Σημαντικές απώλειες εισοδήματος εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τα ελληνικά νοικοκυριά, παρά την ανάκαμψη της οικονομίας και τη βελτίωση των μακροοικονομικών μεγεθών, σύμφωνα με τον διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννη Στουρνάρα.
Η ελληνική οικονομία έχει αφήσει πίσω της την οξεία φάση της κρίσης χρέους και εμφανίζει πλέον καλύτερες αναπτυξιακές προοπτικές, ωστόσο το πραγματικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ και το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών δεν έχουν επιστρέψει στα επίπεδα πριν από την κρίση.
Μιλώντας στο συνέδριο «2026 Money and Banking Conference – Growth, Productivity & Inflation», που πραγματοποιείται στο Μπουένος Άιρες, ο κ. Στουρνάρας παρουσίασε την πορεία της ελληνικής οικονομίας από την κρίση δημόσιου χρέους μέχρι σήμερα, επισημαίνοντας τόσο την πρόοδο που έχει επιτευχθεί όσο και τις διαρθρωτικές αδυναμίες που εξακολουθούν να περιορίζουν την ανάπτυξη και τη σύγκλιση των εισοδημάτων με την υπόλοιπη Ευρώπη.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο μέγεθος των απωλειών που υπέστη η ελληνική οικονομία κατά την περίοδο της κρίσης. Στην κορύφωσή της, το πραγματικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ είχε υποχωρήσει κατά περίπου 26% σε σχέση με τα προ κρίσης επίπεδα, ενώ το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών είχε μειωθεί κατά περίπου 36%.
Παρά την ανάκαμψη που ακολούθησε, και τα δύο μεγέθη εξακολουθούν να βρίσκονται χαμηλότερα από τα επίπεδα πριν από την κρίση. Παράλληλα, η Ελλάδα εξακολουθεί να υπολείπεται του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς το κατά κεφαλήν εισόδημα.
Όπως υπογράμμισε ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, για να επανεκκινήσει η διαδικασία σύγκλισης με την Ευρώπη, απαιτείται τα πραγματικά εισοδήματα στην Ελλάδα να αυξάνονται επί σειρά ετών με ταχύτερο ρυθμό από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας δεν αρκεί από μόνη της, εάν δεν μεταφράζεται σε διαρκή βελτίωση της αγοραστικής δύναμης και του βιοτικού επιπέδου των νοικοκυριών.
Από το 11% στο 18% του ΑΕΠ οι επενδύσεις
Στον αντίποδα, σημαντική βελτίωση καταγράφεται στο επενδυτικό περιβάλλον, με τις επενδύσεις πάγιου κεφαλαίου να έχουν ενισχυθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια.
Ειδικότερα, από περίπου 11% του ΑΕΠ το 2019, οι επενδύσεις πάγιου κεφαλαίου αυξήθηκαν σε περίπου 18% του ΑΕΠ το 2025. Πρόκειται για μια σημαντική μεταβολή, η οποία αποτυπώνει την ενίσχυση της επενδυτικής δραστηριότητας και την προσπάθεια ανανέωσης του παραγωγικού κεφαλαίου της χώρας.
Παράλληλα, έχει μεταβληθεί και η σύνθεση των επενδύσεων. Μεγαλύτερο μερίδιο κατευθύνεται πλέον σε εξοπλισμό, έρευνα, λογισμικό και άλλες άυλες υποδομές, στοιχεία που μπορούν να ενισχύσουν την παραγωγική δυναμικότητα και την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.
Καθοριστική ήταν και η συμβολή των πόρων του ευρωπαϊκού Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF). Η Ελλάδα διαθέτει τη μεγαλύτερη κατανομή πόρων σε σχέση με το ΑΕΠ της και συγκαταλέγεται στις χώρες που έχουν εξασφαλίσει υψηλές εκταμιεύσεις, εκπληρώνοντας συμφωνημένα ορόσημα μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το δανειακό σκέλος του Ταμείου Ανάκαμψης, καθώς έχει συμβάλει στην κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων σε συνδυασμό με τραπεζική χρηματοδότηση. Οι πόροι κατευθύνονται σε υποδομές, δεξιότητες, καθώς και στην πράσινη και ψηφιακή μετάβαση.
Το κρίσιμο ζητούμενο, σύμφωνα με τον κ. Στουρνάρα, είναι οι επενδύσεις αυτές να μην περιοριστούν στην απορρόφηση ευρωπαϊκών κονδυλίων, αλλά να μετατραπούν σε μόνιμη αύξηση της παραγωγικής ικανότητας της ελληνικής οικονομίας.
Οι εξαγωγές σχεδόν διπλασίασαν τη συμμετοχή τους στο ΑΕΠ
Θετική μεταβολή καταγράφεται και στον εξωτερικό προσανατολισμό της οικονομίας. Οι εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών, οι οποίες στις αρχές της δεκαετίας του 2000 αντιστοιχούσαν περίπου στο ένα πέμπτο του ΑΕΠ, έχουν πλέον φτάσει κοντά στα δύο πέμπτα.
Η εξέλιξη αυτή καταδεικνύει τη σημαντική ενίσχυση της εξωστρέφειας της ελληνικής οικονομίας και τη διεύρυνση της συμμετοχής της στις διεθνείς αγορές.
Ωστόσο, η αύξηση των εξαγωγών δεν έχει εξαλείψει τις εξωτερικές ανισορροπίες. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών εξακολουθεί να αποτελεί πηγή ευπάθειας, ενώ η εξάρτηση από τις εισαγωγές και η ανεπαρκής εγχώρια αποταμίευση παραμένουν σημαντικά διαρθρωτικά προβλήματα.
Μια θετική εξέλιξη αφορά τη χρηματοδότηση του ελλείμματος από άμεσες ξένες επενδύσεις. Το μερίδιο των Άμεσων Ξένων Επενδύσεων (ΑΞΕ) στη χρηματοδότησή του αυξήθηκε περίπου στο 50% το 2025, από μόλις 4% το 2008.
Πρόκειται για σημαντική αλλαγή στη σύνθεση της εξωτερικής χρηματοδότησης, χωρίς όμως να αρκεί για την οριστική αντιμετώπιση των ανισορροπιών. Ο διοικητής της ΤτΕ επισημαίνει ότι απαιτούνται υψηλότερη εγχώρια αποταμίευση και παραγωγικές επενδύσεις που θα ενισχύουν τις εξαγωγές και θα συμβάλλουν στην ανταγωνιστική υποκατάσταση των εισαγωγών.
Η παραγωγικότητα παραμένει κάτω από τα προ κρίσης επίπεδα
Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας εξακολουθεί να είναι η χαμηλή παραγωγικότητα. Παρά τη βελτίωση που έχει καταγραφεί πρόσφατα στην παραγωγικότητα της εργασίας, αυτή εξακολουθεί να βρίσκεται κάτω από τα επίπεδα πριν από την κρίση.
Η εξέλιξη αυτή έχει άμεση σχέση με την ικανότητα των επιχειρήσεων να ανταγωνίζονται στις διεθνείς αγορές, αλλά και με τη δυνατότητα αύξησης των πραγματικών μισθών χωρίς να επιβαρύνεται η ανταγωνιστικότητά τους.
Σύμφωνα με τον κ. Στουρνάρα, η μελλοντική αναπτυξιακή δυναμική της χώρας θα εξαρτηθεί όλο και περισσότερο από τη συσσώρευση κεφαλαίου, την τεχνολογική αναβάθμιση, τις επενδύσεις και την καλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων δεξιοτήτων.
Πρόσθετη πρόκληση αποτελεί η δημογραφική γήρανση. Η συμβολή της εργασίας στην οικονομική ανάπτυξη αναμένεται να περιοριστεί προς το τέλος της δεκαετίας, καθώς η γήρανση του πληθυσμού θα επηρεάζει τη διαθεσιμότητα εργατικού δυναμικού.
Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να στηριχθεί αποκλειστικά στην αύξηση της απασχόλησης για να διατηρήσει υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Θα χρειαστεί μεγαλύτερη συμβολή από την παραγωγικότητα, την τεχνολογία και τις επενδύσεις, ώστε να αντισταθμιστούν οι δημογραφικές πιέσεις.
Δημοσιονομική προσαρμογή και επενδυτική βαθμίδα
Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος αναφέρθηκε επίσης στη δημοσιονομική προσαρμογή και στην αποκατάσταση της αξιοπιστίας της χώρας στις διεθνείς αγορές.
Η επιστροφή στην επενδυτική βαθμίδα αποτέλεσε σημαντικό σταθμό, καθώς διεύρυνε τη βάση των δυνητικών επενδυτών και βελτίωσε τις δυνατότητες χρηματοδότησης του Δημοσίου, των τραπεζών και των επιχειρήσεων.
Η Ελλάδα έχασε την επενδυτική βαθμίδα το 2010 και άρχισε να την ανακτά το 2023, έπειτα από μια μακρά περίοδο δημοσιονομικής προσαρμογής και μεταρρυθμίσεων.
Ο κ. Στουρνάρας υπογράμμισε ότι η αποκατάσταση της αξιοπιστίας απαιτεί χρόνο και συνέπεια, καθώς η απώλειά της μπορεί να είναι απότομη, αλλά η επανάκτησή της αποτελεί μια πολύ πιο μακροχρόνια διαδικασία.
Παράλληλα, η δημοσιονομική ισορροπία έχει αποκατασταθεί, χωρίς όμως να έχουν εξαλειφθεί οι εξωτερικές ανισορροπίες. Η διατήρηση υγιών δημόσιων οικονομικών και η συνέχιση των μεταρρυθμίσεων αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των αγορών.
Το μεγάλο στοίχημα: Η ανάκαμψη να περάσει στα εισοδήματα
Το βασικό συμπέρασμα από την παρέμβαση του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος είναι ότι η ελληνική οικονομία έχει πραγματοποιήσει σημαντικά βήματα εξόδου από την κρίση, χωρίς όμως να έχει αποκαταστήσει πλήρως τις απώλειες που υπέστησαν τα νοικοκυριά και η παραγωγική της βάση.
Η αύξηση των επενδύσεων, η ενίσχυση των εξαγωγών, η δημοσιονομική προσαρμογή και η επιστροφή στην επενδυτική βαθμίδα αποτελούν θετικές εξελίξεις. Ωστόσο, η χαμηλή παραγωγικότητα, η δημογραφική γήρανση, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και η υστέρηση των πραγματικών εισοδημάτων εξακολουθούν να αποτελούν εμπόδια.
Το ζητούμενο για την επόμενη περίοδο είναι η οικονομική μεγέθυνση να αποκτήσει πιο μόνιμα παραγωγικά χαρακτηριστικά και να μεταφραστεί σε υψηλότερους πραγματικούς μισθούς, διαθέσιμο εισόδημα και βελτίωση της αγοραστικής δύναμης.
Με άλλα λόγια, η ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας θα πρέπει πλέον να αποτυπωθεί πιο καθαρά και στην καθημερινότητα των πολιτών, καλύπτοντας σταδιακά το χάσμα που άφησε πίσω της η πολυετής κρίση.