Λύση σε μιά δύσκολη οικονομική εξίσωση επιχειρεί να δώσει η κυβέρνηση με τον προϋπολογισμό του 2027: Να διατηρήσει την οικονομία σε τροχιά ανάπτυξης και ταυτόχρονα να κρατήσει υπό έλεγχο τα δημόσια οικονομικά, να συνεχίσει τη μείωση του χρέους και να αφήσει χώρο για μέτρα στήριξης νοικοκυριών, επαγγελματιών και επιχειρήσεων. Όλα αυτά, την ώρα που η ακρίβεια επιμένει και η πορεία των τιμών της ενέργειας μπορεί να ανατρέψει τις προβλέψεις.
Αυτό είναι το βασικό στοίχημα που αποτυπώνεται στο προσχέδιο του προϋπολογισμού του 2027, το οποίο κατατέθηκε σήμερα στη Βουλή. Η κυβέρνηση επιχειρεί να αξιοποιήσει τα υψηλά φορολογικά έσοδα και τον πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο που δημιουργείται, χωρίς όμως να χαλαρώσει τη δημοσιονομική πειθαρχία. Παράλληλα, επενδύει στη συνέχιση της αναπτυξιακής δυναμικής, ενώ επιδιώκει να επιταχύνει την αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους.
Ομως η εξίσωση περιλαμβάνει "άγνωστους Χ" και κρύβει κινδύνους. Ο πληθωρισμός παραμένει πάνω από τον στόχο, το ενεργειακό κόστος αποτελεί ανοιχτή μεταβλητή και η διεθνής οικονομία κινείται σε περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας. Ενδεικτικό της πίεσης που δημιουργείται είναι ότι η πρόβλεψη για τον πληθωρισμό του 2026 αναθεωρείται προς τα πάνω, στο 3,6% από 3,2%, ενώ ακόμη μεγαλύτερη προσοχή απαιτεί η υπόθεση για την τιμή του πετρελαίου Brent.
Το διπλό στοίχημα
Το βασικό σενάριο του προϋπολογισμού στηρίζεται στην παραδοχή ότι η ελληνική οικονομία θα συνεχίσει να αναπτύσσεται με ρυθμό υψηλότερο από τον φετινό. Η ανάπτυξη προβλέπεται στο 2,3% το 2027, από 2% το 2026, με τις επενδύσεις και την ιδιωτική κατανάλωση να παραμένουν οι βασικοί κινητήρες.
Το στοίχημα είναι διπλό:
- αφενός να συνεχιστεί η δημοσιονομική προσαρμογή και η μείωση του χρέους
- αφετέρου τα οφέλη από την ισχυρή πορεία των εσόδων να επιστρέψουν στην οικονομία μέσω φοροελαφρύνσεων και μέτρων εισοδηματικής στήριξης.
Το προσχέδιο ενσωματώνει παρεμβάσεις συνολικού ύψους 1,9 δισ. ευρώ, ενώ η πορεία των φορολογικών εσόδων αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο για ακόμη μεγαλύτερο πρωτογενές πλεόνασμα. Η εικόνα που προκύπτει είναι αυτή μιας οικονομικής πολιτικής που προσπαθεί να κινηθεί ταυτόχρονα σε περισσότερα από ένα μέτωπα:
- Να στηρίξει την ανάπτυξη χωρίς να ενισχύσει τις πληθωριστικές πιέσεις, να αυξήσει τις δαπάνες χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η δημοσιονομική σταθερότητα και να μειώσει το χρέος, διατηρώντας παράλληλα ενεργές πολιτικές στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Σε αυτό το περιβάλλον, η πορεία της ενέργειας και των διεθνών τιμών αναδεικνύεται στον μεγάλο άγνωστο παράγοντα του προϋπολογισμού. Οι τελικές προβλέψεις δεν αποκλείεται να μεταβληθούν έως την κατάθεση του οριστικού κειμένου στη Βουλή, το τρίτο δεκαήμερο του Νοεμβρίου.
Η πληθωριστική απειλή
Ενώ η ανάπτυξη και η δημοσιονομική σταθερότητα αποτελούν τους δύο βασικούς πυλώνες του σχεδιασμού, η εξέλιξη του πληθωρισμού είναι ο σημαντικότερος παράγοντας αβεβαιότητας. Η άνοδος του ενεργειακού κόστους, σε συνδυασμό με τις αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων και τις ευρύτερες ανατιμήσεις, εξακολουθεί να επιβαρύνει το κόστος ζωής και να περιορίζει μέρος των οφελών από την ενίσχυση των εισοδημάτων.
Υπό αυτές τις συνθήκες, το οικονομικό επιτελείο αναθεωρεί εκ νέου προς τα πάνω την εκτίμησή του για τον φετινό πληθωρισμό, τοποθετώντας τον στο 3,6%, από 3,2% προηγουμένως. Για το 2027, ωστόσο, προβλέπεται σταδιακή αποκλιμάκωση, με τον πληθωρισμό να διαμορφώνεται στην περιοχή του 2,4%-2,5%.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η παραδοχή που ενσωματώνεται στο προσχέδιο σχετικά με την τιμή του πετρελαίου. Οι προβλέψεις βασίζονται σε μέση τιμή του Brent στα 89 δολάρια το βαρέλι, επίπεδο αισθητά υψηλότερο από την τελευταία αναθεωρημένη εκτίμηση των 82 δολαρίων για το 2026. Η διαφορά γίνεται ακόμη πιο εμφανής σε σύγκριση με τον περσινό προϋπολογισμό, ο οποίος είχε καταρτιστεί με υπόθεση μέσης τιμής Brent μόλις στα 64 δολάρια.
Στην αγορά εργασίας, η εικόνα παραμένει βελτιωμένη. Η ανεργία εκτιμάται ότι θα συνεχίσει την καθοδική της πορεία, υποχωρώντας στο 7,9% το 2027, από 8,3% φέτος, σύμφωνα με την Έρευνα Εργατικού Δυναμικού της ΕΛΣΤΑΤ.
Δημοσιονομική σταθερότητα και υψηλά πλεονάσματα
Στο δημοσιονομικό σκέλος, το προσχέδιο προβλέπει πρωτογενές πλεόνασμα 2,4% του ΑΕΠ το 2027. Παράλληλα, στο Γενικό Λογιστήριο εξετάζεται ακόμη και υψηλότερος στόχος, έως το 3,7% του ΑΕΠ, με τις αυξημένες φορολογικές εισπράξεις και ιδιαίτερα τα έσοδα από τον ΦΠΑ να δημιουργούν τα περιθώρια για μια τέτοια εξέλιξη.
Οι μέχρι τώρα εκτιμήσεις για το 2026 δείχνουν, άλλωστε, ότι το πρωτογενές πλεόνασμα ενδέχεται να ξεπεράσει το 4% του ΑΕΠ, έναντι αρχικής πρόβλεψης 3,2%. Η εξέλιξη αυτή διευρύνει τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο και επιτρέπει την ενσωμάτωση μέτρων στήριξης νοικοκυριών, εργαζομένων, συνταξιούχων, επαγγελματιών και επιχειρήσεων, χωρίς να εγκαταλείπεται ο στόχος της δημοσιονομικής ισορροπίας.
Οι πρωτογενείς δαπάνες αναμένεται να αυξηθούν κατά 3% το 2027, έναντι 3,1% φέτος, σε επίπεδα που ευθυγραμμίζονται με το όριο δαπανών του νέου ευρωπαϊκού δημοσιονομικού πλαισίου.
Το δημόσιο χρέος συνεχίζει να κινείται σε καθοδική τροχιά. Ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ προβλέπεται να υποχωρήσει από 136,8% το 2026 στο 134,4% το 2028. Στην περαιτέρω αποκλιμάκωση αναμένεται να συμβάλουν και οι κινήσεις πρόωρης αποπληρωμής χρέους, οι οποίες για το τρέχον έτος ανέρχονται συνολικά σε 12,84 δισ. ευρώ.
Το πακέτο φοροελαφρύνσεων και ενισχύσεων
Μέσα σε αυτό το δημοσιονομικό πλαίσιο, το προσχέδιο ενσωματώνει το πακέτο φορολογικών ελαφρύνσεων και εισοδηματικών ενισχύσεων που ανακοινώθηκε στη ΔΕΘ, συνολικού ποσού 1,9 δισ. ευρώ. Πρόκειται για παρεμβάσεις που επιχειρούν να μεταφέρουν μέρος του δημοσιονομικού περιθωρίου στην πραγματική οικονομία, στηρίζοντας διαφορετικές κατηγορίες νοικοκυριών, εργαζομένων και επιχειρήσεων.
Από τον Νοέμβριο προβλέπεται η καταβολή της ενίσχυσης των 400 ευρώ στους συνταξιούχους άνω των 65 ετών, ανεξάρτητα από εισοδηματικά κριτήρια, καθώς και η επιστροφή ενοικίου σε περισσότερα από 1 εκατ. νοικοκυριά. Το συνολικό κόστος των δύο παρεμβάσεων ξεπερνά το 1 δισ. ευρώ.
Το σχετικό νομοσχέδιο αναμένεται να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση το επόμενο διάστημα και στη συνέχεια να κατατεθεί προς ψήφιση στη Βουλή.
Μεταξύ των βασικότερων παρεμβάσεων περιλαμβάνονται:
- Η απαλλαγή περίπου 156.000 συνεπών ελεύθερων επαγγελματιών από τις προσαυξήσεις που συνδέονται με τον κύκλο εργασιών και τη μισθοδοσία προσωπικού κατά τον υπολογισμό του ελάχιστου καθαρού εισοδήματος.
- Ο μηδενισμός του φορολογικού συντελεστή έως τα 20.000 ευρώ για τους κατά κύριο επάγγελμα αγρότες και τους τρίτεκνους.
- Η αύξηση της μόνιμης ενίσχυσης του Νοεμβρίου σε συνταξιούχους, άτομα με αναπηρία και ανασφάλιστους υπερήλικες, από 300 σε 400 ευρώ καθαρά, καθώς και η διεύρυνσή της στο σύνολο των συνταξιούχων άνω των 65 ετών από τον Νοέμβριο του 2026.
-Η θέσπιση επιδόματος εορτών Χριστουγέννων ύψους 500 ευρώ μικτά για τους δημοσίους υπαλλήλους από το 2027.
- Η δημιουργία ειδικού επενδυτικού λογαριασμού για βρέφη κατά τα δύο πρώτα έτη από τη γέννησή τους, με το κράτος να καταθέτει ποσό ίσο με την ετήσια εισφορά του γονέα, έως 1.200 ευρώ τον χρόνο και μέχρι τη συμπλήρωση των 18 ετών.
- Η μείωση των ασφαλιστικών εισφορών κατά 0,5 ποσοστιαία μονάδα από τον Απρίλιο του 2027 για τον ιδιωτικό τομέα.
- Η κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος από το 2027, για το φορολογικό έτος 2026, στην Περιφέρεια και στη Θεσσαλονίκη, η μείωσή του κατά 50% στην Αττική το 2028 και η πλήρης κατάργησή του στην Αττική το 2029
- Η μείωση της προκαταβολής φόρου από 55% σε 50% για τους ελεύθερους επαγγελματίες από το φορολογικό έτος 2027 και η σταδιακή μείωση, κατά 5 ποσοστιαίες μονάδες ετησίως, της προκαταβολής φόρου για τα νομικά πρόσωπα από το φορολογικό έτος 2028, ώστε από 80% σήμερα να υποχωρήσει σταδιακά στο 50%.
-Η θέσπιση επιταχυνόμενων αποσβέσεων σε έξι έτη, από δέκα έτη σήμερα, για επενδύσεις των επιχειρήσεων σε μηχανολογικό εξοπλισμό.
- Η κατάργηση, από το 2027, του ΕΝΦΙΑ για κύριες κατοικίες αξίας έως 400.000 ευρώ σε οικισμούς έως 2.000 κατοίκους και έως 2.200 κατοίκους στη Δυτική Μακεδονία.
Τα ζητούμενα
Συνολικά, το προσχέδιο του προϋπολογισμού επιχειρεί να συνδυάσει τη συνέχιση της δημοσιονομικής προσαρμογής με την αξιοποίηση του διαθέσιμου δημοσιονομικού χώρου για μέτρα στήριξης.
Το ζητούμενο για την οικονομική πολιτική του 2027 είναι να διατηρηθεί η αναπτυξιακή δυναμική και παράλληλα να συνεχιστεί η μείωση του δημόσιου χρέους, χωρίς οι παρεμβάσεις στήριξης να τροφοδοτήσουν νέες πληθωριστικές πιέσεις.
Σε μεγάλο βαθμό, η τελική ισορροπία θα εξαρτηθεί από την πορεία των τιμών της ενέργειας και τις διεθνείς οικονομικές εξελίξεις.