Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, που ανέτρεψε δεκαετίες ουδετερότητας και οδήγησε τη Σουηδία στην ένταξη στο NATO, η χώρα αρχίζει να εξετάζει μια ακόμη ιστορική μετατόπιση: την υιοθέτηση του ευρώ.
Η συζήτηση βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, όμως το κλίμα αλλάζει. Στο δημοψήφισμα του 2003, οι ψηφοφόροι είχαν απορρίψει το κοινό νόμισμα, θεωρώντας ότι η κορόνα λειτουργεί ως ασπίδα για τη μεγαλύτερη οικονομία της Σκανδιναβίας. Σήμερα, πέρα από τα οικονομικά επιχειρήματα, η γεωπολιτική έχει αποκτήσει βαρύνουσα σημασία.
Οι απειλές από τη Ρωσία και την Κίνα, αλλά και η εξωτερική πολιτική "America First" του Ντόναλντ Τραμπ, συμπεριλαμβανομένων δηλώσεων περί απόκτησης της Γροιλανδίας από τη γειτονική Δανία, ενισχύουν την αίσθηση ότι οι μικρότερες οικονομίες είναι εκτεθειμένες σε έναν κόσμο αυξανόμενων ανταγωνισμών μεγάλων δυνάμεων.
Υποστηρικτές της ένταξης της Σουηδίας στην ευρωζώνη υποστηρίζουν ότι το κοινό νόμισμα θα ενίσχυε τους πολιτικούς δεσμούς της Σουηδίας με τον πυρήνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και θα της εξασφάλιζε συμμετοχή στις αποφάσεις νομισματικής πολιτικής. Παράλληλα, επανέρχονται τα παραδοσιακά επιχειρήματα περί διεύρυνσης του εμπορίου και διευκόλυνσης των άμεσων επενδύσεων.
Εάν η μετατόπιση αυτή παγιωθεί, θα μπορούσε να ενισχύσει και την αξιοπιστία του ευρώ σε μια περίοδο κατά την οποία η κυριαρχία του δολαρίου στο παγκόσμιο εμπόριο και ως αποθεματικό νόμισμα τίθεται υπό αμφισβήτηση.
Τα πρώτα επίσημα βήματα έγιναν στα τέλη του προηγούμενου μήνα, όταν σε κοινοβουλευτική συνεδρίαση η υπουργός Οικονομικών ανακοίνωσε ότι στηρίζει τη διενέργεια έρευνας για τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της υιοθέτησης του ευρώ. Η αξιολόγηση, ωστόσο, θα ξεκινήσει μετά τις εκλογές του Σεπτεμβρίου.
Καθοριστικό ρόλο στη νέα δυναμική παίζει πρόσφατη έκθεση του οικονομολόγου Lars Calmfors, ο οποίος είχε ηγηθεί της επιτροπής που εξέτασε το ζήτημα πριν από το δημοψήφισμα του 2003. Τότε είχε επιδείξει επιφυλακτικότητα και είχε εισηγηθεί αναβολή. Σήμερα εμφανίζεται πιο θετικός, επισημαίνοντας ότι οι γεωπολιτικές συνθήκες έχουν μεταβληθεί ριζικά και ότι η συμμετοχή στον «πυρήνα» της ΕΕ αποκτά αυξημένη αξία.
Ο ίδιος υπογραμμίζει και την οικονομική διάσταση: οι θετικές επιδράσεις της συμμετοχής στην ευρωζώνη στο εμπόριο και στις ξένες επενδύσεις αποδείχθηκαν ισχυρότερες από ό,τι ανέμενε πριν από δύο δεκαετίες. Παράλληλα, ο σουηδικός οικονομικός κύκλος έχει συγχρονιστεί περισσότερο με εκείνον της ευρωζώνης, μειώνοντας την ανάγκη για ανεξάρτητη νομισματική πολιτική. Το χαμηλό δημόσιο χρέος της χώρας επιτρέπει επίσης τη χρήση δημοσιονομικών μέτρων για την αντιμετώπιση κρίσεων.
Επιχειρηματικοί κύκλοι εκφράζουν ήδη στήριξη στην αλλαγή, επικαλούμενοι τη μεταβλητότητα της κορόνας, η οποία εντείνει τις διακυμάνσεις της αγοράς και λειτουργεί ως μειονέκτημα για τη βιομηχανία. Το επιχείρημα είναι ότι η ένταξη στο ευρώ θα εξάλειφε αυτή την αβεβαιότητα.
Πίεση ασκείται και από γειτονικές χώρες. Ο επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας της Φινλανδίας έχει καλέσει τη Σουηδία και τη Δανία να εξετάσουν σοβαρά την ένταξη, τονίζοντας ότι μεμονωμένα είναι μικροί παίκτες, αλλά συλλογικά μπορούν να έχουν μεγαλύτερη επιρροή στο ευρωσύστημα και στην ΕΕ.
Για τη Φινλανδία, που μοιράζεται εκτεταμένα σύνορα με τη Ρωσία, το ευρώ υπήρξε εξαρχής και επιλογή ασφάλειας, καθώς ενίσχυε τους δεσμούς με χώρες όπως η Γαλλία και η Γερμανία.
Η σημασία της ΕΕ για τη σουηδική οικονομία είναι αδιαμφισβήτητη: πάνω από το 60% του εμπορίου αγαθών της χώρας πραγματοποιείται με το μπλοκ, έναντι μόλις 6,4% με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Παρά τα επιχειρήματα υπέρ, τα εμπόδια παραμένουν σοβαρά. Σχεδόν οι μισοί Σουηδοί εξακολουθούν να αντιτίθενται στην υιοθέτηση του ευρώ, ενώ περίπου το ένα τρίτο τάσσεται υπέρ. Αν και η διαφορά έχει περιοριστεί αισθητά σε σχέση με πριν από μια δεκαετία, η κοινή γνώμη εξακολουθεί να είναι διχασμένη.
Δεδομένου ότι η απόρριψη του 2003 έγινε μέσω δημοψηφίσματος, ακολουθώντας το προηγούμενο της Δανίας το 2000, θεωρείται δύσκολο να ληφθεί απόφαση χωρίς νέα προσφυγή στις κάλπες.
Σε πολιτικό επίπεδο, μόνο ένα μικρό φιλελεύθερο κόμμα υποστηρίζει ξεκάθαρα την άμεση υιοθέτηση του ευρώ. Άλλα κόμματα της κυβερνητικής πλειοψηφίας στηρίζουν απλώς τη διερεύνηση του ζητήματος, χωρίς να έχουν λάβει τελική θέση. Οι Σοσιαλδημοκράτες δεν έχουν ακόμη διαμορφώσει σαφή στάση, ενώ Πράσινοι, Αριστερά και Σουηδοί Δημοκράτες εκφράζουν αντίθεση, συνδέοντας το εθνικό νόμισμα με την ανεξαρτησία της χώρας.
Ακόμη κι αν ξεπεραστούν τα πολιτικά και κοινωνικά εμπόδια, η διαδικασία υιοθέτησης θα απαιτούσε τουλάχιστον τέσσερα χρόνια, συμπεριλαμβανομένης της διετούς περιόδου κατά την οποία η κορόνα θα πρέπει να διατηρήσει σταθερή ισοτιμία έναντι του ευρώ.
Ωστόσο, οι υποστηρικτές της αλλαγής εκτιμούν ότι οι εξελίξεις μπορεί να επιταχυνθούν, όπως συνέβη με την ένταξη στο NATO το 2022. Η εγκατάλειψη της ουδετερότητας φαινόταν για χρόνια αδιανόητη, μέχρι που ο πόλεμος στην Ουκρανία ανέτρεψε τις βεβαιότητες.
Η ουσία είναι ότι, στη Σουηδία όλο και περισσότεροι βλέπουν την ευρωζώνη ως φυσικό επόμενο βήμα.