Η Γροιλανδία δεν γίνεται αμερικανική, όμως η Ουάσιγκτον αποκτά αυτό που θεωρεί κρίσιμο για την ασφάλειά της: διευρυμένη και διαρκή στρατιωτική παρουσία στην Αρκτική, με περιορισμούς στην πρόσβαση Ρωσίας και Κίνας. Η συμφωνία Τραμπ – Δανίας αλλάζει τους όρους του ανταγωνισμού στον Βορρά, χωρίς να αλλάζει την κυριαρχία στο νησί.
Για μήνες, ο Ντόναλντ Τραμπ επέμενε ότι η Γροιλανδία θα έπρεπε να περάσει υπό αμερικανικό έλεγχο, προκαλώντας μια από τις σοβαρότερες εντάσεις που έχουν καταγραφεί μεταξύ συμμάχων του ΝΑΤΟ. Τώρα, οι ΗΠΑ, η Δανία και η Γροιλανδία βρίσκονται κοντά σε μια διαφορετική λύση: όχι εξαγορά ή προσάρτηση, αλλά μια συμφωνία που ενισχύει και μονιμοποιεί τον αμερικανικό ρόλο στην ασφάλεια του στρατηγικού αρκτικού νησιού.
Οι λεπτομέρειες της συμφωνίας δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί πλήρως. Ο Τραμπ υποστήριξε ότι η Ουάσιγκτον αποκτά «μόνιμο έλεγχο» της ασφάλειας της Γροιλανδίας, ενώ η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν τόνισε ότι η συμφωνία αναγνωρίζει την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Δανίας, καθώς και το δικαίωμα αυτοδιάθεσης των Γροιλανδών. Η τελική συμφωνία αναμένεται να υπογραφεί και να περάσει από τις απαραίτητες κοινοβουλευτικές διαδικασίες.
Στην πράξη, η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διευρύνει τη στρατιωτική της παρουσία σε ένα σημείο-κλειδί ανάμεσα στον Ατλαντικό και την Αρκτική. Η συμφωνία, σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, προβλέπει ότι αντίπαλες δυνάμεις δεν θα μπορούν να δημιουργήσουν στρατιωτικές βάσεις στη Γροιλανδία, ενώ θα υπάρχουν περιορισμοί και σε ευαίσθητες επενδύσεις. Αυτά ενώ η Αρκτική αποτελεί πεδίο ανταγωνισμού ΗΠΑ, Ρωσίας και Κίνας.
Η Αρκτική ως νέο γεωπολιτικό μέτωπο
Για την Ουάσιγκτον, η Γροιλανδία δεν είναι απλώς μια απομακρυσμένη περιοχή. Η θέση της προσφέρει στρατηγικό πλεονέκτημα στον έλεγχο των θαλάσσιων και αεροπορικών διαδρομών που συνδέουν τον Βόρειο Ατλαντικό με την Αρκτική, σε μια εποχή που η υποχώρηση των πάγων ανοίγει νέες δυνατότητες για ναυσιπλοΐα, εμπόριο και στρατιωτική δραστηριότητα.
Στην εξίσωση μπαίνουν και οι κρίσιμες πρώτες ύλες. Η Γροιλανδία διαθέτει σημαντικά κοιτάσματα σπάνιων γαιών, οι οποίες χρησιμοποιούνται σε μπαταρίες, ηλεκτρικά οχήματα και προηγμένες τεχνολογίες. Η Κίνα κυριαρχεί σήμερα στην παγκόσμια αγορά αυτών των υλικών, γεγονός που προσδίδει στο νησί ακόμη μία διάσταση στον ευρύτερο ανταγωνισμό Ουάσιγκτον – Πεκίνου.
Παράλληλα, η Ρωσία και η Κίνα έχουν ενισχύσει τη δραστηριότητά τους στην Αρκτική, ενώ οι υποθαλάσσιες υποδομές και τα καλώδια επικοινωνιών έχουν μετατρέψει την περιοχή σε κρίσιμο κομμάτι της παγκόσμιας στρατηγικής ασφάλειας. Η Γροιλανδία βρίσκεται ακριβώς πάνω σε αυτό το νέο γεωπολιτικό σταυροδρόμι.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη αλλαγή σε σχέση με όσα έλεγε ο Τραμπ μέχρι πρόσφατα. Τον Ιανουάριο είχε δηλώσει ότι δεν θεωρούσε αρκετή ούτε μια μίσθωση, ούτε μια συνθήκη, υποστηρίζοντας ότι μόνο η αμερικανική «ιδιοκτησία» θα εξασφάλιζε τον στόχο του. Η σημερινή συμφωνία, εφόσον ολοκληρωθεί με τους όρους που έχουν γίνει γνωστοί, εγκαταλείπει την απαίτηση για αλλαγή κυριαρχίας και επικεντρώνεται στον στρατηγικό έλεγχο της ασφάλειας.
Η Γροιλανδία, ωστόσο, παραμένει τμήμα του Βασιλείου της Δανίας με εκτεταμένη αυτονομία. Οι κάτοικοί της έχουν δικαίωμα να αποφασίσουν για την ανεξαρτησία της, ενώ η Δανία εξακολουθεί να διαχειρίζεται την εξωτερική πολιτική και την άμυνα. Οι ΗΠΑ διατηρούν ήδη στρατιωτική παρουσία εκεί από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και διαθέτουν ευρείες στρατιωτικές δυνατότητες βάσει της συμφωνίας του 1951.
Το νέο πλαίσιο, επομένως, δεν δημιουργεί από το μηδέν την αμερικανική παρουσία. Επιχειρεί να την καταστήσει πιο μόνιμη και να διασφαλίσει ότι ακόμη και μια μελλοντική ανεξαρτησία της Γροιλανδίας δεν θα ανατρέψει τον αμερικανικό στρατηγικό σχεδιασμό. Παράλληλα, η Δανία υποστηρίζει ότι η ενίσχυση της ασφάλειας στην Αρκτική και τον Βόρειο Ατλαντικό αφορά συνολικά το ΝΑΤΟ και την Ευρώπη.
Η συμφωνία δείχνει ότι η Ουάσιγκτον μπορεί να μην απέκτησε την απόλυτη κυριαρχία που ζητούσε, αλλά ίσως εξασφαλίσει το στρατηγικό πλεονέκτημα που θεωρεί κρίσιμο: στρατιωτική πρόσβαση, αποκλεισμό ανταγωνιστών και ισχυρότερο έλεγχο σε ένα από τα σημαντικότερα γεωπολιτικά σημεία της νέας Αρκτικής.