Η Ελλάδα κέρδισε το δύσκολο στοίχημα της οικονομικής σταθεροποίησης, όμως οι Βρυξέλλες προειδοποιούν ότι η επόμενη φάση απαιτεί διαφορετικού τύπου μάχη: αυτή της παραγωγικότητας, της ανταγωνιστικότητας και της ανθεκτικότητας.
Η σύσταση που ενέκρινε το Συμβούλιο Ecofin στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου αποτυπώνει μια εικόνα δύο ταχυτήτων.
- Από τη μία πλευρά, η χώρα αναγνωρίζεται για την πρόοδο στη δημοσιονομική εξυγίανση, την έξοδο από το καθεστώς των μακροοικονομικών ανισορροπιών και τη βελτίωση της εμπιστοσύνης των αγορών.
- Από την άλλη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εντοπίζει μια σειρά διαρθρωτικές αδυναμίες που εξακολουθούν να περιορίζουν την ανάπτυξη: υψηλό δημόσιο χρέος, ενεργειακή εξάρτηση, αργή απονομή δικαιοσύνης, χαμηλή παραγωγικότητα, στεγαστική πίεση και προβλήματα στη διαχείριση φυσικών πόρων.
Το μήνυμα των Βρυξελλών είναι σαφές: η σταθερότητα ήταν το πρώτο βήμα. Το επόμενο είναι να αλλάξει το παραγωγικό μοντέλο της χώρας.
Το χρέος μειώνεται, αλλά παραμένει μεγάλο «βαρίδι»
Η Ελλάδα έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο στη μείωση του δημόσιου χρέους, ωστόσο αυτό εξακολουθεί να βρίσκεται σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα.
Για το 2026 προβλέπεται ότι θα διαμορφωθεί περίπου στο 140,7% του ΑΕΠ, ποσοστό που παραμένει από τα υψηλότερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Παράλληλα, η Επιτροπή επισημαίνει ότι το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παραμένει σημαντική πρόκληση. Οι κίνδυνοι εξωτερικής χρηματοδότησης έχουν περιοριστεί χάρη στις ευνοϊκές συνθήκες χρηματοδότησης, ωστόσο η ανισορροπία εξακολουθεί να αποτελεί σημείο προσοχής.
Στο δημοσιονομικό πεδίο, η Ελλάδα αναμένεται να ακολουθήσει πιο επεκτατική πολιτική το 2026, με αύξηση των καθαρών δαπανών κατά 7,3%. Η απόκλιση από τον προτεινόμενο ρυθμό θεωρείται διαχειρίσιμη, κυρίως λόγω της αύξησης των αμυντικών δαπανών, οι οποίες προβλέπεται να φτάσουν το 2,6% του ΑΕΠ.
Οι φοροαπαλλαγές στο μικροσκόπιο – όχι κατάργηση, αλλά επανεξέταση
Ένα από τα σημεία που ξεχωρίζουν στις ευρωπαϊκές συστάσεις αφορά το φορολογικό σύστημα.
Η Κομισιόν ζητά καλύτερους ελέγχους, μεγαλύτερη ψηφιοποίηση των φορολογικών και τελωνειακών μηχανισμών, αλλά και μεγαλύτερη διαφάνεια στις φορολογικές δαπάνες.
Στο επίκεντρο βρίσκονται οι 1.236 φοροαπαλλαγές που καταγράφονταν το 2025, με τις Βρυξέλλες να ζητούν συστηματική αξιολόγηση για το κατά πόσο εξακολουθούν να εξυπηρετούν τον αρχικό τους στόχο.
Η σύσταση δεν σημαίνει αυτόματα κατάργηση των ρυθμίσεων, αλλά θέτει στο τραπέζι την ανάγκη για έναν συνολικό επανέλεγχο ενός πολύπλοκου συστήματος που έχει δημοσιονομικό κόστος.
Την ίδια στιγμή, η Επιτροπή επισημαίνει ότι παρά την πρόοδο στη φορολογική συμμόρφωση, εξακολουθούν να υπάρχουν κλάδοι και επαγγελματικές δραστηριότητες με υψηλά επίπεδα φοροδιαφυγής.
Η ενεργειακή εξάρτηση παραμένει ανοιχτή πληγή
Στο ενεργειακό μέτωπο, η Ελλάδα καλείται να επιταχύνει τη μετάβαση σε ένα πιο ανθεκτικό μοντέλο.
Η εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα, και ιδιαίτερα από το φυσικό αέριο, συνεχίζει να δημιουργεί ευαισθησίες στις τιμές χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας.
Η Κομισιόν εντοπίζει επίσης ότι το υφιστάμενο φορολογικό πλαίσιο δεν δίνει πάντα τα σωστά κίνητρα για τον εξηλεκτρισμό, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις ευνοεί περισσότερο τα ορυκτά καύσιμα έναντι της ηλεκτρικής ενέργειας.
Η πρόταση αφορά αναπροσαρμογή των ενεργειακών φόρων ώστε να ενισχυθεί η ηλεκτροκίνηση και να επιταχυνθεί η πράσινη μετάβαση.
Ηλεκτροκίνηση: Από τα λεωφορεία στην αλλαγή ολόκληρου του μοντέλου μετακίνησης
Η Ελλάδα έχει κάνει βήματα στην ανανέωση των αστικών συγκοινωνιών με ηλεκτρικά οχήματα, ωστόσο οι Βρυξέλλες ζητούν μια συνολική στρατηγική απανθρακοποίησης των μεταφορών.
Το ζητούμενο δεν είναι μόνο η αγορά ηλεκτρικών οχημάτων, αλλά η δημιουργία των απαραίτητων υποδομών: έξυπνοι μετρητές, δίκτυα που μπορούν να διαχειριστούν μεγαλύτερη ζήτηση και λύσεις ευελιξίας για το ενεργειακό σύστημα.
Η μετάβαση στην ηλεκτροκίνηση θεωρείται κρίσιμο εργαλείο για τη μείωση της ενεργειακής εξάρτησης της χώρας.
Νερό: Η νέα μεγάλη πρόκληση μετά την ενέργεια
Ένα από τα νέα μέτωπα που αναδεικνύει η ευρωπαϊκή αξιολόγηση είναι η διαχείριση των υδάτινων πόρων.
Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξανόμενες πιέσεις λόγω ξηρασιών και ακραίων καιρικών φαινομένων, ενώ η γεωργία καταναλώνει πάνω από το 80% των διαθέσιμων υδάτων.
Η Επιτροπή επισημαίνει ελλείψεις στη συλλογή όμβριων υδάτων και περιορισμένη επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων λυμάτων.
Η νέα εθνική στρατηγική για τα ύδατα και το νέο μοντέλο διακυβέρνησης που αναμένεται να εφαρμοστεί το 2026 αποτελούν προσπάθεια να αντιμετωπιστεί ένας κίνδυνος που πλέον αφορά όχι μόνο το περιβάλλον, αλλά και την οικονομία.
Στέγη: Η κρίση που μετατρέπεται σε οικονομικό πρόβλημα
Η στεγαστική κρίση αποκτά κεντρική θέση στις ευρωπαϊκές συστάσεις.
Οι τιμές κατοικιών και τα ενοίκια αυξάνονται ταχύτερα από τα εισοδήματα, περιορίζοντας την πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή κατοικία για μεγάλο μέρος του πληθυσμού.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνδέει το πρόβλημα με τη χαμηλή προσφορά κατοικιών, τις περιορισμένες επενδύσεις και τις καθυστερήσεις στις διαδικασίες αξιοποίησης ακινήτων.
Η Ελλάδα προωθεί ήδη εθνική στρατηγική στέγασης και το πρόγραμμα «Κοινωνική Αντιπαροχή», με στόχο να κινητοποιηθούν ιδιωτικές επενδύσεις σε κοινωνική και προσιτή κατοικία.
Επιχειρήσεις: Χαμηλή ψηφιοποίηση και εμπόδια στην ανάπτυξη
Στο επιχειρηματικό περιβάλλον, η Κομισιόν εντοπίζει ακόμη σημαντικά προβλήματα.
Οι ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις υστερούν στην υιοθέτηση ψηφιακών τεχνολογιών, με το ποσοστό να διαμορφώνεται στο 55,95%, έναντι 71,39% στην ΕΕ.
Παράλληλα, οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν κανονιστικά εμπόδια, αργές δικαστικές διαδικασίες και αβεβαιότητα λόγω ελλείψεων στον χωροταξικό σχεδιασμό.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στις καθυστερήσεις πληρωμών από το Δημόσιο: περίπου μία στις τρεις μικρομεσαίες επιχειρήσεις δηλώνει ότι αντιμετωπίζει τέτοιο πρόβλημα, έναντι 20% κατά μέσο όρο στην Ευρώπη.
Οι κοινωνικές εκκρεμότητες: Εργασία, υγεία και ανισότητες
Η ευρωπαϊκή αξιολόγηση δεν περιορίζεται στα δημοσιονομικά μεγέθη.
Στην αγορά εργασίας παραμένει σημαντικό το χάσμα απασχόλησης μεταξύ ανδρών και γυναικών, ενώ υψηλό παραμένει και το ποσοστό των νέων που βρίσκονται εκτός εργασίας, εκπαίδευσης ή κατάρτισης.
Στον τομέα της υγείας, η Ελλάδα εξακολουθεί να καταγράφει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά άμεσων πληρωμών από τους πολίτες στην ΕΕ, ενώ υπάρχουν σημαντικές γεωγραφικές ανισότητες στην πρόσβαση σε υπηρεσίες περίθαλψης.
Το ευρωπαϊκό μήνυμα: Η σταθερότητα κερδήθηκε, τώρα αρχίζει η δύσκολη μάχη της ανάπτυξης
Η νέα αξιολόγηση του Ecofin δεν αποτελεί ένα νέο πλαίσιο επιτήρησης για την Ελλάδα, αλλά έναν «οδικό χάρτη» των προκλήσεων που καλείται να αντιμετωπίσει η χώρα στην επόμενη δεκαετία.
Η Ελλάδα έχει αφήσει πίσω της την περίοδο της μεγάλης δημοσιονομικής κρίσης και έχει πετύχει σημαντική πρόοδο στη μακροοικονομική σταθερότητα. Όμως οι Βρυξέλλες δείχνουν ότι το επόμενο στοίχημα δεν αφορά πλέον την επιβίωση, αλλά τη σύγκλιση με τις πιο ανταγωνιστικές οικονομίες της Ευρώπης.
Το ζητούμενο είναι μια οικονομία με λιγότερες στρεβλώσεις, χαμηλότερο ενεργειακό κόστος, υψηλότερη παραγωγικότητα και μεγαλύτερη κοινωνική ανθεκτικότητα. Μια οικονομία που θα μπορεί να παράγει περισσότερο, να προσελκύει επενδύσεις και να ανταποκρίνεται στις νέες προκλήσεις, από την κλιματική αλλαγή έως τη δημογραφική πίεση.
Το μήνυμα των Βρυξελλών είναι σαφές: η σταθερότητα ήταν η απαραίτητη βάση, αλλά δεν αποτελεί τον τελικό στόχο. Η μεγάλη πρόκληση τώρα είναι η μετάβαση σε ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο.
Οι δημοσιονομικές κρίσεις μπορεί να ανήκουν στο παρελθόν, όμως η μάχη για ανταγωνιστικότητα, παραγωγικότητα και κοινωνική συνοχή μόλις περνά στην επόμενη φάση. Και αυτή θα κριθεί στις μεταρρυθμίσεις που θα γίνουν σήμερα για να διαμορφώσουν την οικονομία της επόμενης δεκαετίας.
