Μια εξαιρετικά σημαντική απόφαση (28/2026) εξέδωσε το Μονομελές Εφετείο Αθηνών, η οποία δημιουργεί ένα ισχυρό νομικό ανάχωμα υπέρ των δανειοληπτών απέναντι σε πρόχειρες ή ελλιπείς διαδικασίες που ακολουθούν συχνά οι τράπεζες και οι εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων (servicers) κατά την έκδοση διαταγών πληρωμής.
Το Εφετείο δημιούργησε σημαντική νομολογία, που θα επηρεάσει και άλλες υποθέσεις, καθώς ακύρωσε διαταγή πληρωμής ύψους περίπου 118.000 ευρώ, κρίνοντας ότι η τράπεζα απέτυχε να αποδείξει εγγράφως το πιο κρίσιμο στοιχείο: την ίδια την καταγγελία της δανειακής σύμβασης.
Η συγκεκριμένη δικαστική απόφαση φέρνει στην επιφάνεια ένα πολύ ευρύτερο, συστημικό ζήτημα που απασχολεί τον τραπεζικό κλάδο και τις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων. Όπως ακριβώς συνέβη στο εν λόγω δάνειο, το οποίο είχε εκταμιευθεί το μακρινό 2005, σε πολλές ακόμη αντίστοιχες περιπτώσεις παλαιών συμβάσεων, τα πιστωτικά ιδρύματα και οι servicers αντιμετωπίζουν τεράστια δυσκολία στην ανάκτηση και προσκόμιση των πρωτότυπων εγγράφων.
Μετά από διαδοχικές συγχωνεύσεις τραπεζών, μαζικές μεταβιβάσεις χαρτοφυλακίων κόκκινων δανείων και τιτλοποιήσεις, κρίσιμα έγγραφα —όπως αυτά που αποδεικνύουν την καθ' αυτό πράξη της καταγγελίας της δανειακής σύμβασης— συχνά αγνοούνται ή έχουν χαθεί στα αρχεία. Ως αποτέλεσμα, οι εταιρείες καταφεύγουν σε νομικά «ημίμετρα». Για παράδειγμα, επικαλούνται άλλα έγγραφα που μνημονεύουν την καταγγελία της σύμβασης, χωρίς όμως να προσκομίζουν το πρωτότυπο έγγραφο της καταγγελίας.
Κατά κανόνα, τα δικαστήρια που εξέταζαν ως τώρα ανακοπές σε πρώτο βαθμό έκαναν δεκτούς αυτούς τους χειρισμούς, όμως η απόφαση του Εφετείου «δείχνει» στην κατεύθυνση της πολύ αυστηρής μεταχείρισης των servicers σε αυτές τις περιπτώσεις.
Το ιστορικό της υπόθεσης
Η υπόθεση, την οποία χειρίσθηκε ο δικηγόρος Πειραιά, Γιώργος Καλτσάς αφορά έναν δανειολήπτη ο οποίος το 2005 είχε λάβει στεγαστικό δάνειο (για αγορά πρώτης κατοικίας) ύψους 75.000 ευρώ, με διάρκεια αποπληρωμής τα 30 έτη. Λόγω οικονομικών δυσχερειών, το δάνειο εμφάνισε καθυστερήσεις.
Σχεδόν 16 ολόκληρα χρόνια αργότερα, τον Ιούλιο του 2021, η εταιρεία διαχείρισης και το fund που είχαν πάρει τη θέση της τράπεζας πέτυχαν την έκδοση διαταγής πληρωμής, απαιτώντας από τον δανειολήπτη την άμεση καταβολή 117.786,52 ευρώ, συν τους τόκους και τα δικαστικά έξοδα.
Ο δανειολήπτης άσκησε ανακοπή κατά της διαταγής. Στον πρώτο βαθμό (Πρωτοδικείο) η ανακοπή του απορρίφθηκε, όμως στο Εφετείο η κατάσταση ανατράπηκε πλήρως.
Το λάθος του servicer
Για να εκδοθεί νόμιμα μια διαταγή πληρωμής, ο νόμος απαιτεί την απόλυτη έγγραφη απόδειξη της οφειλής. Η τράπεζα υποστήριξε ότι είχε καταγγείλει το δάνειο (καθιστώντας το σύνολο του ποσού άμεσα απαιτητό) την 1η Ιουνίου 2020 και ότι έκλεισε τον λογαριασμό.
Ωστόσο, στο δικαστήριο αποκαλύφθηκε το προαναφερθέν σοβαρό κενό:
- Το έγγραφο-φάντασμα: Η τράπεζα δεν προσκόμισε ποτέ στον δικαστή το έγγραφο της καταγγελίας με ημερομηνία 1-6-2020.
- Η απλή ειδοποίηση δεν αρκεί: Αντί της επίσημης καταγγελίας, η τράπεζα προσκόμισε ένα μεταγενέστερο εξώδικο (με ημερομηνία 6-7-2020), το οποίο απλώς ενημέρωνε τον δανειολήπτη ότι η σύμβασή του «είχε ήδη καταγγελθεί» ένα μήνα πριν.
Το σκεπτικό της απόφασης
Η απόφαση του Δικαστηρίου ήταν καταπέλτης. Σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης,
- Η καταγγελία μιας δανειακής σύμβασης είναι μια νομική πράξη που λύνει τη σύμβαση και πρέπει να αποδεικνύεται εγγράφως. Μια απλή εξώδικη επιστολή που απλώς αναφέρει ότι η καταγγελία έχει ήδη γίνει στο παρελθόν, χωρίς να προσκομίζεται το ίδιο το έγγραφο της καταγγελίας, δεν καλύπτει τις προϋποθέσεις του νόμου.
- Το κλείσιμο του λογαριασμού (1-6-2020) δεν νοείται να προηγείται της καταγγελίας. Η καταγγελία είναι η νομική προϋπόθεση για να κλείσει ο λογαριασμός και να καταστεί όλο το ποσό ληξιπρόθεσμο.
- Εφόσον δεν αποδείχθηκε εγγράφως η καταγγελία, το δάνειο δεν μπορούσε να θεωρηθεί νομικά «ληξιπρόθεσμο και απαιτητό» στο σύνολό του.
Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο έκανε δεκτή την έφεση, ακύρωσε τη διαταγή πληρωμής και επιβεβαίωσε ότι οι πιστωτές δεν μπορούν να παρακάμπτουν τους αυστηρούς δικονομικούς κανόνες εις βάρος των οφειλετών.