Δυσανάλογο τίμημα θα πληρώσουν τα ασθενέστερα νοικοκυριά της Ευρωζώνης από τη νέα ενεργειακή κρίση, σύμφωνα με ανάλυση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Πάνω από το μισό της μείωσης κατανάλωσης θα υποστούν νοικοκυριά με μικρά «μαξιλάρια» αποταμιεύσεων, παρόλο που η κατανάλωσή τους αντιστοιχεί σε λιγότερο από το 1/5 της συνολικής.
Ειδικότερα, μια νέα και ανησυχητική εικόνα για τις επιπτώσεις των γεωπολιτικών εντάσεων στα πορτοφόλια των νοικοκυριών και τη συνολική οικονομία της Ευρωζώνης, σκιαγραφεί πρόσφατη ανάλυση της ΕΚΤ. Με τα δεδομένα να φτάνουν έως και το πρώτο τρίμηνο του 2026, οι αναλυτές της ΕΚΤ εξετάζουν πώς το εκρηκτικό μείγμα του πολέμου στη Μέση Ανατολή –που μεταφράζεται σε ακριβό πετρέλαιο και αυξημένη ανασφάλεια– διαμορφώνει το ποσοστό αποταμίευσης, τον πληθωρισμό και την ανάπτυξη.
Το βασικό συμπέρασμα; Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας και η αβεβαιότητα των καταναλωτών λειτουργούν ως δύο αντίρροπες δυνάμεις για τις αποταμιεύσεις, αλλά όταν δράσουν ταυτόχρονα, το αποτέλεσμα είναι ένα ισχυρό «φρένο» στην οικονομική ανάπτυξη και νέα ώθηση στον πληθωρισμό.
Η «διελκυστίνδα» των αποταμιεύσεων
Σύμφωνα με τους ερευνητές της ΕΚΤ, το ποσοστό αποταμίευσης είχε διατηρηθεί σε υψηλά επίπεδα μετά το 2024, κυρίως λόγω της αύξησης των πραγματικών εισοδημάτων και της πτώσης των τιμών ενέργειας σε σχέση με τα υψηλά της εισβολής στην Ουκρανία.
Ωστόσο, η κρίση στη Μέση Ανατολή απειλεί να ανατρέψει αυτή την τάση μέσω δύο διαφορετικών καναλιών:
-
Το σοκ των τιμών ενέργειας (Όροι Εμπορίου): Για μια οικονομία που εισάγει ενέργεια, όπως η Ευρωζώνη, το ακριβό πετρέλαιο σημαίνει απώλεια πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος. Οι καταναλωτές μειώνουν τις δαπάνες τους, αλλά αναγκάζονται να «κάψουν» ακόμη μεγαλύτερο μέρος των αποταμιεύσεών τους για να ανταπεξέλθουν. Ένα σοκ αντίστοιχο με εκείνο του 2022 θα μείωνε το ποσοστό αποταμίευσης κατά 0.3 ποσοστιαίες μονάδες μέχρι τις αρχές του 2027.
-
Το σοκ της αβεβαιότητας: Αντίθετα, όταν οι καταναλωτές νιώθουν ανασφάλεια για το μέλλον (λόγω του πολέμου), μειώνουν την κατανάλωση και αποταμιεύουν προληπτικά. Μια αύξηση της αβεβαιότητας, παρόμοια με αυτήν στο ξεκίνημα του πολέμου στην Ουκρανία, θα οδηγούσε σε αύξηση του ποσοστού αποταμίευσης κατά 0.4 ποσοστιαίες μονάδες μέχρι τα τέλη του 2027.
Ποιοι πληρώνουν το μεγαλύτερο τίμημα;
Η ανάλυση ρίχνει φως και στις βαθιές κοινωνικές ανισότητες που προκαλούν αυτές οι κρίσεις. Η ανάλυση της ΕΚΤ αποδεικνύει ότι η κάθε κρίση χτυπά διαφορετικά κοινωνικά στρώματα:
-
Ευάλωτα νοικοκυριά και ακριβή ενέργεια: Το σοκ των τιμών του πετρελαίου επηρεάζει πρωτίστως τους ασθενέστερους. Τα νοικοκυριά στο χαμηλότερο εισοδηματικό τρίτο επωμίζονται πάνω από το μισό (54%) της συνολικής πτώσης της κατανάλωσης, παρότι η κανονική τους συμμετοχή σε αυτήν είναι μόλις 18%. Ο λόγος είναι απλός: δεν διαθέτουν αποταμιευτικά «μαξιλάρια» για να απορροφήσουν την απώλεια εισοδήματος.
-
Υψηλά εισοδήματα και αβεβαιότητα: Στον αντίποδα, το σοκ της αβεβαιότητας χτυπά κυρίως την κατανάλωση των πλουσιότερων. Το ανώτερο εισοδηματικό τρίτο ευθύνεται για το 63% της μείωσης των δαπανών, καθώς αυτοί οι καταναλωτές έχουν τη δυνατότητα να "παγώσουν" μεγάλες αγορές και να αποταμιεύσουν περισσότερο.
Το μακροοικονομικό αποτύπωμα για το 2027
Όταν αυτές οι επιδράσεις μεταφραστούν σε νούμερα για το σύνολο της οικονομίας, τα συμπεράσματα είναι δυσάρεστα. Σύμφωνα με το μακροοικονομικό μοντέλο ECB-BASE της Κεντρικής Τράπεζας:
-
Η ακριβή ενέργεια «ροκανίζει» την κατανάλωση, οδηγώντας σε αύξηση του πληθωρισμού κατά 0.4 ποσοστιαίες μονάδες (κυρίως λόγω του ενεργειακού κόστους) και μείωση της ανάπτυξης κατά 0.1 ποσοστιαίες μονάδες το 2027.
-
Η αβεβαιότητα των καταναλωτών, από την άλλη, «παγώνει» τη ζήτηση, αφαιρώντας 0.3 ποσοστιαίες μονάδες από το ΑΕΠ το 2027, με αμελητέα όμως επίδραση στον πληθωρισμό.
Ο κίνδυνος της «τέλειας καταιγίδας»
Το ρεπορτάζ της ΕΚΤ καταλήγει σε μια σαφή προειδοποίηση: Αν η ένταση στη Μέση Ανατολή προκαλέσει ραγδαία αύξηση στην τιμή του πετρελαίου και «φουσκώσει» τον πληθωρισμό, ενώ παράλληλα υπάρξει και κατακόρυφη πτώση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης, τα δύο σοκ θα αλληλοεπιδράσουν.
Αν και το συνολικό ποσοστό αποταμίευσης μπορεί να φαίνεται τελικά σταθερό (αφού η μία δύναμη το ωθεί προς τα κάτω και η άλλη προς τα πάνω), η πραγματικότητα «κάτω από την επιφάνεια» θα είναι πολύ διαφορετική: Η οικονομία θα δεχθεί ένα συνδυασμένο, ισχυρό πλήγμα στην ανάπτυξη, ενώ ταυτόχρονα ο πληθωρισμός θα δεχθεί νέες, επικίνδυνες ανοδικές πιέσεις. Μια εξέλιξη που θα δοκιμάσει τόσο τις αντοχές των νοικοκυριών όσο και τα εργαλεία νομισματικής πολιτικής της Φρανκφούρτης.