Την ανάγκη για μια νέα εποχή στην ευρωπαϊκή τραπεζική αγορά, με μεγαλύτερους ομίλους, περισσότερες διασυνοριακές δραστηριότητες και λιγότερα εθνικά εμπόδια, θέτει στο επίκεντρο ο πρόεδρος του Eurogroup και υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, χαρακτηρίζοντας τον σημερινό κατακερματισμό της αγοράς «στρατηγική ευπάθεια» για την Ευρώπη.
Σε συνέντευξή του στο Supervision Newsletter της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, ο κ. Πιερρακάκης συνδέει άμεσα την τραπεζική ενοποίηση με την προσπάθεια της Ευρώπης να κινητοποιήσει τις μεγάλες αποταμιεύσεις της και να τις κατευθύνει σε επενδύσεις, ανάπτυξη, άμυνα, υποδομές, τεχνολογία και την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση.
Όπως υπογραμμίζει, «ο κατακερματισμός αποτελεί στρατηγική ευπάθεια», καθώς οι εθνικοί φραγμοί εξακολουθούν να περιορίζουν τη λειτουργία της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς και να δυσκολεύουν την ελεύθερη μετακίνηση κεφαλαίων και ρευστότητας.
Στο επίκεντρο της παρέμβασής του βρίσκεται η δημιουργία μιας πραγματικά ενιαίας τραπεζικής αγοράς, στην οποία οι τράπεζες θα μπορούν να αναπτύσσονται πέρα από τα εθνικά τους σύνορα, να αποκτούν μεγαλύτερη κλίμακα και να συμμετέχουν σε περισσότερες διασυνοριακές συμφωνίες και εξαγορές.
Ο πρόεδρος του Eurogroup θεωρεί ότι η Ευρώπη έχει πλέον μπροστά της την πρόκληση να περάσει από μια περίοδο ενίσχυσης της ανθεκτικότητας του τραπεζικού συστήματος σε μια νέα φάση ανάπτυξης και συγκέντρωσης δυνάμεων. Η τραπεζική ενοποίηση, όπως επισημαίνει, δεν αποτελεί ξεχωριστό ζήτημα από την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, αλλά δύο πλευρές της ίδιας στρατηγικής.
Το μεγάλο στοίχημα των διασυνοριακών συμφωνιών
Η ανάγκη για μεγαλύτερες ευρωπαϊκές τράπεζες συνδέεται και με τον διεθνή ανταγωνισμό. Οι μεγαλύτεροι ευρωπαϊκοί τραπεζικοί όμιλοι εξακολουθούν να υπολείπονται σε μέγεθος έναντι των μεγαλύτερων αμερικανικών και κινεζικών τραπεζών, γεγονός που επηρεάζει όχι μόνο τη χρηματοδοτική τους ισχύ αλλά και τη δυνατότητά τους να πραγματοποιούν μεγάλες επενδύσεις σε τεχνολογία, τεχνητή νοημοσύνη και κυβερνοασφάλεια.
Ο κ. Πιερρακάκης υποστηρίζει ότι η διασυνοριακή τραπεζική δραστηριότητα πρέπει να μετατραπεί σε «κανόνα και όχι εξαίρεση». Αυτό σημαίνει ότι κεφάλαια και ρευστότητα θα πρέπει να μπορούν να κατευθύνονται ευκολότερα εκεί όπου υπάρχουν οι αποδοτικότερες επενδυτικές ευκαιρίες, ανεξάρτητα από τα εθνικά σύνορα.
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερο βάρος καθώς ήδη καταγράφεται κινητικότητα στις ευρωπαϊκές τραπεζικές εξαγορές και συγχωνεύσεις. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η ΕΚΤ, το 2025 πραγματοποιήθηκαν 15 συμφωνίες συγχωνεύσεων και εξαγορών στην Ευρωζώνη, αριθμός ελαφρώς χαμηλότερος από τον μεταγενέστερο μέσο όρο της περιόδου μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση. Ωστόσο, η αξία των τραπεζικών στοιχείων ενεργητικού που αποτέλεσαν αντικείμενο εξαγορών σχεδόν διπλασιάστηκε σε σχέση με τον αντίστοιχο μέσο όρο.
Τα δεδομένα αυτά δείχνουν ότι το ζητούμενο δεν είναι απλώς περισσότερες συμφωνίες, αλλά μεγαλύτερες και ουσιαστικότερες συναλλαγές, οι οποίες μπορούν να δημιουργήσουν τραπεζικούς ομίλους με μεγαλύτερη κλίμακα και ισχυρότερη παρουσία στην ευρωπαϊκή και διεθνή αγορά.
Οι τράπεζες κρατούν το κλειδί της χρηματοδότησης
Κεντρικό στοιχείο της στρατηγικής που περιγράφει ο κ. Πιερρακάκης είναι η αξιοποίηση των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων. Η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει έλλειψη κεφαλαίων, αλλά πρόβλημα στη διοχέτευσή τους προς παραγωγικές επενδύσεις.
Οι τράπεζες εξακολουθούν να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο, καθώς παρέχουν περίπου το 70% της χρηματοδότησης της ευρωπαϊκής οικονομίας, ενώ αναμένεται να παραμείνουν βασική πηγή χρηματοδότησης, ιδιαίτερα για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Η πρόκληση επομένως είναι διπλή: από τη μία πλευρά να δημιουργηθεί ένα πραγματικά ενιαίο τραπεζικό περιβάλλον και από την άλλη να διοχετευθούν οι διαθέσιμες αποταμιεύσεις σε επενδύσεις που μπορούν να αυξήσουν την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Λιγότερη γραφειοκρατία, χωρίς χαλάρωση της εποπτείας
Ο κ. Πιερρακάκης θέτει παράλληλα στο τραπέζι την ανάγκη απλούστευσης του ευρωπαϊκού τραπεζικού κανονιστικού πλαισίου, διευκρινίζοντας ότι αυτό δεν σημαίνει χαλάρωση των κανόνων ή υποβάθμιση της εποπτείας.
Στόχος είναι ένα πλαίσιο αυστηρό, αλλά ταυτόχρονα συνεκτικό, αναλογικό και προβλέψιμο, ώστε η πολυπλοκότητα των διαδικασιών να μην εξελίσσεται σε ανταγωνιστικό μειονέκτημα για τις ευρωπαϊκές τράπεζες.
Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσεται και η ολοκλήρωση της τραπεζικής ένωσης. Ο πρόεδρος του Eurogroup αναφέρεται στην πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αντικαταστήσει την πρόταση του 2015 για το ευρωπαϊκό σύστημα εγγύησης καταθέσεων, το EDIS, με ένα απλούστερο πλαίσιο που θα εξασφαλίζει ισότιμη προστασία των καλυπτόμενων καταθέσεων σε ολόκληρη την τραπεζική ένωση. Παράλληλα, κομβική θεωρεί την εφαρμογή του νέου πλαισίου για τη διαχείριση τραπεζικών κρίσεων και την ασφάλιση καταθέσεων, του CMDI.
Το «μοντέλο gov.gr» στις τράπεζες
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η πρόταση του κ. Πιερρακάκη για τη μεταφορά στην ευρωπαϊκή τραπεζική εποπτεία μιας αρχής που εφαρμόστηκε στον ψηφιακό μετασχηματισμό του ελληνικού Δημοσίου.
«Συλλέγουμε την πληροφορία μία φορά και την επαναχρησιμοποιούμε όπου είναι απαραίτητο», σημειώνει, προτείνοντας κοινά πρότυπα δεδομένων, ενιαίες διαδικασίες και μεγαλύτερη διαλειτουργικότητα μεταξύ ΕΚΤ, Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών, εθνικών εποπτικών αρχών και αρχών εξυγίανσης.
Με τον τρόπο αυτό, οι τράπεζες θα μπορούσαν να περιορίσουν το κόστος συμμόρφωσης και την επαναλαμβανόμενη διοικητική επιβάρυνση, ενώ οι εποπτικές αρχές θα έχουν ταχύτερη και πιο ολοκληρωμένη εικόνα για τους κινδύνους που αναπτύσσονται στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Στο ίδιο μοντέλο εντάσσεται και η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης στην εποπτεία. Τα εργαλεία ανάλυσης δεδομένων μπορούν, σύμφωνα με τον κ. Πιερρακάκη, να συμβάλουν στον έγκαιρο εντοπισμό κινδύνων και ανωμαλιών, χωρίς να υποκαθιστούν την ανθρώπινη κρίση.
Το ελληνικό παράδειγμα των «κόκκινων» δανείων
Ο πρόεδρος του Eurogroup αναφέρεται και στην εμπειρία της Ελλάδας από την τραπεζική κρίση και τα «κόκκινα» δάνεια, επισημαίνοντας ότι ο ελληνικός τραπεζικός τομέας έχει αλλάξει δραστικά σε σχέση με πριν από μία δεκαετία.
Οι ισολογισμοί έχουν αποκατασταθεί σε μεγάλο βαθμό και η ποιότητα του ενεργητικού έχει βελτιωθεί σημαντικά, με τις ελληνικές τράπεζες να βρίσκονται πλέον σε σαφώς καλύτερη θέση για να χρηματοδοτήσουν επενδύσεις και ανάπτυξη.
Το βασικό μάθημα, όπως το περιγράφει, είναι ότι η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των μη εξυπηρετούμενων δανείων δεν βρίσκεται μόνο στη διαχείρισή τους αφού δημιουργηθούν, αλλά κυρίως στην αποτροπή της δημιουργίας τους.
Για τον λόγο αυτό δίνει έμφαση στα ισχυρά πρότυπα αξιολόγησης και χορήγησης δανείων και στην προληπτική εποπτεία, ιδιαίτερα σε περιόδους ισχυρής ανάπτυξης, όταν αυξάνεται ο κίνδυνος χαλάρωσης των πιστωτικών κριτηρίων.
Η συνολική εικόνα που περιγράφει ο Κυριάκος Πιερρακάκης είναι αυτή μιας Ευρώπης που βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι για το τραπεζικό της σύστημα: περισσότερη ενοποίηση, μεγαλύτεροι όμιλοι, ελεύθερη κίνηση κεφαλαίων και ρευστότητας και ένα απλούστερο αλλά ισχυρό εποπτικό πλαίσιο. Το ζητούμενο είναι οι ευρωπαϊκές τράπεζες να αποκτήσουν το μέγεθος και την ευελιξία που απαιτούν οι επόμενες επενδύσεις και να μπορούν να ανταγωνιστούν επί ίσοις όροις τους μεγάλους τραπεζικούς ομίλους των ΗΠΑ και της Κίνας.
