Η εμπορική σχέση Ευρωπαϊκής Ένωσης και Κίνας μπαίνει σε πιο επικίνδυνη φάση, καθώς το έλλειμμα της Ευρώπης διογκώνεται, οι κινεζικές εξαγωγές πιέζουν κρίσιμους κλάδους και οι Βρυξέλλες εξετάζουν νέα εργαλεία άμυνας απέναντι στο Πεκίνο.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Κίνα οδηγούνται σε μια κρίσιμη εμπορική αντιπαράθεση, με τις διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο πλευρών στο Πεκίνο να πραγματοποιούνται αυτή την εβδομάδα και τους Ευρωπαίους ηγέτες να ετοιμάζονται να συζητήσουν το θέμα της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας στη σύνοδο κορυφής των Βρυξελλών. Η πίεση είναι ήδη μεγάλη: το εμπορικό έλλειμμα της ΕΕ έναντι της Κίνας διαμορφώνεται περίπου στο 1 δισ. ευρώ την ημέρα.
Από ευρωπαϊκής πλευράς η διεύρυνση του ελλείμματος συνδέεται με το κινεζικό μοντέλο ανάπτυξης, το οποίο βασίζεται σε ένα σχετικά υποτιμημένο νόμισμα και σε ένα κρατικά ελεγχόμενο τραπεζικό σύστημα που διοχετεύει φθηνή χρηματοδότηση σε εργοστάσια με έντονο εξαγωγικό προσανατολισμό. Το αποτέλεσμα είναι μια διαρκώς μεγαλύτερη ροή κινεζικών προϊόντων προς τις ευρωπαϊκές αγορές, την ώρα που η παραγωγική βάση της Ευρώπης δυσκολεύεται να ανταγωνιστεί.
Το Πεκίνο, από την άλλη, απορρίπτει αυτή την ερμηνεία. Υποστηρίζει ότι μεγάλο μέρος της ανισορροπίας προκύπτει από την αυξανόμενη ευρωπαϊκή ζήτηση για ηλεκτρικά αυτοκίνητα, φωτοβολταϊκά, μπαταρίες και χημικά για μπαταρίες. Πρόκειται για προϊόντα που η Ευρώπη χρειάζεται, καθώς επιταχύνει την ενεργειακή μετάβαση, αντιμετωπίζει τις συνέπειες της απώλειας του φθηνού ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου και διαχειρίζεται τις νέες γεωπολιτικές πιέσεις.
Η ανησυχία, πάντως, δεν περιορίζεται στην Ευρώπη. Το κινεζικό εξαγωγικό μοντέλο έχει προκαλέσει αντιδράσεις και στις ΗΠΑ, καθώς το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας έφτασε πέρυσι σε επίπεδο-ρεκόρ, στα 1,19 τρισ. δολάρια. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, προειδοποίησε τον Σεπτέμβριο, ότι το ευρωπαϊκό έλλειμμα με την Κίνα έχει φτάσει σε «σημείο καμπής», με κίνδυνο αποβιομηχάνισης των ευρωπαϊκών βιομηχανικών περιοχών.
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς και ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ζήτησαν τη Δευτέρα από τις Βρυξέλλες να ενισχύσουν τα διαθέσιμα εργαλεία απέναντι στις εμπορικές ανισορροπίες. Σε επιστολή τους προς τη φον ντερ Λάιεν πρότειναν έναν μηχανισμό που θα μπορούσε να περιορίζει γρήγορα την πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά. Τα ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης τον βάφτισαν "kill switch", δηλαδή έναν μηχανισμό άμεσης διακοπής.
Η ΕΕ έχει ήδη τη δυνατότητα, βάσει των κανόνων του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, να επιβάλει υψηλούς δασμούς σε ευρείες κατηγορίες εισαγωγών από όλες τις χώρες, μέσω των λεγόμενων μέτρων διασφάλισης. Δεν μπορεί όμως να χρησιμοποιήσει το συγκεκριμένο εργαλείο αποκλειστικά εναντίον μίας χώρας. Το Πεκίνο έχει προειδοποιήσει ότι θα αντιδράσει σε μέτρα που, ακόμη και αν διατυπωθούν διαφορετικά, θα στοχεύουν στην πράξη τις κινεζικές εξαγωγές.
Τα αυτοκίνητα στο επίκεντρο
Το μεγαλύτερο και ίσως δυσκολότερο μέτωπο είναι η ταχύτατη αύξηση των κινεζικών εξαγωγών αυτοκινήτων προς την Ευρώπη. Πριν από δύο χρόνια, η ΕΕ επέβαλε πρόσθετους δασμούς 7,8% έως 35,3% στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα κινεζικής κατασκευής, πέραν του υφιστάμενου δασμού 10% στα εισαγόμενα αυτοκίνητα. Ωστόσο, το μέτρο άφησε εκτός μια σημαντική κατηγορία: τα plug-in υβριδικά, τα οποία συνδυάζουν ηλεκτρικό σύστημα κίνησης με κινητήρα βενζίνης.
Οι κινεζικές αυτοκινητοβιομηχανίες έχουν επενδύσει σημαντικά σε αυτή την κατηγορία. Η ανάπτυξή της συνδέθηκε αρχικά με τις δυσκολίες φόρτισης που αντιμετώπιζαν οι Κινέζοι οδηγοί, ιδιαίτερα κατά τις μετακινήσεις για το κινεζικό Νέο Έτος. Οι κατασκευαστές πρόσθεσαν μικρούς κινητήρες εσωτερικής καύσης ως εφεδρεία. Καθώς, όμως, η Κίνα ανέπτυξε με εξαιρετική ταχύτητα το δίκτυο φόρτισης, η ανάγκη για τέτοια οχήματα περιορίστηκε στο εσωτερικό και η παραγωγή τους άρχισε να κατευθύνεται περισσότερο στις εξαγωγές.
Οι εξαγωγές plug-in υβριδικών αυξήθηκαν έτσι από λιγότερα από 10.000 οχήματα τον μήνα σε σχεδόν 200.000, μέσα σε μόλις τρία χρόνια, με σημαντικό μέρος να κατευθύνεται στην Ευρώπη. Το Πεκίνο αντιδρά έντονα στην επέκταση των ευρωπαϊκών δασμών και σε αυτή την κατηγορία. Στις Βρυξέλλες, όμως, η πίεση αυξάνεται καθώς η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία υποχωρεί απέναντι στον κινεζικό ανταγωνισμό. Η Volkswagen ανακοίνωσε στις 3 Σεπτεμβρίου ότι θα περικόψει ακόμη 50.000 θέσεις εργασίας, ανεβάζοντας περίπου στις 100.000 τις συνολικές προγραμματισμένες μειώσεις.
ΑΠΕ, σπάνιες γαίες και πρόσβαση στην Κίνα
Η αντιπαράθεση επεκτείνεται και στην πράσινη τεχνολογία. Η ΕΕ διερευνά τις εισαγωγές από την κινεζική Goldwind Science & Technology, τη μεγαλύτερη κατασκευάστρια ανεμογεννητριών στον κόσμο. Τον Φεβρουάριο, οι Βρυξέλλες κατέληξαν προκαταρκτικά στο συμπέρασμα ότι οι κινεζικές επιδοτήσεις της προσφέρουν αθέμιτο πλεονέκτημα στην ευρωπαϊκή αγορά, ανοίγοντας τον δρόμο για πιθανή επιβολή δασμών. Η εταιρεία δηλώνει ότι τηρεί τη νομοθεσία και θα συνεργαστεί με την έρευνα.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί να ενισχύσει την εγχώρια παραγωγή μέσω του προτεινόμενου Industrial Accelerator Act, που προβλέπει μεταξύ άλλων ευρωπαϊκή παραγωγή κρίσιμων εξαρτημάτων και περιορισμούς σε ορισμένες ξένες επενδύσεις. Το σχέδιο καλύπτει ανεμογεννήτριες, ηλιακή ενέργεια, χημικά και άλλους κλάδους. Η Κίνα έχει εκφράσει έντονη αντίθεση.
Ιδιαίτερα ευαίσθητο είναι και το ζήτημα των σπάνιων γαιών, από τις οποίες η ευρωπαϊκή βιομηχανία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό. Τα συγκεκριμένα μέταλλα είναι απαραίτητα για αυτοκίνητα, drones, λέιζερ, ημιαγωγούς, αεροσκάφη και ηλεκτρονικές συσκευές. Η Κίνα έχει ενισχύσει τους ελέγχους στις εξαγωγές εξοπλισμού επεξεργασίας σπάνιων γαιών και έχει περιορίσει την έξοδο εξειδικευμένων τεχνικών από τη χώρα. Τον Ιούλιο επέβαλε επίσης αυστηρούς περιορισμούς στις εξαγωγές σπάνιων γαιών προς 14 ευρωπαϊκές εταιρείες, μεταξύ των οποίων κορυφαία γερμανική αμυντική βιομηχανία.
Στο μεταξύ, ευρωπαϊκές εταιρείες καταγγέλλουν ότι η πρόσβασή τους στην κινεζική αγορά παραμένει περιορισμένη. Στις τηλεπικοινωνίες, το Πεκίνο έχει αντικαταστήσει σταδιακά εισαγόμενο εξοπλισμό με εγχώριες λύσεις, περιορίζοντας τις αγορές από ξένους προμηθευτές. Η φινλανδική Nokia, για παράδειγμα, κλείνει μεγάλο μέρος των δραστηριοτήτων της στην ηπειρωτική Κίνα αυτό το φθινόπωρο. Ανάλογα εμπόδια αντιμετωπίζουν ευρωπαϊκές εταιρείες ιατρικού εξοπλισμού και φαρμακευτικών προϊόντων, ενώ οι κρατικές κινεζικές επιχειρήσεις ενισχύουν τη θέση τους έναντι των ιδιωτικών.
Την ίδια ώρα, η ευρωπαϊκή επιχειρηματική διάθεση απέναντι στην κινεζική αγορά υποχωρεί όχι μόνο εξαιτίας των κρατικών περιορισμών. Η παρατεταμένη κρίση στην αγορά ακινήτων έχει περιορίσει τη διαθέσιμη δαπάνη νοικοκυριών και επιχειρήσεων, ενώ η υπερβάλλουσα βιομηχανική παραγωγική δυναμικότητα έχει οδηγήσει σε έντονο ανταγωνισμό τιμών και συμπίεση των περιθωρίων κέρδους.
Για την Ευρώπη, η πίεση είναι πλέον διπλή: από τη μία, η ανάγκη να περιορίσει μια εμπορική ανισορροπία που αυξάνεται με ταχύτητα και, από την άλλη, ο κίνδυνος να προκαλέσει έναν νέο κύκλο αντιποίνων από το Πεκίνο. Για την Κίνα, ο χρόνος εξακολουθεί να λειτουργεί υπέρ της. Κάθε μήνας προσθέτει πάνω από 30 δισ. δολάρια στο εμπορικό της πλεόνασμα με την Ευρώπη, στηρίζοντας εκατοντάδες χιλιάδες βιομηχανικές θέσεις εργασίας. Οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές, αντίθετα, συνεχίζουν να αποδυναμώνονται, με τη Γερμανία να χάνει τουλάχιστον 10.000 βιομηχανικές θέσεις εργασίας τον μήνα, σύμφωνα με αναλυτές.
Παρά τη σκληρότερη ευρωπαϊκή ρητορική, το Πεκίνο δεν εμφανίζεται να επιδιώκει πλήρη ρήξη. Κινέζοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι οι δύο πλευρές θα αναζητήσουν τελικά έναν συμβιβασμό που θα διατηρεί τη συνολική εμπορική σχέση. Η επόμενη φάση των διαπραγματεύσεων θα δείξει αν η Ευρώπη μπορεί να περάσει από τις προειδοποιήσεις σε αποτελεσματικά μέτρα, χωρίς να μετατρέψει τις εμπορικές ανισορροπίες σε ευρύτερη σύγκρουση με την Κίνα.