, συντάξεις και αγροτική δραστηριότητα.
Γιατί «φούσκωσαν» τόσο πολύ;
Η έκθεση σημειώνει ότι η αυξητική πορεία ήταν συνεχής, με εξαίρεση το 2020 λόγω της πανδημίας. Ωστόσο, η πιο απότομη άνοδος καταγράφηκε από το 2021 και μετά. Αυτό αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό σε συγκεκριμένες πολιτικές αποφάσεις, όπως:
- Η αναπροσαρμογή των αντικειμενικών αξιών, που αύξησε τις αποτιμήσεις ακινήτων τα οποία εξαιρούνται από τον ΕΦΑ.
- Η αύξηση του αφορολόγητου ορίου για δωρεές και γονικές παροχές στις 800.000 ευρώ.
- Τα μέτρα στήριξης κατά την ενεργειακή κρίση.
Το τίμημα της πολυπλοκότητας
Το ΙΟΒΕ προειδοποιεί ότι αν και οι φοροαπαλλαγές αποτελούν εργαλείο άσκησης κοινωνικής και οικονομικής πολιτικής, η υπερβολική χρήση τους συνοδεύεται από σοβαρά μειονεκτήματα. Το φορολογικό σύστημα καθίσταται εξαιρετικά πολύπλοκο και λιγότερο διαφανές, ενώ στερεί πολύτιμους πόρους από το κράτος που θα μπορούσαν να κατευθυνθούν σε δημόσια αγαθά, όπως η υγεία και η παιδεία.
Είναι χαρακτηριστικό ότι η Ελλάδα το 2024 εμφάνισε το δεύτερο υψηλότερο «κενό πολιτικής» στον ΦΠΑ μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ, ακριβώς λόγω των πολλών εξαιρέσεων και μειωμένων συντελεστών.
Η ανάγκη για «κούρεμα» και απλοποίηση
Η έκθεση καταλήγει με μια σαφή σύσταση: την ανάγκη περιορισμού της εξάπλωσης των φοροαπαλλαγών και τη μετάβαση σε ένα πιο απλοποιημένο και δίκαιο φορολογικό σύστημα. Με τις φοροαπαλλαγές στην Ελλάδα (34,2%) να ξεπερνούν κατά πολύ τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (21,4% για 18 χώρες της ΕΕ το 2023), το μήνυμα προς το οικονομικό επιτελείο είναι σαφές: η σύγκλιση με την υπόλοιπη Ευρώπη απαιτεί τολμηρές παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της διάβρωσης της φορολογικής βάσης.