Οι πλημμύρες αποτελούν τον πιο συχνό και δαπανηρό φυσικό κίνδυνο στην Ευρώπη, με το οικονομικό τους βάρος να καταγράφει συνεχή άνοδο. Σύμφωνα με την τελευταία έρευνα της Allianz Research, οι συνέπειες ενός πλημμυρικού φαινομένου προκαλούν κόστη δισεκατομμυρίων στις κυβερνήσεις και επεκτείνονται πολύ πιο μακριά από τις περιοχές που επλήγησαν άμεσα, αναδεικνύοντας παράλληλα τη μεγάλη σημασία της οικονομικής προσαρμογής.
Οι έμμεσες οικονομικές επιπτώσεις και το σοκ για την Ελλάδα
Οι άμεσες καταστροφές σε κτίρια και υποδομές αποτελούν απλώς την κορυφή του παγόβουνου. Η Allianz Research, χρησιμοποιώντας προσομοίωση με δεδομένα της περιόδου 2014-2024, πραγματοποίησε μια δοκιμή αντοχής για να εκτιμήσει τις οικονομικές πληγές που θα προκαλούσε στην ελληνική οικονομία ένα μεγάλο πλημμυρικό φαινόμενο στην Ευρώπη το 2027, με επιπτώσεις έως το 2030.
Οι πλημμύρες πλήττουν την οικονομία κυρίως μέσω της μείωσης των επενδύσεων και της συρρίκνωσης του εισοδήματος των νοικοκυριών. Σύμφωνα με το μοντέλο, για την περίοδο 2027-2030:
-
Οι σωρευτικές επενδύσεις υποχωρούν από 10,5% (Νορβηγία) έως 14,6% (Κάτω Χώρες), με την Ελλάδα να χάνει 13,9% (περίπου 4,7 δισ. ευρώ).
-
Το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών μειώνεται από 3,9% έως 5,4% στις χώρες που εξετάστηκαν, λόγω κόστους αποκατάστασης, εκτόπισης, χαμένου χρόνου εργασίας και ακρίβειας. Στην Ελλάδα η μείωση φτάνει το 5%.
Παράλληλα, οι ζημιές στις υποδομές και οι διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα προκαλούν εμπόδια στην προσφορά, επιβράδυνση της ανάπτυξης και άνοδο των τιμών. Ο πληθωρισμός αυξάνεται κατά 0,2% στο Ηνωμένο Βασίλειο και αγγίζει το 1,0% στην Ελλάδα.
Οι απώλειες στο ΑΕΠ κυμαίνονται από 0,4% (Νορβηγία) έως 1,0% (Ισπανία), με την Ελλάδα να καταγράφει απώλειες ύψους 6,9 δισ. ευρώ (0,8% του ΑΕΠ). Επιπλέον, τα δημοσιονομικά ελλείμματα διευρύνονται κατά 1,3 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ κατά μέσο όρο, με την Ελλάδα να επιβαρύνεται κατά 1,7 μονάδες.
Ο Hazem Krichene, Senior Climate Economist στην Allianz Research, εξηγεί τη διαφορά ανάμεσα στο ορατό και το πραγματικό κόστος φέρνοντας ως παράδειγμα τη χώρα μας:
Το προσομοιωμένο πλημμυρικό φαινόμενο του 2027 θα προκαλούσε άμεσες ζημιές ύψους περίπου 1,2 δισ. ευρώ. Ωστόσο, το συνολικό κόστος σε όρους απώλειας ΑΕΠ θα ανερχόταν σε 6,9 δισ. ευρώ, δηλαδή θα ήταν έξι φορές υψηλότερο
Η κατακόρυφη αύξηση του κόστους στην Ευρώπη και το ασφαλιστικό κενό
Παρά το γεγονός ότι ο αριθμός των πλημμυρών στην Ευρώπη παρέμεινε γενικά σταθερός στον 21ο αιώνα –με περίπου 46 περιστατικά ανά έτος– το κόστος ανά συμβάν έχει σημειώσει ραγδαία αύξηση. Οι ζημίες διευρύνονται επειδή περισσότεροι άνθρωποι και περιουσιακά στοιχεία βρίσκονται πλέον σε ευάλωτες τοποθεσίες.
-
2000-2009: Οι απώλειες στην Ευρώπη ανήλθαν σε 63,1 δισ. ευρώ.
-
2010-2019: Το κόστος αυξήθηκε κατά 17,8%, φτάνοντας τα 74,3 δισ. ευρώ.
-
Ιούλιος 2021: Οι πλημμύρες στην Ευρώπη αποτέλεσαν το πιο δαπανηρό μεμονωμένο γεγονός στην ιστορία, με κόστος 38 δισ. ευρώ.
-
2020-2025: Οι συνολικές απώλειες άγγιξαν τα 88,6 δισ. ευρώ, καταγράφοντας άνοδο 40% συγκριτικά με την πρώτη δεκαετία του αιώνα.
Αυτή τη στιγμή, οι πλημμύρες ευθύνονται για το 55% του συνόλου των ζημιών από φυσικές καταστροφές στην Ευρώπη. Το πλέον αξιοσημείωτο είναι ότι το 80% των ζημιών αυτών δεν καλύπτεται από ασφάλιση, με αποτέλεσμα το οικονομικό βάρος να πέφτει εξολοκλήρου στα νοικοκυριά, τις επιχειρήσεις και τους κρατικούς προϋπολογισμούς.
Σε ένα σενάριο αύξησης της θερμοκρασίας κατά 3°C, οι μέσες ετήσιες ζημίες από πλημμύρες ποταμών στην ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούσαν να εξαπλασιαστούν σχεδόν μέχρι το 2100, ανεβαίνοντας από τα 7,8 δισ. ευρώ σήμερα στα σχεδόν 50 δισ. ευρώ.
Η πρόληψη ως εργαλείο δημοσιονομικής πολιτικής
Η μελέτη καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι επενδύσεις στην ανθεκτικότητα έναντι των πλημμυρών έχουν οφέλη τετραπλάσια από το αρχικό τους κόστος. Στοχευμένες παρεμβάσεις στη φυσική συγκράτηση των υδάτων, στις ανθεκτικές υποδομές και στον έξυπνο σχεδιασμό των χρήσεων γης μπορούν να αποτρέψουν το μεγαλύτερο μέρος των μελλοντικών απωλειών.
Ανάλυση του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνει ότι τα μέτρα αυτά μπορούν να συγκρατήσουν τις προβλεπόμενες ετήσιες απώλειες από πλημμύρες ποταμών στα 8 δισ. ευρώ αντί για τα 50 δισ. ευρώ έως το 2100. Όπως τονίζει και ο Hazem Krichene:
Η πρόληψη αποδίδει, καθώς τα οφέλη της υπερβαίνουν κατά πολύ το αρχικό κόστος. Οι επενδύσεις σε έργα αντιπλημμυρικής προστασίας και ανθεκτικής δόμησης συμβάλλουν στη διατήρηση οικονομικά προσιτών ασφαλίστρων και τη σταθερότητα των δημόσιων οικονομικών
Η προσαρμογή δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως κλιματική πολιτική, αλλά ως μια προληπτική δημοσιονομική πολιτική που θωρακίζει τη σταθερότητα και την ανάπτυξη σε Ελλάδα και εξωτερικό.