Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των ψηφιακών πλατφορμών φέρνει το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, το οποίο έχει τεθεί σε δημόσια διαβούλευση με τίτλο «Κανόνες στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην αγορά εργασίας – Προστασία εργαζομένων στις πλατφόρμες – Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/2831 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2024 και λοιπές διατάξεις».
Ο κλάδος, ο οποίος αριθμεί ήδη πάνω από 45 εκατομμύρια εργαζομένους σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, αποκτά πλέον αυστηρό θεσμικό πλαίσιο, με στόχο την προστασία τόσο των επαγγελματιών όσο και των πολιτών που δέχονται τις υπηρεσίες τους.
Το ειδικό υπομητρώο στην ΕΡΓΑΝΗ και η πάταξη της παρανομίας
Ένα από τα καίρια προβλήματα που αντιμετωπίζει η αγορά αφορά το φαινόμενο κατά το οποίο άτομα εκτελούν παραδόσεις χρησιμοποιώντας λογαριασμούς τρίτων, χωρίς να καταγράφονται επίσημα. Μέχρι σήμερα, το σύστημα παρακολουθούσε αποκλειστικά τους μισθωτούς, αφήνοντας εκτός πεδίου τους αυτοαπασχολούμενους.
Με τις νέες διατάξεις, θεσπίζεται νέο υπομητρώο στο πληροφοριακό σύστημα ΕΡΓΑΝΗ, όπου καθίσταται υποχρεωτική η καταγραφή όλων όσοι παρέχουν υπηρεσίες μέσω πλατφορμών, είτε διαθέτουν καθεστώς μισθωτής απασχόλησης είτε είναι αυτοαπασχολούμενοι.
Ο γενικός γραμματέας του υπουργείου, Νίκος Μηλαπίδης, διευκρινίζει ότι το μητρώο αυτό θα είναι άμεσα προσβάσιμο από την Επιθεώρηση Εργασίας, διασφαλίζοντας ότι κάθε ενδιάμεσος, υπεργολάβος ή πλατφόρμα δηλώνει με διαφάνεια ποιοι ακριβώς εργάζονται και ποιοι μπαίνουν στα σπίτια των καταναλωτών.
Διασύνδεση με το υπουργείο Μετανάστευσης
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον έλεγχο της νόμιμης παραμονής και εργασίας των αλλοδαπών που δραστηριοποιούνται στον κλάδο, καθώς αποτελούν μεγάλο ποσοστό του εργατικού δυναμικού στις πλατφόρμες.
Το νέο Μητρώο Απασχόλησης θα διαθέτει πλήρη διαλειτουργικότητα με τα αρχεία του υπουργείου Μετανάστευσης. Με αυτόν τον τρόπο, το σύστημα θα αποκαλύπτει αυτόματα εάν κάποιος εργαζόμενος διαμένει νόμιμα στην ελληνική επικράτεια και διαθέτει την απαραίτητη άδεια εργασίας, κλείνοντας παράθυρα παράνομης απασχόλησης.
Διαφάνεια στους αλγορίθμους και έλεγχοι
Η υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκη Κεραμέως, επισημαίνει ότι το νομοσχέδιο βάζει κανόνες και όρια στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, φωτίζοντας τα λεγόμενα «μαύρα κουτιά». Συγκεκριμένα, καθιερώνεται αυστηρή αλγοριθμική διαφάνεια, ώστε να είναι απολύτως ξεκάθαρο πώς οι αλγόριθμοι λαμβάνουν αποφάσεις για την ανάθεση καθηκόντων, τις προαγωγές, τις αμοιβές και τη λύση της συνεργασίας. Πρόσβαση στα δεδομένα αυτά θα έχει και η Ανεξάρτητη Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.
Παράλληλα, η Επιθεώρηση Εργασίας συνεχίζει να εντείνει τους ελέγχους και τις κυρώσεις στο πεδίο, συνδυάζοντας τα θεσμικά εργαλεία με την ουσιαστική εφαρμογή του νόμου.
Το μαχητό τεκμήριο εξαρτημένης εργασίας
Μία από τις πιο κομβικές καινοτομίες του νομοσχεδίου είναι η καθιέρωση του μαχητού τεκμηρίου εξαρτημένης εργασίας. Σύμφωνα με αυτό, οι εργαζόμενοι στις πλατφόρμες τεκμαίρονται καταρχήν ως μισθωτοί και όχι ως αυτοαπασχολούμενοι.
Παρότι διατηρείται η ελευθερία επιλογής ανάμεσα σε καθεστώς μισθωτής απασχόλησης ή συνεργασίας ως αυτοαπασχολούμενος κατόπιν συμφωνίας των δύο πλευρών, εάν ένας εργαζόμενος θεωρεί ότι στην πράξη αντιμετωπίζεται ως μισθωτός, διατηρεί το δικαίωμα προσφυγής στη δικαιοσύνη. Σε μια τέτοια περίπτωση, το βάρος της απόδειξης μεταφέρεται στην επιχείρηση, η οποία υποχρεούται να αποδείξει στο δικαστήριο ότι ο συνεργάτης της είναι όντως αυτοαπασχολούμενος και όχι μισθωτός.