Συμφωνία Ε.Ε.–Mercosur: Ευκαιρία ή απειλή για τους έλληνες αγρότες - Οι προοπτικές και οι κίνδυνοι

Η συμφωνία Mercosur – Ευρωπαϊκής Ένωσης, που συνδέει την Ευρώπη με τις χώρες της Νότιας Αμερικής (Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη και Ουρουγουάη), είναι μία από τις μεγαλύτερες εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ, η οποία υπεγράφη τυπικά το 2019 μετά από περίπου 20 χρόνια διαπραγματεύσεων.

Στόχος της συμφωνίας είναι η ενίσχυση του εμπορίου και των επενδύσεων μέσω μείωσης δασμών, ποσοστώσεων και αρχών για περιβαλλοντικά και εργασιακά πρότυπα.

Ωστόσο, η εφαρμογή της πλήρους συμφωνίας εξαρτάται από την κύρωση από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ και έχει προκαλέσει έντονες συζητήσεις για τις επιπτώσεις στον αγροτικό τομέα, ιδιαίτερα σε χώρες όπως η Ελλάδα.

Τι προβλέπει η συμφωνία

1. Μείωση δασμών και άνοιγμα αγορών
   Η ΕΕ θα μειώσει ή θα καταργήσει δασμούς σε προϊόντα από τις χώρες Mercosur, όπως μοσχάρι, χοιρινό, ζάχαρη, καφέ και σόγια. Αντίστοιχα, οι χώρες Mercosur θα μειώσουν δασμούς σε ευρωπαϊκά προϊόντα, όπως αυτοκίνητα, μηχανήματα και ορισμένα αγροτικά προϊόντα (τυριά, κρασιά, ελαιόλαδο), αλλά υπό ποσοστώσεις (quota).

2. Προστασία ευαίσθητων προϊόντων
   Ορισμένα προϊόντα, όπως το ευρωπαϊκό βόειο κρέας και τα γαλακτοκομικά, υπόκεινται σε ποσοστώσεις για να περιοριστεί η εισαγωγή φθηνών προϊόντων σε μεγάλες ποσότητες. Για παράδειγμα, η συμφωνία προβλέπει εξαγωγές 99.000 τόνων βόειου κρέατος προς την ΕΕ – μόλις το 1,6% της παραγωγής της Ένωσης.

3. Υπηρεσίες και δημόσιες συμβάσεις
   Προβλέπεται ανταγωνιστική πρόσβαση σε δημόσιες συμβάσεις στις χώρες Mercosur, χωρίς πλήρη απελευθέρωση της αγοράς.

4. Περιβαλλοντικά και εργασιακά πρότυπα
   Η συμφωνία περιλαμβάνει αναφορές σε διεθνή περιβαλλοντικά και εργασιακά πρότυπα, αλλά αυτά δεν είναι δεσμευτικά, γεγονός που περιορίζει την πρακτική εφαρμογή τους.

Γιατί αντιδρούν οι αγρότες

Οι Έλληνες αγρότες εκφράζουν έντονη ανησυχία. Όπως τονίζουν, η συμφωνία μπορεί να πλημμυρίσει την αγορά με φθηνότερα προϊόντα και να προκαλέσει ανυπολόγιστη ζημιά στα εισοδήματά τους:

• Η Ελλάδα εισήγαγε το 2024 από τις χώρες Mercosur αγροτικά προϊόντα αξίας 452,1 εκατ. ευρώ, ενώ οι εξαγωγές προς τις ίδιες χώρες ήταν μόλις 34,5 εκατ. ευρώ.

• Οι εισαγωγές περιλαμβάνουν βόειο κρέας, πουλερικά, σόγια, καλαμπόκι, ζάχαρη και ρύζι – προϊόντα που αυξάνουν το κόστος στην εγχώρια κτηνοτροφία και εντείνουν την εξάρτηση από τρίτες χώρες.

• Ιδιαίτερη ανησυχία υπάρχει για τις γενετικά τροποποιημένες ποικιλίες και τη χρήση φυτοφαρμάκων στις χώρες Mercosur, που δεν επιτρέπονται στην ΕΕ.

• Ο αγροτικός τομέας στην Ελλάδα απασχολεί περίπου 400.000 άτομα – ποσοστό 10%-11,5% του εργατικού δυναμικού, πολύ πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ (4,2%).

Οι αγρότες αμφισβητούν αν οι προβλεπόμενες δικλίδες ασφαλείας θα εφαρμοστούν εγκαίρως, ώστε να αποφευχθεί μη αναστρέψιμη ζημιά. Η Ελλάδα, ήδη με εμπορικό ισοζύγιο αγροτικών προϊόντων 1 προς 13 εις βάρος της, ξεκινά από μειονεκτική θέση.

Οι ευκαιρίες και οι προκλήσεις

Η συμφωνία μπορεί να δημιουργήσει ευκαιρίες για ελληνικές εξαγωγές και προστασία ΠΟΠ προϊόντων, αλλά ταυτόχρονα φέρνει σημαντικές προκλήσεις:

• Πίεση στις τιμές για κτηνοτροφικά προϊόντα και γαλακτοκομικά.

• Εισαγωγή φθηνών πρώτων υλών που ανταγωνίζονται την εγχώρια παραγωγή.

• Περιβαλλοντική ανισορροπία λόγω διαφοράς στα πρότυπα παραγωγής.

• Καθυστέρηση στην πλήρη προστασία ΠΟΠ προϊόντων, με κίνδυνο απομιμήσεων σε αγορές της Λατινικής Αμερικής.

Η Ελλάδα θα πρέπει να διασφαλίσει την προστασία των ευαίσθητων προϊόντων, να παρακολουθεί τις τιμές και να στηρίξει τον αγροτικό τομέα ώστε να αντεπεξέλθει στον ανταγωνισμό.

Οι 5 κίνδυνοι για την Ελλάδα

1. Εισαγωγές φθηνών προϊόντων: Βόειο κρέας, πουλερικά, σόγια, καλαμπόκι και ζάχαρη πιέζουν την εγχώρια παραγωγή.

2. Πιθανή μείωση εισοδημάτων: Οι Έλληνες αγρότες φοβούνται ανυπολόγιστες ζημιές από χαμηλότερες τιμές.

3. Προστασία ΠΟΠ/ΠΓΕ: Φέτα, ελαιόλαδο, κρόκος Κοζάνης, μαστίχα Χίου προστατεύονται, αλλά η πλήρης εφαρμογή απαιτεί επταετία.

4. Εξάρτηση από τρίτες χώρες: Οι εισαγωγές ζωοτροφών και βασικών πρώτων υλών ενισχύουν την εξάρτηση της ελληνικής κτηνοτροφίας από χώρες εκτός ΕΕ.

5. Περιβαλλοντικές ανισότητες: Τα προϊόντα Mercosur δεν υπόκεινται στα ίδια περιβαλλοντικά και υγειονομικά πρότυπα, δημιουργώντας δυνητικά αθέμιτο ανταγωνισμό.

Δημοσιονομική στήριξη και μέτρα διασφάλισης

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προχωρήσει σε μια σειρά από στοχευμένα μέτρα για να προστατεύσει τον αγροτικό τομέα της ΕΕ από τις πιέσεις που μπορεί να φέρει η συμφωνία Mercosur. Τα μέτρα αυτά συνδυάζουν οικονομική στήριξη, μηχανισμούς παρέμβασης στις αγορές και ενίσχυση ελέγχων, με στόχο την ελαχιστοποίηση των αρνητικών επιπτώσεων στις εγχώριες αγορές και την προστασία των ευαίσθητων προϊόντων.

1. Unity Safety Net – Ασφαλιστική δικλείδα 6,3 δισ. ευρώ

Στο πλαίσιο του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου, έχει ενεργοποιηθεί το Unity Safety Net, ύψους 6,3 δισ. ευρώ, το οποίο λειτουργεί ως γρήγορος μηχανισμός παρέμβασης σε περίπτωση διαταραχών της αγοράς. Ο μηχανισμός μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αντιμετώπιση αιφνίδιων αυξήσεων εισαγωγών ή απότομων πτώσεων τιμών, διασφαλίζοντας ότι οι παραγωγοί δεν θα υποστούν άμεση οικονομική ζημιά από την εισαγωγή μεγάλων ποσοτήτων φθηνών προϊόντων από τις χώρες Mercosur.

2. Άμεση παρέμβαση αγοράς – 21 ημέρες

Σε περίπτωση διαταραχών της αγοράς, η Επιτροπή μπορεί να παρέμβει εντός 21 ημερών. Αυτό περιλαμβάνει:

• Ενεργοποίηση προσωρινών δασμών ή περιορισμών στις εισαγωγές.

• Έρευνα για αύξηση εισαγωγών άνω του 8% ή όταν οι τιμές είναι 10% χαμηλότερες από την εγχώρια αγορά.

• Εφαρμογή ποσοστώσεων ή αναστολής εφαρμογής της συμφωνίας για ευαίσθητα προϊόντα (λεμόνια, πορτοκάλια, κρέας, αυγά, μέλι, ρύζι κ.ά.).

Με αυτό τον τρόπο, οι ευρωπαϊκές αγορές αποκτούν μηχανισμό γρήγορης αντίδρασης ώστε να μην πληγεί η εγχώρια παραγωγή από απότομες εισαγωγές.

3. Ενίσχυση φυτοϋγειονομικών και υγειονομικών ελέγχων

Τα μέτρα περιλαμβάνουν επίσης αυστηρότερη παρακολούθηση ανά κράτος-μέλος και ενίσχυση των φυτοϋγειονομικών και υγειονομικών ελέγχων. Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι τα εισαγόμενα προϊόντα πληρούν τα ίδια πρότυπα που ισχύουν για τα ευρωπαϊκά, περιορίζοντας τον κίνδυνο αθέμιτου ανταγωνισμού και κινδύνων για την υγεία των καταναλωτών.

4. Πρόσθετοι πόροι για άμεση στήριξη – 45 δισ. ευρώ

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, προώθησε την διάθεση περίπου 45 δισ. ευρώ από την αναθεώρηση του επταετούς προϋπολογισμού για την άμεση στήριξη των αγροτών. Πρόκειται για σημαντικό ποσοστό των διαθέσιμων πόρων που μπορούν να αξιοποιηθούν από τα κράτη-μέλη μέσω εθνικών και περιφερειακών σχεδίων εταιρικής σχέσης, δίνοντας τη δυνατότητα για:

• Κάλυψη ζημιών λόγω διαταραχών της αγοράς.

• Στήριξη επενδύσεων και βελτίωση υποδομών σε αγροτικές περιοχές.

• Ενίσχυση μικρών και μεσαίων παραγωγών για να ανταποκριθούν στις νέες συνθήκες ανταγωνισμού.

5. Στήριξη αγροτικών περιοχών – τουλάχιστον 10% των πόρων

Σύμφωνα με τα μέτρα, τουλάχιστον το 10% των πόρων κάθε εθνικού και περιφερειακού σχεδίου προορίζεται για την ενίσχυση αγροτικών περιοχών, καλύπτοντας ανάγκες σε υποδομές, εκπαίδευση παραγωγών και βελτίωση παραγωγικών διαδικασιών.

6. Εφαρμογή στην Ελλάδα

Στην ελληνική πραγματικότητα, η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι τα μέτρα αυτά αποτελούν σημαντική προστασία για τους παραγωγούς, ενισχύοντας την Κοινή Αγροτική Πολιτική έως το 2034.

Το ελληνικό Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης επισημαίνει ότι οι δικλίδες ασφαλείας, οι ποσοστώσεις και η δημοσιονομική στήριξη θα δώσουν την απαραίτητη ασφάλεια για την αντιμετώπιση πιθανών διαταραχών στην αγορά και για την προστασία των προϊόντων ΠΟΠ/ΠΓΕ.