Σε έναν νέο κύκλο αβεβαιότητας εισέρχεται η παγκόσμια οικονομία, καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή δημιουργεί ένα νέο και ασύμμετρο σοκ και απειλεί να εκτροχιάσει την εύθραυστη ανάκαμψη από τις προηγούμενες κρίσεις.
Σύμφωνα με μια άκρως ανησυχητική, κοινή ανάλυση οκτώ κορυφαίων διευθυντικών στελεχών του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), ο πλανήτης βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα παγκόσμιο αλλά εξαιρετικά ασύμμετρο σοκ. Το κόστος κατανέμεται άνισα: οι εισαγωγείς ενέργειας, οι φτωχότερες χώρες και όσες διαθέτουν περιορισμένα δημοσιονομικά αποθέματα θα υποστούν τα μεγαλύτερα πλήγματα.
Όπως επισημαίνει η ανάλυση, που δημοσιεύεται λίγο πριν επικαιροποιηθούν οι προβλέψεις του Ταμείου για την παγκόσμια οικονομία, «όλοι οι δρόμοι οδηγούν σε υψηλότερες τιμές και βραδύτερη ανάπτυξη», με το μέγεθος της ζημιάς να εξαρτάται από τη διάρκεια και την εξάπλωση της σύγκρουσης.
Ενεργειακός εφιάλτης: Το «κλείσιμο» του Ορμούζ
Η ενέργεια αποτελεί το κύριο κανάλι μετάδοσης της κρίσης. Η de facto διακοπή της διέλευσης από το Στενό του Ορμούζ έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη διαταραχή στην ιστορία της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου, λειτουργώντας ως ένας «ξαφνικός, βαρύς φόρος» για τις χώρες που εισάγουν καύσιμα.
Ασία και Ευρώπη βρίσκονται στο επίκεντρο αυτού του σοκ, καθώς εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές ενέργειας από τον Περσικό. Περίπου το 25-30% του παγκόσμιου πετρελαίου και το 20% του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ, τονίζει το ΔΝΤ.
Ο εφιάλτης της ενεργειακής κρίσης του 2021 - 2022 επιστρέφει στην Ευρώπη, υπογραμμίζουν οι οικονομολόγοι του Ταμείου. Χώρες όπως η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες λόγω της εξάρτησής τους από το φυσικό αέριο, ενώ αντίθετα, η Γαλλία και η Ισπανία προστατεύονται καλύτερα λόγω των πυρηνικών και των ΑΠΕ.
Το νέο σοκ δημιουργεί κερδισμένους και χαμένους ακόμη και ανάμεσα στους εξαγωγείς πετρελαίου και φυσικού αερίου. Ενώ οι εξαγωγείς πετρελαίου που δεν εξαρτώνται από το Ορμούζ μπορεί να δουν τα ταμεία τους να γεμίζουν, οι παραγωγοί του Κόλπου που αντιμετωπίζουν περιορισμούς στις εξαγωγές λόγω των προβλημάτων διαμετακόμισης, θα δουν ελάχιστα οφέλη.
Εφοδιαστική αλυσίδα: Απειλή για την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια
Ο πόλεμος επανασχεδιάζει τον χάρτη του παγκόσμιου εμπορίου. Η αλλαγή πορείας των πλοίων εκτοξεύει τα κόστη ναύλων και ασφάλισης και αυξάνει δραματικά τους χρόνους παράδοσης. Το πιο ανησυχητικό, ωστόσο, είναι η απειλή για την παγκόσμια διατροφική αλυσίδα.
Το 1/3 των παγκόσμιων φορτίων λιπασμάτων περνά από το Ορμούζ. Η διακοπή αυτή σημειώνεται ακριβώς στην αρχή της περιόδου σποράς στο Βόρειο Ημισφαίριο, απειλώντας τις σοδειές και πιέζοντας τις τιμές των τροφίμων προς τα πάνω.
Στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, τα τρόφιμα αντιπροσωπεύουν το 36% της κατανάλωσης (έναντι μόλις 9% στις προηγμένες οικονομίες). Μια έκρηξη τιμών δεν είναι απλώς οικονομικό, αλλά εξαιρετικά σοβαρό κοινωνικοπολιτικό πρόβλημα.
Διαταραχές καταγράφονται και σε άλλα κρίσιμα υλικά, όπως το ήλιο (απαραίτητο για ημιαγωγούς και ιατρικά μηχανήματα) και το θείο, η έλλειψη του οποίου μπορεί να πλήξει την παραγωγή νικελίου στην Ινδονησία (απαραίτητο για τις μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων).
Πληθωρισμός: Ο κίνδυνος ενός νέου φαύλου κύκλου
Ακριβώς τη στιγμή που πολλές κεντρικές τράπεζες άρχισαν να βλέπουν τον πληθωρισμό να πλησιάζει τους στόχους τους, το νέο ράλι στις τιμές ενέργειας και τροφίμων απειλεί να αναζωπυρώσει τις πιέσεις.
Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι αν οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις πειστούν ότι ο πληθωρισμός θα παραμείνει υψηλός για μεγάλο διάστημα, οι προσδοκίες θα ενσωματωθούν στους μισθούς και τις τιμές. Σε μια τέτοια περίπτωση, η συγκράτηση του σοκ θα απαιτήσει μια πολύ πιο απότομη και επώδυνη οικονομική επιβράδυνση, που θα προκληθεί από την αύξηση επιτοκίων από τις κεντρικές τράπεζες.
Ασφυξία στις χρηματοπιστωτικές αγορές
Το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα βιώνει ήδη τις πρώτες ισχυρές αναταράξεις: οι μετοχές υποχωρούν, οι αποδόσεις των ομολόγων αυξάνονται και η μεταβλητότητα χτυπά «κόκκινο». Αυτό μεταφράζεται σε αυξημένο κόστος εξυπηρέτησης χρέους για κυβερνήσεις και επιχειρήσεις.
Οι αναδυόμενες οικονομίες και τα κράτη χαμηλού εισοδήματος βρίσκονται στη χειρότερη θέση, καθώς βλέπουν τα νομίσματά τους να πιέζονται και τα ελλείμματά τους να διευρύνονται λόγω του αυξημένου κόστους εισαγωγών.
Το Ταμείο κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, υπενθυμίζοντας ότι αυτές οι περίπλοκες αναταράξεις έρχονται σε μια περίοδο που το παγκόσμιο χρέος βρίσκεται ήδη σε επίπεδα ρεκόρ.
Οι ειδικοί του ΔΝΤ καλούν τις κυβερνήσεις να υιοθετήσουν εξαιρετικά προσεκτικές και στοχευμένες πολιτικές, προσαρμοσμένες στις ανάγκες κάθε χώρας, ιδίως για εκείνες που δεν διαθέτουν δημοσιονομικά περιθώρια. Το Ταμείο δηλώνει παρών για να στηρίξει τα πιο ευάλωτα μέλη του, προσφέροντας συμβουλές και οικονομική βοήθεια. Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά η διευθύντρια του ΔΝΤ, Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα: «Σε έναν αβέβαιο κόσμο, περισσότερες χώρες χρειάζονται περισσότερο την υποστήριξή μας. Είμαστε εκεί γι' αυτές».
