Ακόμη κι όταν οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου υποχωρούν, οι τιμές των καυσίμων (βενζίνης και ντίζελ) παραμένουν υψηλές στην Ευρώπη. Οι καταναλωτές δυσφορούν και τα media κατηγορούν συνήθως τα διυλιστήρια και τις εταιρείες εμπορίας υγρών καυσίμων.
Οι αιτίες είναι πολλές: περιορισμένη διύλιση, μείωση της παραγωγικής δυναμικότητας των διυλιστηρίων, διαταραχές στο εμπόριο, περιορισμένος ανταγωνισμός. Το σίγουρα είναι ότι οι υψηλές τιμές τροφοδοτούν τον πληθωρισμό.
Οι εξελίξεις στο μέτωπο της αντιπαράθεσης ΗΠΑ-Ιράν έχουν προκαλέσει φέτος έντονες διακυμάνσεις στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Το brent έχει κινηθεί από τα 73 έως τα 126 (!) δολάρια το βαρέλι - και βρισκόταν γύρω στα 95 δολάρια την Παρασκευή.
Οι ευρωπαϊκές τιμές καυσίμων έχουν ακολουθήσει αυτές τις διακυμάνσεις. Ωστόσο, η βενζίνη και το πετρέλαιο κίνησης παραμένουν ιδιαίτερα ακριβά, καθώς στις τιμές τους αποτυπώνονται επίσης το κόστος και η διαθεσιμότητα διύλισης, και όχι μόνο η τιμή του αργού πετρελαίου.
9 στα 10 αυτοκίνητα καίνε βενζίνη και ντίζελ
Παρότι τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα αντιπροσωπεύουν ολοένα μεγαλύτερο μερίδιο των νέων ταξινομήσεων, η βενζίνη και το πετρέλαιο κίνησης εξακολουθούν να κινούν σχεδόν εννέα στα δέκα επιβατικά αυτοκίνητα στους δρόμους της ΕΕ. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία στόλου της ACEA, το 49,2% κινείται με βενζίνη και το 38,4% με πετρέλαιο κίνησης, δίνοντας στα δύο καύσιμα συνδυασμένο μερίδιο 87,6%.
Ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν προσωρινά μειώσει τους φόρους στα καύσιμα ή έχουν εισαγάγει άλλα μέτρα στήριξης από την έναρξη του ενεργειακού σοκ, αν και η αντίδραση διαφέρει από χώρα σε χώρα. Παρ’ όλα αυτά, οι τιμές της βενζίνης και του πετρελαίου κίνησης παραμένουν κοντά στα ιστορικά τους υψηλά.
Κοντά στο ιστορικό υψηλό
Την περασμένη εβδομάδα η μέση τιμή της βενζίνης στην ΕΕ ήταν 1,95 € το λίτρο, περίπου 4% κάτω από το υψηλό των 2,03 € που σημειώθηκε τον Ιούνιο του 2022. Η μέση τιμή του πετρελαίου κίνησης ήταν 2,04 €, γύρω στο 3% κάτω από το ρεκόρ των 2,11 € τον Απρίλιο του 2026.
Τα στοιχεία προέρχονται από το Εβδομαδιαίο Δελτίο Πετρελαίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και περιλαμβάνουν δασμούς και φόρους. Η ιστορική της σειρά ξεκινά τον Ιανουάριο του 2005.
Ο βασικός λόγος για τη διεύρυνση του χάσματος μεταξύ των τιμών του αργού και των διυλισμένων καυσίμων είναι η πρόσφορά: «Πρόκειται για πρόβλημα διύλισης και προσφοράς προϊόντων, και όχι προσφοράς αργού», εκτιμούν αναλυτές, επισημαίνοντας ότι υπάρχει διαθέσιμο αργό, αλλά έχει περιοριστεί η ικανότητα μετατροπής του σε κατάλληλα τελικά προϊόντα –ιδίως σε πετρέλαιο κίνησης.
Πληθωρισμός
Οι τιμές του πετρελαίου κίνησης επηρεάζουν επίσης τα νοικοκυριά που δεν διαθέτουν ντιζελοκίνητα αυτοκίνητα. Το καύσιμο αυτό κινεί μεγάλο μέρος των οδικών εμπορευματικών μεταφορών, της γεωργίας και των κατασκευών στην Ευρώπη, πράγμα που σημαίνει ότι οι παρατεταμένες αυξήσεις τιμών μπορούν τελικά να ανεβάσουν το κόστος των τροφίμων και άλλων αγαθών.
Τα τελευταία στοιχεία για τον πληθωρισμό στη ζώνη του ευρώ έδειξαν ότι ο πληθωρισμός αυξήθηκε στο 3,3%, κυρίως λόγω των υψηλότερων τιμών ενέργειας.
Ανταγωνισμός αγοραστών
Τα αποθέματα καυσίμων στην Ευρώπη είναι χαμηλά, ενώ οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και οι επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια έχουν διαταράξει τις παγκόσμιες προμήθειες διυλισμένων προϊόντων.
Μετά τη γενικευμένη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η Ευρώπη μετέφερε μεγάλο μέρος των προμηθειών της σε πετρέλαιο κίνησης και καύσιμα αεροσκαφών προς τις ΗΠΑ, την Ινδία και τη Μέση Ανατολή.
«Για το πετρέλαιο κίνησης και τα καύσιμα τζετ, η Ευρώπη είναι ο μεγάλος εισαγωγέας, άρα αυτή διαμορφώνει τις παγκόσμιες τιμές», δήλωσε ο Άλαν Γκέλντερ, αντιπρόεδρος για τις αγορές πετρελαίου στη Wood Mackenzie. «Οι τιμές είναι υψηλές εδώ, αλλά είναι υψηλές παντού. Απλώς στην Ευρώπη το φαινόμενο είναι πιο έντονο, γιατί είμαστε η βασική αγορά εισαγωγής».
Καθώς οι εξαγωγές προϊόντων από τη Μέση Ανατολή και τη Ρωσία είναι περιορισμένες, οι παραδοσιακοί αγοραστές ρωσικού πετρελαίου κίνησης, συμπεριλαμβανομένων της Τουρκίας και της Βραζιλίας, ανταγωνίζονται ολοένα περισσότερο με τους Ευρωπαίους αγοραστές για προμήθειες από τις ΗΠΑ, την Ινδία και άλλες περιοχές. Έτσι, μια διαταραχή σε μία περιοχή μπορεί να περιορίσει την προσφορά παγκοσμίως, καθώς οι εμπορικές ροές προσαρμόζονται.
Τα περιθώρια των διυλιστηρίων
Τα ευρωπαϊκά συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για πετρέλαιο κίνησης έφτασαν την Τρίτη σε επίπεδο ρεκόρ, με premium 78,91 δολάρια το βαρέλι έναντι των futures Brent, προτού υποχωρήσουν γύρω στα 77 δολάρια την Τετάρτη.
Το περιθώριο διύλισης μετρά πόσο μεγαλύτερη είναι η αξία της βενζίνης ή του πετρελαίου κίνησης σε σχέση με το αργό πετρέλαιο που χρησιμοποιείται για την παραγωγή τους.
Έτσι, η τιμή ενός λίτρου στην αντλία περιλαμβάνει πολύ περισσότερα από το κόστος του αργού πετρελαίου. Ενσωματώνει το κόστος διύλισης και διανομής και τους φόρους.
Στην Ευρώπη, τα διυλιστήρια λειτουργούν με υψηλή δυναμικότητα, ενώ τα αποθέματα παραμένουν χαμηλά. Δεδομένα της ολλανδικής συμβουλευτικής Insights Global έδειξαν ότι τα ανεξάρτητα αποθέματα βενζίνης στον κόμβο Άμστερνταμ-Ρότερνταμ-Αμβέρσα υποχώρησαν στους 752.000 τόνους στα τέλη Αυγούστου, στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Σεπτέμβριο του 2021, προτού ανακάμψουν την επόμενη εβδομάδα.
Τα διυλιστήρια σε Ευρώπη και ΗΠΑ λειτουργούν ήδη σε υψηλούς ρυθμούς, ενώ η αξιοποίηση των διυλιστηρίων στις ΗΠΑ έφτασε περίπου το 98% την τελευταία εβδομάδα του Αυγούστου. Αυτό σημαίνει επίσης ότι υπάρχει ελάχιστη εφεδρική δυναμικότητα διύλισης για να αντιδράσει σε μια πιθανή διαταραχή της προσφοράς.
Οι τιμές της βενζίνης θα μπορούσαν να σημειώσουν κάποια εποχική αποκλιμάκωση, καθώς μειώνεται η ζήτηση για θερινές μετακινήσεις και η αγορά απομακρύνεται από το ακριβότερο καύσιμο θερινής ποιότητας.
«Το πετρέλαιο κίνησης δεν έχει την ίδια εποχική βαλβίδα εκτόνωσης, ιδίως καθώς πλησιάζει η χειμερινή ζήτηση και αυστηροποιούνται οι προδιαγραφές, οπότε τα περιθώρια στο ντίζελ μπορεί να παραμείνουν αυξημένα το φθινόπωρο και τον χειμώνα», λένε οι ειδικοί
Η συνέχιση των συγκρούσεων στον Περσικό κρατά τις τιμές σε ανοδική πορεία, επειδή η παγκόσμια ζήτηση εξακολουθεί να υπερβαίνει την παγκόσμια προσφορά, λένε στελέχη ενεργειακών ομίλων. «Αν η κατάσταση παραταθεί, ο μόνος τρόπος να αποκατασταθεί η ισορροπία είναι να περιοριστεί η ζήτηση μέσω ακόμη υψηλότερων τιμών».
«Αν ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ, η τιμή του αργού πιθανότατα θα υποχωρήσει αρκετά απότομα», είπε ο Γκέλντερ, αντιπρόεδρος της Wood Mackenzie. «Το premium στο ντίζελ θα μειωθεί λίγο πιο αργά, αλλά θα βλέπαμε πτώση τιμών».
Για να δουν ουσιαστική ανακούφιση οι Ευρωπαίοι καταναλωτές; Οι αναλυτές συμφωνούν ότι θα πρέπει να συμβούν αρκετά: ανάκαμψη των εξαγωγών προϊόντων από τη Μέση Ανατολή και τη Ρωσία, διατήρηση της υψηλής διαθεσιμότητας διυλιστηρίων, αύξηση των εξαγωγών από εναλλακτικούς προμηθευτές όπως η Ινδία και η Κίνα και, σε δεύτερο χρόνο, αναπλήρωση των αποθεμάτων.
- Με πληροφορίες από το Euronews
