Την ώρα που μαίνεται ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, η Τραπεζική Εποπτεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (SSM) θέτει στο μικροσκόπιο την ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος στους γεωπολιτικούς κινδύνους, ενώ θα εξετάσει με αυστηρότητα τα κριτήρια χορήγησης δανείων από τις τράπεζες.
Παρά το γεγονός ότι ο τραπεζικός τομέας της ζώνης του ευρώ παρέμεινε ανθεκτικός το 2025, διατηρώντας ένα ισχυρό προφίλ κινδύνου, η Ετήσια Έκθεση Εποπτικών Δραστηριοτήτων αναδεικνύει ένα αυστηρό «διπλό τεστ» για τα πιστωτικά ιδρύματα. Η προσοχή των εποπτικών αρχών στρέφεται πλέον στη διαχείριση των ραγδαίων γεωπολιτικών αναταράξεων –μέσα από ασκήσεις προσομοίωσης– και στις δομικές αδυναμίες που αφορούν τα κριτήρια χορήγησης δανείων.
Ο διπλός έλεγχος για τον γεωπολιτικό κίνδυνο
Οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι αποτελούν πλέον την κορυφαία προτεραιότητα της ΕΚΤ για την περίοδο 2026-2028. Ένα πρώτο, ισχυρό δείγμα γραφής δόθηκε ήδη με το πανευρωπαϊκό stress test του 2025, το οποίο βασίστηκε σε ένα ακραίο παγκόσμιο γεωπολιτικό σενάριο.
Τα αποτελέσματα αυτής της άσκησης ήταν αποκαλυπτικά αλλά και καθησυχαστικά: Αν και το δυσμενές γεωπολιτικό σενάριο προέβλεψε υψηλότερες ζημιές από πιστωτικό κίνδυνο λόγω της αύξησης των «κόκκινων» δανείων (NPLs), οι ευρωπαϊκές τράπεζες απέδειξαν ότι διαθέτουν «ασπίδα». Χάρη στα υψηλά επίπεδα σωρευμένων κερδών τους, κατάφεραν να απορροφήσουν τους κραδασμούς, με την τελική μείωση κεφαλαίων να είναι μάλιστα χαμηλότερη σε σχέση με την αντίστοιχη άσκηση του 2023.
Ωστόσο, η ΕΚΤ δεν επαναπαύεται στα κεφαλαιακά «μαξιλάρια» και ανεβάζει τον πήχη με μια εντελώς νέα προσέγγιση για το 2026: το «αντίστροφο τεστ αντοχής» για τον γεωπολιτικό κίνδυνο. Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά stress tests (όπου η ΕΚΤ δίνει το σενάριο και οι τράπεζες μετρούν τις ζημιές), εδώ η λογική αντιστρέφεται.
Τα βασικά στοιχεία του νέου τεστ είναι τα εξής:
- Ο στόχος της απώλειας: Κάθε τράπεζα καλείται να εντοπίσει εκείνο το συγκεκριμένο γεωπολιτικό γεγονός (ή συνδυασμό γεγονότων) που θα οδηγούσε σε μια τεράστια απομείωση των κεφαλαίων της: συγκεκριμένα, σε πτώση του δείκτη Κύριων Βασικών Ιδίων Κεφαλαίων (CET1) κατά τουλάχιστον 300 μονάδες βάσης (3%).
- Εξειδικευμένα σενάρια: Καθώς κάθε τράπεζα έχει διαφορετικό προφίλ, το χειρότερο σενάριο διαφέρει. Για μία τράπεζα μπορεί να είναι μια εκτεταμένη κυβερνοεπίθεση σε κρίσιμες υποδομές, για άλλη ένα ενεργειακό σοκ, και για άλλη η επιβολή ακραίων διεθνών κυρώσεων που θα «πάγωναν» τις εμπορικές συναλλαγές
- Χαρτογράφηση Καναλιών Μετάδοσης: Οι τράπεζες πρέπει να εξηγήσουν αναλυτικά πώς αυτό το ακραίο γεγονός θα περάσει στους ισολογισμούς τους (π.χ. μέσω κατάρρευσης των αγορών, αδυναμίας εταιρειών logistics, ή λειτουργικού μπλακάουτ) και πώς θα επηρεάσει τη ρευστότητά τους.
Το νέο τεστ θα έχει άμεση επίδραση στην εποπτική διαδικασία (SREP). Τα αποτελέσματα της άσκησης θα τροφοδοτήσουν τη Διαδικασία Εποπτικού Ελέγχου και Αξιολόγησης (SREP), επηρεάζοντας ενδεχομένως και τις μελλοντικές κεφαλαιακές απαιτήσεις για όσους κριθούν απροετοίμαστοι.
Στο «μικροσκόπιο» τα κριτήρια χορήγησης δανείων
Το δεύτερο μεγάλο μέτωπο του ελέγχου αφορά τον παραδοσιακό ρόλο των τραπεζών: τον τρόπο με τον οποίο δανειοδοτούν την οικονομία και παρακολουθούν τον πιστωτικό κίνδυνο. Η ΕΚΤ παρατήρησε στο τέλος του 2025 μια καθαρή αυστηροποίηση των πιστωτικών κριτηρίων από τις τράπεζες (underwriting standards), η οποία αντανακλούσε την έντονη ανησυχία για τις εμπορικές εντάσεις και τις μακροοικονομικές αβεβαιότητες.
Ωστόσο, κατά τη διάρκεια των επιτόπιων ελέγχων το 2025, οι επόπτες διαπίστωσαν σημαντικά κενά στις διαδικασίες των τραπεζών:
- Αδυναμίες στη διακυβέρνηση: Εντοπίστηκαν αδύναμοι εσωτερικοί έλεγχοι και ελλιπή πλαίσια διαχείρισης στις διαδικασίες έγκρισης και χορήγησης νέων δανείων.
- Προβλήματα στον υπολογισμό των προβλέψεων: Οι τράπεζες εμφάνισαν σημαντικές αδυναμίες στην ακριβή ποσοτικοποίηση των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών, ιδιαίτερα για τα δάνεια που εξυπηρετούνται κανονικά.
- Καθυστερημένα αντανακλαστικά στον κίνδυνο: Οι επιθεωρήσεις εντόπισαν ουσιώδεις ελλείψεις στα μοντέλα αναγνώρισης της σημαντικής αύξησης του πιστωτικού κινδύνου. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι ορισμένες τράπεζες καθυστερούν να μεταφέρουν δάνεια στο «Στάδιο 2» όταν επιδεινώνεται η πιστοληπτική ικανότητα του πελάτη, κάτι που οδηγεί σε επικίνδυνη υποεκτίμηση των αναγκαίων προβλέψεων.
Η ΕΚΤ καθιστά σαφές ότι τα δύο αυτά πεδία είναι απολύτως αλληλένδετα. Ένα γεωπολιτικό σοκ, όπως αυτό που προσομοιώνεται στο αντίστροφο τεστ για τον γεωπολιτικό κίνδυνο, θα χτυπήσει απευθείας τα χαρτοφυλάκια δανείων. Εάν τα μοντέλα χορήγησης και πρόβλεψης ζημιών των τραπεζών παρουσιάζουν ελλείψεις –όπως έδειξαν οι έλεγχοι του 2025– ο αντίκτυπος του γεωπολιτικού σοκ θα πολλαπλασιαστεί ραγδαία.