Υπόδειγμα σε διεθνές επίπεδο αποτελεί η Ελλάδα στις φορολογικές μεταρρυθμίσεις, όπως τονίζει το ΔΝΤ σε ειδική ανάλυση για τη φορολογία, επισημαίνοντας ότι οι μεταρρυθμίσεις στη φορολογική διοίκηση μπορούν να αποφέρουν μεγάλα οφέλη όταν είναι διαρκείς, έχουν σωστή αλληλουχία και βασίζονται σε ισχυρή θεσμική δέσμευση.
Το ΔΝΤ αναδεικνύει την Ελλάδα ως ένα από τα κορυφαία παραδείγματα επιτυχίας στις φορολογικές μεταρρυθμίσεις. Η έκθεση υπογραμμίζει ότι οι επιτυχημένες μεταρρυθμίσεις στις φορολογικές διοικήσεις έχουν συνδυάσει τον διαρκή θεσμικό εκσυγχρονισμό με τη διοικητική μεταρρύθμιση μέσω της ψηφιοποίησης, καθώς και με την πιο αποτελεσματική διαχείριση της συμμόρφωσης που βασίζεται στον κίνδυνο.
Παρόλο που οι πορείες των μεταρρυθμίσεων διαφέρουν ανά χώρα, η εμπειρία της Ελλάδας αποδεικνύει ότι τα ψηφιακά εργαλεία, οι βελτιωμένες υπηρεσίες προς τους φορολογούμενους, η διαχείριση συμμόρφωσης βάσει κινδύνου, οι μεταρρυθμίσεις στη διακυβέρνηση και η ισχυρότερη οργανωτική ικανότητα μπορούν να αυξήσουν τα δημόσια έσοδα. Ταυτόχρονα, είναι εξαιρετικά σημαντικό ότι τα μέτρα αυτά καταφέρνουν να μειώσουν τα βάρη για τους φορολογούμενους που συμμορφώνονται με τους κανόνες.
Από την κρίση στον εκσυγχρονισμό
Όπως επισημαίνει το Ταμείο, η Ελλάδα πέρασε από την απλή αντιμετώπιση της κρίσης, σε έναν πλήρη εκσυγχρονισμό του φορολογικού συστήματος. Οι αρχικές προσπάθειες της χώρας επικεντρώθηκαν στη σταθεροποίηση των δημοσίων εσόδων. Αυτό επιτεύχθηκε κυρίως μέσα από:
- Μέτρα κατά της φοροδιαφυγής: Εφαρμόστηκαν προγράμματα που στόχευαν ειδικά σε φορολογούμενους με υψηλό κίνδυνο μη συμμόρφωσης.
- Πρώτα ψηφιακά εργαλεία: Εισήχθησαν τα πρώιμα ψηφιακά μέσα για την υποστήριξη της φορολογικής διοίκησης.
Αυτές οι πρώτες ενέργειες ακολουθήθηκαν από δομικές αλλαγές, οι οποίες περιλάμβαναν:
- Την ενοποίηση των εφοριών.
- Τη συγκεντροποίηση των λειτουργιών ελέγχου και είσπραξης.
- Τον εκσυγχρονισμό του νομικού πλαισίου της χώρας για τη φορολογία.
- Την ίδρυση της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων το 2017.
Τα μέτρα αυτά δημιούργησαν τα θεσμικά θεμέλια που υποστήριξαν μια μεταγενέστερη, ευρεία φάση ψηφιακού μετασχηματισμού. Σε αυτή τη νέα φάση, η Ελλάδα ενσωμάτωσε:
- Την πλατφόρμα myDATA, το ηλεκτρονικό σύστημα βιβλίων και αναφοράς συναλλαγών για τις επιχειρήσεις.
- Την ηλεκτρονική τιμολόγηση.
- Τις προσυμπληρωμένες φορολογικές δηλώσεις.
- Την ενσωμάτωση των τερματικών σημείων πώλησης (POS).
- Τη διευρυμένη ανάλυση δεδομένων (data analytics).
Τα αποτελέσματα: Εκτίναξη εσόδων και πάταξη της φοροδιαφυγής
Η συνολική αυτή στρατηγική απέδωσε θεαματικά νούμερα όσον αφορά τη βελτίωση των επιδόσεων στα δημόσια ταμεία, με εντυπωσιακά αποτελέσματα ειδικά στον τομέα του ΦΠΑ. Συγκεκριμένα:
- Ο λόγος των φορολογικών εσόδων προς το ΑΕΠ της Ελλάδας αυξήθηκε από περίπου 20,5% το 2009, σε 28,1% το 2024.
- Το κενό συμμόρφωσης στον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας σημείωσε ουσιαστική και σημαντική πτώση. Σύμφωνα με γράφημα της έκθεσης, το 2010 το κενό συμμόρφωσης της Ελλάδας βρισκόταν λίγο πάνω από το 20%, ενώ το 2011 εμφάνισε μια κορύφωση, αγγίζοντας σχεδόν το 30%. Παρότι για αρκετά χρόνια (έως και το 2019) το ποσοστό κυμάνθηκε με διακυμάνσεις μεταξύ 20% και 30%, από το 2020 και έπειτα ξεκίνησε μια ραγδαία και συνεχή πτωτική πορεία. Μέχρι το 2024, το κενό συμμόρφωσης μειώθηκε δραστικά, πέφτοντας περίπου στο 10%.